Авторизация



Кто на сайте

Сейчас 139 гостей онлайн
ОФИЦИАЛЬНЫЙ WEB-САЙТ АКИМА ГОРОДА СЕМЕЙ
  • ШҚО әкімінің дарынды оқушылармен кездесуі

    ШҚО әкімінің дарынды оқушылармен кездесуі

  • Терроризм - адамзатқа қарсы қылмыс: басылымдар көрмесі

    22 маусым күні Абай атындағы кітапхананың оқу залы Семей медициналық университеттің студенттері мен кітапхана пайдаланушыларына арналған «Терроризм - адамзатқа қарсы қылмыс» тақырыбындағы басылымдар көрмесін ұйымдастырылды.

  • Шәкәрім Құдайбердіұлының бай әдеби мұрасы

    Ағымдағы жылдың 20 маусым күні «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» жолдау аясында Ұлы Абайдың дәстүрін жалғастырушы ірі ақын, ғұлама ойшыл, тарихшы, аудармашы, сазгер Шәкәрім Құдайбердіұлының 160 жылдығына арналған іс-шара «ШҚО Семей қаласының арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсету орталығы» КММ-де әлеуметтік қызметкерлер мен бөлімше меңгерушілерінің қатысуымен дөңгелек үстел өтті. Іс-шараның мақсаты, әріптестерді ұлы ақынның өмірі мен шығармашылығымен таныстыру.

Яндекс.Новости: Казахстан

Курсы валют: курс доллара, курс евро

Купи-Продай

Случайная новость

Разъяснены основные направления

Информационно-пропагандистские группы проводят  встречи с населением с целью пропаганды и информирования по Посланию Президента народу «Казахстан в глобальной реальности: рост, реформы, развитие». Очередная встреча прошла с коллективом консультативно-диагностического центра г. Семей.

Выступая по основным направлениям Послания, член ИПГ, преподаватель финансово-экономического колледжа имени Р. Байсеитова Артур Искаков остановился на международной экономической обстановке, ее влиянии на экономические показатели Казахстана, а также на антикризисном плане, предложенном главой государства для успешного преодоления кризиса.

- Предложенное в Послании главы государства  «Казахстан в глобальной реальности: рост, реформы, развитие» - единственно верный ответ сегодняшнему положению в мировом сообществе, в котором учтены все сферы деятельности, - отметил он.

Подробнее ...
Home БАС РЕДАКТОР БАҒАНЫ

БАС РЕДАКТОР БАҒАНЫ

БАСЫЛЫМ ОҚЫРМАНЫМЕН БАЙ

Қаржылық дағдарыс, уақыт алға тартып отырған әртүрлі қиыншылықтар барлық салаға салқынын тигізіп отырғандығын айтып жату да артық болар. Дегенмен, рухани дағдарыстан сақтасын деп тілейміз. Өтпелі кезеңнің өткелінен сүрінбей өту, елдігімізді сақтап қалу, Елбасы жүргізіп отырған салиқалы саясатты халыққа дұрыс жеткізу ел басқарып отырған, ұлтқа ұл болудың міндетін жақсы түсінген азаматтардың парасат деңгейіне байланысты екендігі белгілі. Ұлы Даламыздың ұлтына жаны ашитын, ойы зерек,  санасы сергек ұлдары ана тілінде шығатын  ақпарат құралдары арқылы бұқарамен байланысып, қолдау болудың маңызын біледі. Баспасөздің бұқарамен байланысын жақсарту мақсатында әр қазақ отбасының     газетті жаздырып алу ісіне ұйытқы болатын да, негізінен, ел басқарып отырған осындай азаматтар. Жылма-жыл баспасөзге жазылу барысында облыс айнасы  «Семей таңы» газеті ұлт намысын жоғары қоятын азаматтар тарапынан қолдауды сезініп келеді.

Басшылыққа тағайындалған алғашқы күннен бастап Семей қаласын ерекше назарында ұстап, Алаш арыстары негізін салған «Семей таңы» газетіне өз тарапынан қолдау жасап  келе жатқан облыс әкімі ДАНИАЛ КЕНЖЕТАЙҰЛЫ АХМЕТОВКЕ алғысымыз шексіз!

2016 жылдың бірінші жартыжылдығына баспасөзге жазылу науқаны аяқталды. «Балапанды күзде сана» демекші, тұрмыстың ауырлау кезеңіне қарамастан, таралым санының азаймағандығы - көңілге демеу. Бұл орайда Семей қаласының әкімі ЕРМАК БИДАХМЕТҰЛЫ СӘЛІМОВКЕ, облысымыздағы экономикалық тұрғыдан өркендеудің  алдыңғы қатарынан көрініп келе жатқан, халқы 5000 дана «Семей таңы» газетіне жазылған тәжірибелі басшы ҮРЖАР АУДАНЫНЫҢ ӘКІМІ СЕРІК ЗИНАБЕКҰЛЫ ЗАЙНУЛДИНГЕ, 2500 оқырманы бар  Тарбағатай ауданымен басылым арқылы байланысты жақындатқан ДІЛДАБЕК ТӘЖІБАЙ-ҰЛЫ ОРАЗБАЕВҚА, бұрын 500 дана шамасында ғана болған «Семей таңы» және «Вести Семей» газеттері таралымының 2000 данаға жетуіне қолдаушы болған Жарма ауданының әкімі НҰРЛАН БӘТТАШҰЛЫ СЫДЫҚОВҚА, ұлы Абай елінде еңбегімен халықтың құрметіне бөленіп жүрген ТҰРСЫНҒАЗЫ ЖАНТҰЯҚҰЛЫ МҮСӘПІРБЕКОВКЕ, соңғы төрт жылдан бері «Семей таңы» оқырмандарының қатарын толықтырған шалғайдағы  Зайсан ауданының халқымен қол үзбеуімізге ұйытқы болып отырған  АЛМАС АМАНҚОЛҰЛЫ ОҢДАҚАНОВҚА алғыс айтамыз!

Облыстың, қаланың, аудан мен ауыл әкімдерінің, мекеме басшыларының арасында – шаруашылық, экономика мәселелерін ғана күйттеп қоймай, руханият, өнер мен мәдениет мәселелеріне де жете көңіл бөлетіндердің аз емес екендігі көңіл қуантады. Сол руханият дүниесінің жаршысы, ғасырға жуық тарихы бар, Алаш арыстарынан бізге жеткен мұра –   «Семей таңы» газетіне жазылуды ұйымдастыруға ұйытқы болып, мүдделілік танытқан азаматтардың жортқанда жолдары болғай!

2016 жылдың баспасөзге жазылу науқанында белсенділік танытқан барлық азаматтарға, келіп қалған жылы да бізбен бірге болуды қалаған барша оқырмандарымызға алғыс айта отырып, алдағы жыл табысты, берекелі жыл болсын деп тілейміз! Ең бастысы, есік қағып тұрған жыл тіршілігімізге жайлы, елеулі де игілікті оқиғаларға толы болсын. Басымыз аман, деніміз сау, бауырымыз бүтін болып, өз елімізде еңбектің зейнетін көруге жазсын! Баршамыздың әр жылдан тілейтініміз де, күтетініміз де осы емес пе?!

ҚҰРМЕТПЕН, РИЗА  МОЛДАШЕВА

"ЖҰРТТЫҢ БӘРІ ЖИЕН ЕМЕС АБАЙҒА!"

Халық арасында  «тектілік» деген сөзді, «тектінің тұяғы» деген сөзді жиі естіп қаламыз. Көп сырды аңғартатын мұндай сипаттама  пендеші-ліктен, өсек-аяңнан аулақ, ауыл-аймаққа сыйлы, жаны таза, игілік, имандылық үрдістері бойына ана сүтімен дарыған адамдарға қатысты айтылып жатады.  Сондай жаратылысы ерекше, ел- жұртына  қадірлі игі  - жақсыларды еске алғанда «Артында қалған тұяғы бар ма екен, ұрпақтары тегіне тартып па?»-деп жатамыз. Халқымыздың Бас ақыны Абай ұрпақтары жайлы сөз қозғалғанда да Семейдегі ақынның жиені Балтабек Ерсәлімов есімі алдымен аузымызға ілінеді. Таяуда қолыма  «Ұлы Абайдың жиені» атты жинақты ұстап тұрып, тектілік жайлы жоғарыдағыдай ойлар санама орала берді. Балташ Ерсәлімов аға сұлтан Құнанбайдың Абаймен тетелес ұлы Ысқақтың екінші баласы Ахметбек Құнанбаевтың қызы Қапизаның жалғыз ұлы. Тектіден тараған асылдың сынығы  Қапиза ананы көзімен көрген көнекөз қариялардан естуімше, тоқсанға келгенде дүние салған Қапиза апа аса шежірешіл адам болған көрінеді. Жарынан ерте айырылып, тоғыз құрсақ көтеріп, содан қалған жалғызы Балташтың бүгінгі абыройлы ақсақал болуына ана тәрбиесінің ықпалы зор болғаны сөзсіз.

 

ЖЕҢІСТІҢ ҰЛЫ ЕКЕНДІГІНЕ ДАУ ЖОҚ...

Біз соғысты көрмесек те, соғысты бастан кешкен, күн өткен сайын қатары азайып бара жатқан ұрпақтарды көрген соңғы толқынбыз. Жеңістің бағасын терең түсінуге болады. «Егер сол кезде «Одақ» атты ортақ Отанды мекендеген халық қаһармандық танытпаса, бүгінгі заман қандай болар едідеген ойдың да жиі келетінін жасырмаймын...

Бүгін арамызда жүрген барлық ардагерлеріміздің, жерлестеріміз Асылхан Бекбаев, Газиз Ахмеров, Николай Червинский, Петр Коломин, Александр Татаринов сияқты ел басына күн туғанда, етігімен су кешкен ардагерлеріміздің және соғыста құрбан болған боздақтарымыздың рухының алдында бас иеміз.

Ел басына күн туғанда, етігімен су кешкен әкелеріміз бен әжелеріміздің өз аузынан сол қасіретті күндердің  жанға да, тәнге де салған жарасын  естіп, көріп, сезініп өстік.

Күні бойы ойынға қанбайтын балалық шақтан есте қалғаны - көршінің балаларымен жиналып алып, үйдегі  ақ-қара түсте көрсететін кішкентай ғана «Рекорд» теледидарынан поляктардың  «Төрт танкіші мен ит» атты сериалын қызыға тамашалаған сәттер еді. Бізге бүкіл жеңісті осы төрт танкіші мен ит алып бергендей көрінетін.

Сол сәтте Бауыржан Момышұлының өзгелерге ұқсамайтын батырлығы жайлы үлкендердің аузынан естіген  аңыз бір сәт, ол кезде өзіміз жете түсінбесек те, бала көңіліміздегі  ұлтымызға деген мақтаныш сезімін селт еткізіп, оятқандай болған.

«Майданда қазақ жауынгерін «Налево!», «Направо!» деген орысша бұйрықты түсінбегені үшін атып    тастаған орыс командиріне Бауыржан Момышұлы қаһарына мініп жетіп келіпті де: «Оңға!», «Солға!» - деп ақырыпты. Қазақша түк ұқпайтындықтан бұйрықты орындамаған әлгіні Баукең орыс-қазағы аралас солдаттардың көзінше тапаншасымен қақ жүректен атып салыпты. Осылайша бір қазақтың кегін қай-тарған ол кілт бұрылып өз батальонына кете барыпты».

Бала кезімізде бұл аңызды шындық ретінде қабылдадық. «Қазақпын» деген сөзді қатты айтудан жасқанған коммунистік қоғамда ұлтжандылық мінез-құлқымен ерекшеленген халық батырының  өзгелерден айрықша  қасиетін естіген  ересектер бізге ұлтын сүюді үйретудің  бір үлгісі  ретінде ойдан шығарған осы аңызды   тамсана тыңдағанымыз есімде...

Мектепте оқып жүргенде Шерхан Мұртазаның  «41-шы жылғы келіншек» деген әңгімесінің қатты әсер еткені есімде қалыпты. Оқығанды таза балаң  көңілмен қабылдаудың жөні   бөлек қой, санада әлі күнге сайрап тұр...

«41-шы жылғы келіншектегі»  күйеуі соғыста өлген Хадишаның  түсінде:

- Сен мені танымай қалдың ба, неге үндемейсің, Мақсұт? Бір-бірімізді көрмегелі отыз жылға жуық болды, Мақсұт. Сен соғысқа кеткенде, мен жиырма сегізде едім ғой. Қартайдым, Мақсұт. Ал сен дәл осыдан отыз жыл бұрынғы қалпыңда қалыпсың.Танымадың ба, Мақсұт? Мен Хадишамын ғой! Сені әне келеді, міне келеді деп отыр едім. Жұрт көрсе, сені менің балам дер. Сен, сірә, сол сөзден қорқып тұрсың ғой... - деп тілдесуі  соғысқа жарын аттандырған  әр арудың басынан кешкен оқиға емес пе?

Менің  Ұрқия атты әжемнің (әкемнің ағайындас апайы ) жалғыз ұлы Әбіл майданда  хабарсыз кеткен. Әжей жүзді еңсеріп  дүние салды. Өмірден өткенше, майдангер көрсе: «Менің жалғызымды көрдің бе?»- деп сұрау салумен ғұмырдан өткен «Қара кемпір» әнінің біздің елдегі кейіпкерлерінің бірі де, жаны жаннатта болғыр, марқұм осы Ұрқия әжем еді...

Мен университетті бітіріп, «Семей таңы» газетінің редакциясына қызметке келгенде, корректор болып Меңдігүл атты апай қызмет істеп жүрді. Сол Меңдігүл апайымыздың қабағының бір  ашылғанын, жадырап күлгенін көрмеппін... Артынан естіп білсем, Меңдігүл апай жарын майданға аттандырып салып, жаңа туған кішкене қызымен елде қалған «41 жылғы келіншектердің» бірі көрінеді. «Менің көкемді көрдің бе?» - деп, майданнан қайтқандардың жолын тосып, көзі жаутаңдаған сәбиі екеуі «қаралы қағаз» келсе де, “өлді” деген суық сөзге сенбеген, бір хабар болып қала ма деп, алаңдаулы күй кешетін.  Жау қолына түсіп еліне жете алмай, шетелде жүргендердің қатарында ма деген үмітті ойын да талай естіп қалғаным бар еді...

Біздің  редакцияда  Ғифат, Күлбадан атты апайлар  қызмет етті. Сүйгендерін соғысқа аттандырып, «Менің сүйіктімді көрдің бе?» - деп майданнан қайтқандарға сұрақ қойып, жолын тосумен өткен, «өлді» деген суық сөзге сенбеген  осы апайларымыз да Жеңісті асыға күтіп, өмірден «мәңгілік қалыңдық» қалпында өтті... Айтпақшы, Әзілхан Нұршайықов ағамыз:

Қайран қыздар, сағындық,

амал қанша,

Жас қартайдық,

көп өмір сүрген жанша,

Жараланған жүректі

жазатұғын

Дәрі жасап қойыңдар, біз бар-ғанша,- деп майданнан өлеңмен хат жолдаған Кәмеш апай да редакциядағы қаламды қару етіп, майдандағы жауынгерлердің рухын көтеріп, Жеңісті жақындатуға үлес қосқан қыздардың бірі болғанын Әзағамның өз аузынан естіген едім.

Менің  бүгінгі әңгімені   кешегі «41 жылғы келіншектерден», өмірден «Қара кемпір» әнінің кейіпкерлері болып жарының жолын тосумен озған  өзім көрген аналардан бастауымның да себебі бар.

Ресми деректерден білгеніміз - қанды қырғынның  алғашқы күндерінен бастап соғысқа сұранып, әскери комиссариаттарға хат жазған қазақ қыздары өте көп болыпты. Нақты айтар болсақ, Қарағандының әскери комиссариатына соғысқа сұранып өтініш жазған арулар саны 10 мыңнан асса, Семей қаласы бойынша соғыстың алғашқы күндерінде қыздардан 3 мыңнан аса  өтініш, Алматы қаласының тек Фрунзе ауданы бойынша 112 өтініш түсіпті.

Майданда қазақ арулары ерен ерлік үлгісін көрсетті, Әлия мен Мәншүк елінің даңқын әлемге паш етті. Халқы «қанатты қыз» атаған   қазақ қызы Хиуаз  Доспанова Кеңес Одағының Батыры М.Раскова бас-қарған әйелдер авиациясының құрамында авиация штурманы болып, 300 мәртеден астам әуеге көтерілді. 2004-ші жылы Президенттің Жарлығымен Хиуаз Доспановаға Халық Қаһарманы атағы берілді. Сафарбекова Жауһария Насырқызы Ленинград майданында қалалық радиостанция бастығы болып,  ерекше  ерлігімен көзге түскен. 1942 жылы Қазақстанда құрылған 34-жеке әйелдер ротасының 300-ге тарта арулары Курск иініндегі шайқасқа қатысып, көптеген марапаттарға ие болды.

Екінші дүниежүзілік соғыстың жеңіспен аяқталғанына да 70 жыл өтті. Кеңес халқының бірлігі мен батырлығын, төзімділіктері мен қайсарлығын  паш ететін, тарихта мәңгілік қалатын бұл күн, ең бірінші,  соғыстың алғы шебінде қайсарлықпен шайқасып, жастығын жалау, жүрегін алау етіп  жауға қарсы соғысып, ерліктің сан үлгісін көрсеткен майдангерлердің ғана емес, жоғарыда айтып өткендей, жандарына  соғыс салған жараның азабын  ғұмыр бойы арқалап өткен  ана мен баланың да  мерекесі.

Өкінішке орай, мамыр айының басында Ресей телеарналарында көрсетілетін  фильмдер  1941-1945 жылғы соғысты орыс халқының Жеңісі ретінде көрсетіп жатқандарын көргенде, сол кездегі ортақ Отанның амандығы жолында от кешкен ата-бабаларымыздың есімдерінің атаусыз қалатыны көңілге кірбің салатыны жасырын емес... Көрген адамды сол соғыста  тек орыс ұлты ғана ерлік көрсеткендей әсерде қалдырады. Рейхстаг қабыр-ғасына тиген  алғаш  алақан да қазақтікі, Рақымжан Қошқарбаевтікі емес пе?! Тіпті  сол ерліктің өзін «өзгелер» қазаққа қимай, көмейлеріне көлденең тұрып қалған сүйектей болған сәтте   ерлікті дәлелдеп, қорған болған да біздің Бауыржан Момышұлы еді ғой?! Басқаны былай қойғанда, Бауыржан Момышұлының батырлығы туралы сөз болғанда, Сталиннің өзі: “Ол қазақ па?” – деп қайран қалғаны көпке мәлім.         Фидель Кастро Рустан: «Екінші дүниежүзілік соғыстың бас қаһарманы кім?»- деп сұрағанда, «Бостандық аралының» көсемі: «Волокалам тас жолының» кейіпкері – қазақ Момышұлы»,- деп жауап қайтарған екен («Егемен Қазақстан» 16 қаңтар. 2015 жыл ).

Жау аспанында  басқыншыларға қарсы қырғидай  шүйілген кім еді? Қазақ батыр  халық болмаса, қазақ Ұлы халық  болмаса жауға аспаннан қырғидай шүйіліп, қорқуды ұмытып, Александр Матросовтың ерлігін қайталаған Сұлтан Баймағамбетовті, жауға жолбарыстай   қарсы шауып, гранатамен қоса жарылған Қарсыбай Сыпатаевты, екі рет батыр атанған Талғат Бигелдинов пен Николай Гастеллоның ерлігін қайталаған Нүркен Әбдіров сынды қырандарды туар ма еді?! Бұлардың бәріне Кеңес Одағының Батыры атағы берілген.

Жамбыл атамыздың «Ленинградтық өренім» атты жалынды жыры 900 күн жау қоршауында қалған   ленинградтықтардың рухын көтеріп, жасыған жігерлерін жанығаны көпке белгілі. Жазушы Әзілхан Нұршайықов Жамбылдың  «Жүз жасаған жүректен...» деген өлеңмен жазған  хатын оқығандағы сәтті: «Батальон болып жиналып тұрып тыңдаған  жауынгерлер құдды бір өз үйлерінен, әке-шешелерінен келген хаттай көздеріне жас алып қабылдап еді. Міне, осы жүз жасаған Жәкеңнің батасымен, өлеңі арқылы берген қуатының күшімен біз жауды жеңіп, елге Жеңіспен оралдық»,- деп суреттейді.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде  палуан қазақ Қажымұқан Мұңайтпасов  Мемлекеттік Қорғаныс Комитетіне хат жазып, өз өнерін көрсеткеннен  түскен жеке қаржысына, 100 000 сомға, ұшақ жасау туралы өтінішін білдірген. Айтпақшы, «Сол ұшаққа қазақ отырса!» деген тілегін де білдірген деседі... Біздің жерлесіміз, семейлік  Шалабаев тізгіндеген осы әскери ұшақ  1944 жылы күзде дайын болып, соғыс барысында  100-ден аса әскери тапсырма орындалған. 1945 жылы 24 маусымда Мәскеуде өткен Жеңіс шеруінде Қажымұқан ұшағы әуеге тағы да көтерілген. Ұшақ жасауға қаржы берген осы патриоттық әрекеті  үшін Қажымұқанға Сталиннің  өз атынан алғыс хат жолдағаны, майдан даласынан да көптеген жауынгерлік хаттар келгені  де бүгін тарих сахнасында көмескілене бастағандай...

Соғыс жылдары 8- атқыштар дивизиясы біздің Семейде жасақталғаны белгілі.

Ұлы Отан соғысына барлығы 35 миллион адам қатысса, соның 1 миллион 366 мыңы қазақстандықтар екен.

Тарих парақтарын ақтарар болсақ,  біз Византияны  қорғап қалған Кеген ханды, Грузияны сыртқы жаулардан аман сақтаған Артық ханды, Мысырды  жауламақ болған басқыншыларды тас-талқан еткен Бейбарыс сұлтанды  батыр бабаларымыз деп мақтан тұтамыз. Ал Ресей халқы    Бауыржан, Қасым, Төлеген, Талғат, Мәншүк, Хиуаз, Әлия сияқты         фашистік Германияның басқыншылығынан өздерінің қазіргі «Ұлы Отандарын»   қорғап қалған қазақ халқының батыр қыздары мен ұлдары екендігін, сол Отанды қорғау жолында  талай қазақ жандарын қиғанын неге  айтпайды?

Кеңестік дәуірде  орыс ұлтының қас-қабағына қарап, «Ұлы Отан» деген атауға көндік. Сол сұрапыл соғысқа жарты миллионнан астам ата-бабаларымыз аттанып, көбі ерлікпенен қаза тапқандықтан, сондай-ақ тылдағы қалың ел Жеңіске жету үшін «Бәрі де майдан үшін, бәрі де соғыс үшін!» деп төрт жыл аянбай тер төккендіктен де, әрі мықты  насихаттың  санамызға сіңіргені соншалықты -  «Ұлы Отан соғысы» деген ұғымға әлі күнге қарсы шыға алмай келеміз.

9 мамыр - талай боздақтарымыздың қаны төгіліп жеткен Жеңіс күні, оны атап өту қажет. Дегенмен «Ұлы Отан» деген сөзді «Екінші дү-      ниежүзілік соғыс» деген сөзбен біржола алмастыру қажет. Отан деген Ұлы сөз екендігі даусыз, ал біздің Отанымыз біреу, ол - Тәуелсіз Қазақстан.

Құрметті оқырман, Қазақ жерінде ешқандай Ұлы Отан соғысы болмағанын ескерсек, бүгін Ұлы Отан дегенде нені айтып жүрміз деген ой соңғы кездері жиі мазалайды. Кеңес Одағы кезінде құрамында болған 15 республика бас біріктіріп, неміс фашистеріне қарсы соғысқаны да, ол тұста Кеңес Одағы деп аталған алып империяның  құрамында болған мемлекеттердің ортақ Отаны болғаны   рас. Бірақ сол “Ұлы Отанның” ыдырап, келместің тұңғиығына батқанына 23 жыл өтті емес пе? Сонда жоқ мемлекетті «Ұлы Отан» деп неге айтамыз?

Дегенмен, талай боздақтарымыздың қанымен келген Жеңістің Ұлы екендігіне дау жоқ. Уикипедия — ашық энциклопедиясында:

«Ұлы Отан соғысы» ұғымы 1941 жылғы шілденің             3-інде Сталиннің радио арқылы сөйлеген сөзінен кейін пайда болды. Сталин өз сөзінде «ұлы» және «отан» деген сөздерді бөлек-бөлек, бір-бірімен байланыстырмай қолданды. «Ұлы Отан соғысы» сөз тіркесі көптеген басқа тілдерде де қолданылады (орыс. Великая Отечественная война, ағылш. Great Patriotic War, нем. GroЯer Vaterlдndischer Krieg), кейбір авторлар «Екінші Дүниежүзілік соғыстың шығыс майданы» деген сөз тіркесін қолданады (бұл Германия қолданған «шығыс майдан» деген ұғымға жақын», – деген түсінік беріледі.

Риза МОЛДАШЕВА,

Семей таңы

БАҚ ӨКІЛДЕРІ БАСПАНАЛЫ БОЛДЫ!

Елдiк рухты көтеруге келгенде журналистерден асқан патриот жоқ. Елiм, жерiм, тiлiм дегенде өзегi тiлiнiп түсетін  ақпарат құралдары  өкiлдерiнің  әлдекiмдердiң жалға беретін  лашығын амалдың жоқтығынан паналап, пәтер жалдап жүрсе де басқаның баспаналы болуына мұрындық болып, өздері пәтерлі болғандай қуанатын  мәрт көңіл  кеңдігін де ешкім жоққа шығара алмас.

 

Біздің әрiптестерiміздiң осы әрекетi кейде күнi бойы кiсi тасып, кешке үйiне жаяу қайтатын көлiк жүргiзушiсiнiң кейпiн көз алдыңа әкеледi. Баспана сұрап, өтiнiш айтып, көмек сұрап, осы уақытқа дейін әкiмдердің алдына бармады емес, барды-ау... Бiрақ...  Өкінішке орай, қалам ұстаған қауымның қамын ойлаған ел ағалары болмады.

Берсең бер, бермесең қой баспанаңды,

Сонда да тастамаймын астанамды.

Өлеңнің отын жағып жылытармын,

Өзімді, әйелімді, жас баламды,–

дегізіп,  заманында қайсар ақын Қасымға да талай есікті қақтыртып, талай бастықтың босағасын тоздыртып, қабырғасын қайыстырған кезде баспана мәселесіне  қатысты туған осы жыр әлі де өміршеңдігін жоғалтпай, қазір тіпті баспанасыз БАҚ өкілдерінің гимніне айналып кеткендей...

Қазiргi Тәуелсіз Қазақстанның қара нары, қоғамдық-саяси, мәдени-рухани, әлеуметтiк өмiрдiң жаршысы, жан айқайшысы-журналистер қауымы егемендi мемлекетіміздің еңсе тiктеуiне өлшеусiз үлес қосып, қазақ баласы үшiн жақсы бiр iс iстелсе жаhанға жар сала қуанып,  ел болашағы, қазақтың тарихы, жері, тілі, төл мәдениетi, салт-дәстүрі, қазақ халқының ұлттық мүддесi сияқты мәселелердің қозғаушысы, бір сөзбен айтқанда еліміздің МӘҢГІЛІК болуының ұйтқысы болып келедi.

 

ҰЛЫ ДАЛАМ БОЛМАСА

Мәскеуде өткен Қырымның Ресейге қосылғаны туралы жалпақ әлемге жар салған салтанатты жиынды   бастан - аяқ тікелей эфирден көрген баршамыз жанарларынан қуаныш жасын төге отырып,  бақытты сәтті бастан кешірген халықтың көңіл күйінің, тебіреніске толы тарихи оқиғаның куәсі болдық. Орыс халқының еңсесі тағы бір көтеріліп, Ресей өзінің әлем алдындағы тағы бір үлкен жеңісін атап өтті.  АҚШ пен Еуропа Одағы қанша жерден дабыл қақсын, жазаласын, мойындамасын, оған қарап жатқан жан болған жоқ. Қырым Республикасын Ресей құрамына қосу туралы келісім жобасы мақұлданды, екі жақтылы келісімге қол қойылды.  Жасыратыны жоқ, басқаны қайдам өзімнің көкейімде бір қызғаныш  ой қылаң беріп өткендей болды... Біз жиырма жылдан бері «Нұрлы көш» бағдарламасы аясында тарихи Отанына қандастарды қайтардық, қазақтың саны көбейді деп  аузымызды толтыра айтып, мақтанып жүрміз. Ал сол «екі миллиондай халыққа», ресейліктердің саны бір - ақ күнде толыға салды...

Осындайда қасиетті жер, қастерлі топырақ жайлы  мынадай бір аңыз еске түседі:

Баяғыда  көрші қытай елінің билеушісі қазақ ханына елші жіберіп, аламан бәйгеде елдің даңқын төрткүл дүниеге жайған, шашасына шаң жұқтырмас Күреңқасқа тұлпарды сұратыпты.

- Оның бұл өтінішін орындаймыз ба, жоқ әлде басқа білдірер уәждерің бар ма? –деп хан уәзірлеріне қарап ақылдасады:

- Тақсыр, тұлпар берілмейді, - дейді бірі,

- Бермеу керек Күреңқасқаны,-дейді екіншісі,

- Күреңқасқаны ата жауға бергенше жағаласып өлу керек, - дейді үшіншісі.

- Көппіз деп басынбасын! Тұрысар жерін айтсын! – десіп шу ете қалған  уәзірлері, көздеріне қан құйылып, маңдай тамырлары      білеулене ашуға мініп, жаудың жағасынан алуға дайын екендіктерін бірден байқатады.

Тұлпар хандікі болғанымен, қазақта қазан ат пен сұлу қыз,  балуан жігіт бүкіл рудың, қала берсе күллі елдің мақтанышы деп есептелетіні белгілі. Сондықтан, бұлар жеке біреудің ғана меншігі емес, бүкіл руға, күллі жамағатқа ортақ қазына деген ежелден қалыптасқан ата дәстүрді ұстанған уәзірлердің шамдануларының да жөні бар еді. Кеңесші уәзірлерінің сөзін асықпай-саспай тыңдаған хан  ұзақ ойланып отырды да:

- Жауға бір қыл құйрықты қимаймыз деп ананы ұлынан, әйелді ерінен, баланы әкесінен айырып, халқымды қара жамылдыра алмаймын. Алсын! Елшілерге Күреңқасқаны жетектетіп жіберіңдер. Қазақтың төрт түлігі  аман болса, жылқылары әлі сан Күрең-қасқаларды құлындатар, - дейді.

Хан екі сөйлемейді. Оның сөзіне қарсы уәж айтылмайды. Айтқаны айтқандай, дегені дегендей мүлтіксіз орындалады. Күреңқасқа кісіней-кісіней жау жетегінде кете барды.

Келесі жылы көрші елден елшілер тағы келіп, императорларының былтыр берген тұлпарларына аса риза болғанын, ендігі жерде нұр дидарлы ханшайым Нұршешек сұлуды әйелдікке сұратып жібергенін жеткізеді. Хан ақыл-кеңес алуға уәзірлерінің басын қосып, Қытай елі билеушісінің екінші өтінішін жеткізеді, оларға.

- Не дейді, мына қысық көздер, көппіз деп басынайын деген екен.

- Біз елміз бе, жоқ, әлде езбіз бе?

- Нұршешек ханшайымды бергенше, жау жағасына жармасып өлгеніміз дұрыс қой ... Сүйекке таңба ғой бұл!

- Соғысу керек, тәубесіне келтіру керек, сұмырайларды. Тұрысатын жерін айтсын ! - деседі уәзірлер.

Бойларын кернеген ызаға булығып, қарттары түйілген жұдырықтарын көкке білеп, жастары семсерлеріне жармасыпты. Ел тізгінін ұстаған ханның бәйбішесі түгілі жесірін жатқа қимайтын  қазақтың Нұршешектей аруын жау қолына беруге намыстануы  заңды да еді.

Хан қабағынан қар жауып, ұзақ ойланды. Бір кезде сөз         бастайды:

- Уа, жарандар! Бір сәтке ашуды ақылға жеңдіріп, теке тірестің соңы не болатынын ой елегінен өткізіп көрдіңдер ме? Ерегес соңы қан майдан, қан төгіс екені бесенеден белгілі. Құмырсқадай қаптаған қытайлардың жүз, бәлкім одан да көп сарбазына бір-ақ қазақтан шығара аламыз. Жеңіске жеткен күннің өзінде сан мыңдаған азаматтарымыз опат болып, талай әйел жесір, бала  жетім болары хақ. Халқымды  қасіреттен сақтау үшін Хань елі императорының бұл өтінішін де орындап, сүйікті бәйбішем Нұршешекті беруді ұйғардым. Тас түскен жеріне ауыр демекші, бұл ауыртпалықты бүкіл халыққа артып күңірентпей, бір өзім намыс өртіне өртенсем өртенейін. Елім үшін Нұршешектей ару құрбандық. Қазақтың ақ жаулықты аналары аман болса, ай мен күндей небір Нұршешектер дүниеге келер, - дейді.

Хан екі сөйлемейді. Шешім дұрыс па, жоқ әлде бұрыс па ешкім төрелігін айта алмайды. Айтылған тұжырым сөзсіз орындалады. Нұршешек бәйбіше де жылай-жылай атақоныс елімен хош айтысып, жау жетегінде кете барды.

Үшінші жылы көрші елдің елшілері қайта төбе көрсетіпті. Бос келмепті, бұл жолы ел қоныстанатын жер сұрай келіпті. Хан    кеңесші уәзірлерін жинап, көрші ел елшілерінің бұйымтайын жеткізеді:

- Онсыз да бос жатқан жер ғой, берсек берелік,-дейді уәзірлерінің бірі.

- Жоқ, атақоныс мекенімізді неге береміз, бермейміз,-дейді екіншісі,

- Жер жетеді. Өгіздің талысындай кең жеріміздің бір пұшпағын берсек берелік. Жарлы болып қалмаспыз.

-  Халқы көп елді өкпелетіп алып, басымызға бәле тілеп алмайық, бергеніміз дұрыс, -  уәзірлердің жауабы осылайша әр қилы болады.

- Жоқ, - дейді хан қырандай шаңқ ете қалып, ата-бабамыздың  маңдай тері мен алқызыл қанына шыланған осынау киелі мекеннен, алдыңғы ұрпақ мұра етіп қалдырған жер-анадан айрылып қалу - ата-баба аруағын қорлау. Жер-ананы қолдан шығарып алсақ, бізді аруақ атады. Қасиетті жерсіз біздің еркіндігіміздің де, тіршілігіміздің де мәнісі болмайды. Келешек ұрпақ атамекенсіз қалса, бөгде жұрттың құлы мен күңіне, тоз-тозы шығып, ұлты жоқ қасиетсіз тобырға айналады. Қазақтың ұлтарақтай жерін ата жауға таптатпау үшін семсерімізді қыннан суыратын күн туды. Не табанға салып жеңгенше, не қазақтың соңғы шамы сөнгенше суырылған семсер қайта қынға салынбасын!Қысық көз елшілерге жеткізіңдер, қазақтың сыйға берер жері жоқ. Жер бе-рілмейді, өйткені мына ұлан-ғайыр, ұлы  жер-қазақтың өзі,- дейді.