"Семей таңы" газеті
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
PDF нұсқа
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
"Семей таңы" газеті
PDF
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау

Итемген, Күшік, Тұяқ. Қазақ балаға неге жағымсыз есім қойған?

07.10.2022
Итемген, Күшік, Тұяқ. Қазақ балаға неге жағымсыз есім қойған?
1.9k
Қаралды
Facebook-ке бөлісуWhatsapp-қа бөлісуTelegram-ға бөлісу

Қазақ кейде баласына Жаманбай, Тезекбай, Сасықбай деп ат қойған. Мұның өз себебі бар. Қазақ балаға есімді қалай қойғанын Massaget.kz тілшісі баяндайды.

Тұяқ, Башпай, Итемген…

Жаманбай, Тезекбай, Қорлан, Ошақбай, Жаманқұл деген есімді жиі кезіктіреміз. Осындай жағымсыз есім қоюдың да өз себебі бар. Балаға Алланың назары түспесін, тіл-көзден аман жүрсін деген наныммен қояды. Көп жағдайда бала шетінеп кете бергенде осындай есім қойылады.

«Кейде балаға көз сұғы қадалмауы үшін, қайта-қайта сәбиі шетінеп кеткен әйелдердің балаларына Тұяқ, Башпай, Итемген деген сияқты аттарды қойған», — дейді этнограф Болат Бопайұлы.

Итемген, Күшік, Тұяқ. Қазақ балаға неге жағымсыз есім қойған?
Дудин С.М. Қазақстан. 1899 ж.

Бала тіл-көзден аман жүруі үшін оған Итаяқ, Күшік деп те жағымсыз есім қойған. Десе де кейде бала ер жеткенде есімін ауыстырған.

Қазақ қыз туған әйелдің баласына Ұлбосын, Ұлтуған, Жаңылсын деген сынды аттар қояды. Онысы артынан ұл туады деп ырымдағаны.

Балаға есімді бір жасқа толғанда қою

Сондай-ақ, қазақ халқында ертеде жаңа туған сәбиге бірден ат қоймайтын дәстүр болыпты. Алғашқы ерлігін жасағанша бала есімсіз жүрген екен.

«Ертедегі халықта дуализм деген түсінік болды. Балаға кеш ат қою дуализм ұғымынан туындаған. Бұл түсінік бойынша адам өмірден өтсе, қайта туады — солай айналып жүре береді. Қазақ бұрын баласына кемінде бір жасқа дейін ат қоймаған. Себебі бала бұрын дүниеден өткен адамның жалғасы деп сенген. Мысалы, қайтыс болған адамның қырық күндік садақасын береді, ал бала туған соң оны қырқынан шығарады. Сол секілді өлген адамның жылын берсе, бала жасқа толғанда тұсауын кесіп, бұл өмірге өтті деп, есім берген», — дейді филология ғылымдарының докторы Алмасбек Әбсадық.

Итемген, Күшік, Тұяқ. Қазақ балаға неге жағымсыз есім қойған?
Ұлы Петр атындағы антропология және этнография музейінің архивінен

Яғни, баланың бір жасқа дейінгі уақыты — заманауи тілмен айтқанда транзиттік кезең. Көне наным-сенім бойынша осындай дәстүр кеңінен тараған. Ал есім берілгенше баланы есте қалмайтын, елеусіз әр түрлі аттармен шақырған. Себебі, ат қойып меншіктеуге болмайды. Өйткені, тәңірдің қаһарына ұшыраймыз деп қорыққан.

15 жасқа дейін есімсіз жүрген

Балаға есімді кеш беру дәстүрін ежелгі эпостар мен ертегілерден анық байқауға болады. «Оғызнама», «Дадам Қорқыт» секілді  жырларда осы дәстүрдің үлгілері бар. Кей түрік жырларында «бала адам өлтіріп, қан төкпесе ат қойылмайды» деген жазбаларды кездестіруге болады. Сондай жырлардың бірінде жауды өлтіріп, ешқандай ерлік жасамаған Бәмсі Байрақ 15 жасқа дейін атсыз жүрген.

Тағы бір мысал «Бұқаш батыр» жырында бар. Мұнда бас кейіпкерге алты жасына дейін ат берілмеген. Бірде балалар ойнап жүргенде біреудің байлаудан босап кеткен жабайы бұқасы оларға шабуыл жасаған. Сол кезде бәрі қашып кетеді. Тек бір бала бұқаны тұмсығынан ұрып өлтіреді. Осы ерлігінен соң оны бәрі «Бұқаны жыққан батыр — Бұқаш» деп атаған. Содан кейін Бұқаш батыр атанып кетеді.  Бәріне таныс Алпамыс батыр да алып қарсыласын жеңіп, өз күшін көрсеткен соң осындай ат қалған.

Алмасбек Әбсадықтың айтуынша, қазақтың өз батырларына ерліктері үшін ат беруі осы дәстүрден қалған. Мысалы, Ерасыл деген жасөспірім жігіт жылқыға шапқан жабайы қабанды өлтіріп тастаған. Сол кезде халық оны Қабанбай батыр деп атап кеткен. Ал оның кейін қазақтың танымал батырына айналғанын бәрі біледі.

Е.Төлеш

Мақалада: Қазақ балаға неге жағымсыз есім қойған?

Ұқсас жаңалықтар

Березовкада ашық аспан астындағы воркаут-алаң іске қосылды

30.08.2025
Березовкада ашық аспан астындағы воркаут-алаң іске қосылды

Semeytany.kz - Бородулиха ауданының Березовка ауылында Конституцияның 30 жылдығына орай жаңа воркаут-алаң пайдалануға берілді. Екі жыл қатарынан өткен есептік кездесулерде...

Толығырақ...Details

Конституция әрдайым адам құқығының темірқазығы болуға тиіс – Президент

30.08.2025
Конституция әрдайым адам құқығының темірқазығы болуға тиіс – Президент

«Жалпы айтқанда, біз мемлекеттік саясатта терең өзгеріс жасадық. Конституциялық реформа осы ауқымды жұмыстың берік құқықтық арқауы болды. Сол арқылы саясатта,...

Толығырақ...Details

Президент: Қазақстан біртіндеп дамудың даңғыл жолына түсіп келеді

30.08.2025
Президент: Қазақстан біртіндеп дамудың даңғыл жолына түсіп келеді

Бұл туралы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасы Конституциясының 30 жылдығына арналған «Конституция және мемлекеттілік: құқық пен болашақ диалогы» атты ғылыми-практикалық...

Толығырақ...Details

Үржарда ерекше балалар орталығы кеңейеді: жаңа екі қабатты корпус салынып жатыр

29.08.2025
Үржарда ерекше балалар орталығы кеңейеді: жаңа екі қабатты корпус салынып жатыр

Semeytany.kz - Абай облысының әкімі Берік Уәли Үржардағы балаларға арналған арнайы әлеуметтік қызмет көрсету орталығына барып, мекеменің жай-күйімен және қосымша...

Толығырақ...Details

Ақжардағы жолдар жаңарып, интернет келеді: облыс әкімі сапарынан не белгілі болды?

29.08.2025
Ақжардағы жолдар жаңарып, интернет келеді: облыс әкімі сапарынан не белгілі болды?

Semeytany.kz – Абай облысының әкімі Берік Уәли Үржар ауданына қарасты Ақжар ауылына барып, жол жөндеу жұмыстарының барысын көрді және тұрғындармен...

Толығырақ...Details

Үржардағы бес ауылға ауыз су тартылуда: Қызылтудағы жоба 90% орындалды

29.08.2025
Үржардағы бес ауылға ауыз су тартылуда: Қызылтудағы жоба 90% орындалды

Semeitany.kz - Облыс әкімі Берік Уәли Үржар ауданының Қызылту ауылындағы су жинау станциясын қарап, ауыз су жобасының барысымен танысты. Аудан...

Толығырақ...Details

Жаңалықтар

Березовкада ашық аспан астындағы воркаут-алаң іске қосылды

22 часа бұрын

Конституция әрдайым адам құқығының темірқазығы болуға тиіс – Президент

22 часа бұрын

Президент: Қазақстан біртіндеп дамудың даңғыл жолына түсіп келеді

22 часа бұрын

Берік Уәли Абай облысын Конституция күнімен құттықтады

1 день бұрын

Конституция күні құтты болсын!

1 день бұрын

Үржарда ерекше балалар орталығы кеңейеді: жаңа екі қабатты корпус салынып жатыр

2 дня бұрын

Ақжардағы жолдар жаңарып, интернет келеді: облыс әкімі сапарынан не белгілі болды?

2 дня бұрын

Үржардағы бес ауылға ауыз су тартылуда: Қызылтудағы жоба 90% орындалды

2 дня бұрын

Берік Уәли «Юбилейный» шаруашылығында: 17 мың гектар және әлеуметтік қолдау

2 дня бұрын

Тұрғындардың түйткілі тыңдалды: Семейде өткен қабылдауда су, баспана, жұмыс басты тақырып болды

2 дня бұрын
Тағы оқу...

Директор:
Риза Асанқызы Молдашева

Веб-менеджер:
Ерлан Айқынұлы


«Семей таңы» газеті 1969 жылы «Құрмет белгісі» орденімен, 2009 жылы ҚР Президентінің БАҚ саласындағы
грантымен марапатталған.

Редакция мекенжайы:

F18A5H3, Семей қаласы,
Қайым Мұхамедханов көшесі,12.

Байланыс:

Директордың қабылдау бөлмесі — 523657;
бас редактор — 520984;
Жарнама және баспасөзге жазылу бөлімі — 560803;
факс — 520475.

 

e-mail:
info@semeytany.kz


Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі берген қайта тіркеу куәлігі
№7220-Г, 30.07.2018.ж.


Яндекс.Метрика

© «ABAI AIMAQ MEDIA» ЖШС

Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік

© «Семей таңы газеттері – Вести Семей» ЖШС