Жуырда Семейдегі мұрағат қызметкерлері БАҚ өкілдері мен өлкетанушы ғалымдардың басын қосып, ерекше шара өткізді. Атап айтар болсақ, қала мұрағатшылары Ресейдің бірқатар қалаларында болып, ондағы архивтерде сақталған Семей шаһарына қатысты тың деректерді жинастырып қайтқан болатын. Санкт-Петербург, Мәскеу, Омбы, Новосібір, Барнаул сынды шаһарларда болған мұрағатшылар елімізге жалпы көлемі 508 жинақтан тұратын көлемді деректі істердің көшірмесін әкеліпті. Сонымен қатар ҚР Президенті мұрағаты, ҚР орталық мұрағатынан алынған құжаттар бойынша да арнайы тізімдеме жасапты. Оның ішінде өткен ғасырлардағы Семей қаласының өмірі, өндіріс ошақтары, теміржолы мен өзге де көптеген салаларына қатысты тың мәліметтер мен сирек кездесетін ерекше фотосуреттер мол екен.
Аталмыш шара Қазақ хандығының 550 жылдығына орай ұйымдастырылған болатын. Әр саланы қамтитын мол мағлұматтар ішінен Семей өміріне, жекелеген танымал тұлғалар өміріне қатысты соны деректерді жеке екшеп алуға болады. Әсіресе, Новосібір мен Омбы қалаларының шаң басқан архивтеріндегі Семейдегі тау-кен өндірісі туралы мәліметтер қызығушылық тудырады. Сонымен қатар шаһарымызда әр жылдарда басшылық қызметте болған жандар мен қазақ халқы үшін айтулы еңбек сіңірген қоғам қайраткерлерінің де жеке іс-парақтары, хаттамалар мен нұсқау түріндегі құжаттар бар. Жиналған мол деректерден осыдан бірнеше ғасыр бұрынғы қаланың экономикалық-әлеуметтік һәм қоғамдық ахуалын бағамдауға болады. Сонымен қатар тағы бір мәлімет – ХХ ғасыр басында сауда-логистика саласында қазақ даласы мен Сібірдегі ең ірі орталық саналған Семейдегі халықаралық сауда қатынасы мен көлік түрлерінің, оның ішінде әр жылдардағы теміржолдағы жүк тасымалының көлемі жайында да тұщымды мағлұматтарды кездестіруге болады.
Бір бұл емес, табылған құжаттар арасында өңіріміздің қилы тарихы, атап айтсақ, 1917 жылдардағы азамат соғысы жайында да тұщымды деректер бар. Мәселен, Семейдегі Колчак үкіметінің қалада жасырын құрылған большевиктерді әшкерелеуі, шаһардағы халық толқуы, ашаршылық жылдар нәубеті сынды ақтаңдақтар бар.
Шара тұсаукесерінде кіріспе сөз сөйлеген Қазіргі заман тарихын құжаттандыру орталығының директоры Гүлнар Қасымова мұрағатшылар жұмысының жемістілігі жайында кең көлемде тоқталып өтті. Бұл айтылғандар – 1791 мен 1933 жылдар аралығындағы Семей өмірін қамтитын құнды мағлұматтардың тек бір парасы ғана.
Басқосу барысында Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің профессоры, тарих ғылымдарының кандидаты Амантай Исин табылған құнды құжаттар туралы пікір білдірді. Соны деректер өңірдегі өлкетанушылардың зор қызығушылығын тудыратыны анық.
Қуаныш ЖОЛЫМБЕТ,
«Семей таңы»
