"Семей таңы" газеті
ztlogo
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
PDF нұсқа
ztlogo
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
"Семей таңы" газеті
PDF
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау

ҒАСЫР ҚАСІРЕТІН АРҚАУ ЕТКЕН КІТАП

25.06.2019

Халқымыздың рухани қазынасы тағы бір энциклопедиялық деңгейдегі аса құнды туындымен толықты. Алматыдағы «Қазығұрт» баспасынан қауымға танымал жазушы-драматург, жерлесіміз, қоғам қайраткері, «Парасат», «Құрмет» ордендерінің иегері Медеу Сәрсекенің «Семей қасіреті» атты деректі тарихи хикаяты мемлекеттік тапсырыс аясында 5 мың дана таралыммен жарық көрді.

Бұл жолғы кітаптың салмағы мен мәні бөлек. Тың деректер, соны мазмұнмен байытылған, орыс, ағылшын тілдеріне аударылған осы автордың туындыларын қоса алғанда, бесінші мәрте жарық көрген аталмыш басылым ғасыр қасіретіне айналған Семей ядролық сынағы тақырыбын тереңнен сөз етеді.

Расында, Семей полигонының зардабын сол топырақта туып, шерлі оқиғаларға куә болып өскендер тереңірек сезінеді. Медеу Сәрсеке атом бомбасының сынақтары өткен Абыралы өңірінің перзенті болғандықтан, бұл тақырыпқа кездейсоқ келмеген. Алғаш рет небары 17 жасында 1953 жылы жер үстінде сыналған сутегі бомбасының жарылысын көрген. Кейіннен Қазақ кен-металлургия институтын тамамдап, жазушы атанған кезде «От және атом» деп аталған деректі шығарма жазған. Яғни, ғасыр апатының куәгері ғана емес, аталмыш тақырыпты жіліктеп талдай алатын ілім иесі. Сол себептен де атом бомбасының қалай пайда болғанынан бастап қазақ даласына, Дегелең алқабына қалай жеткізілгеніне дейін нақты деректер мен тарихи оқиғаларды байланыстыра отырып шебер суреттейді. Кітаптың бір тартымдылығы сонда, полигондағы жарылысты дайындаушылардың қызметі, алған әсерлері туралы олардың өз естеліктеріне де орын берілген.

Анығында, «Семей қасіреті» — автордың көп жылғы зерттеуінің нәтижесі. Алғаш рет полигон зардабынан болған кеселдің кесірінен автордың өзі де операция үстелінен аман шыққанда болашақ туындысының жобасын, мазмұн өрісін ойша түзе бастаған.

— Қолымда ұзақ жылдар бойы тірнектеп жинаған аса мол әрі өте құнды материалдар, ғылыми әдебиеттер болды. Оның үстіне жарылыстардың қоршаған ортаға әсері туралы деректер мен естеліктерді өзім куә болған жайттармен сабақтастыру қиын болған жоқ. Дегенмен академик Андрей Сахаровтың «Естеліктер» және «Ядерные испытания СССР» атты атом министрлігі жариялаған ғылыми еңбегі маған үлкен демеу ғана емес, негізгі нұсқа, — дейді автор.

Осынау туындыны дәл Медеу Сәрсекеге жазбасқа болмайтын тағы бір жайт бар: ол — 1989 жылдары Кеңес Одағының іргесі сөгіліп, жариялылық үстемдік ала бастаған шақта Семей ядролық полигонын жабу мәселесін алғаш көтерген Семей елінің басшысы Кешірім Бозтаевпен Медеу Сәрсеке ағамыз жоғары оқу орнында танысқан, кейіннен үзеңгілес жүрген ең жақын досы болған. Яғни, Кешірім Бозтайұлының сол кездегі министрлер кеңесінің төрағасы Нұрсұлтан Назарбаевпен ақылдаса отырып полигонды жабуға тұңғыш қадам жасаған кезін жақсы білген. Демек, ол сол күрестің басында болмаса да барлық жайтты біліп, өзі де соған қатысқан азамат.

«Семей қасіреті» тақырыбымен 2016 жылы жарық көрген 850 беттік алғашқы кітабына облыс әкімі Даниал Ахметов үлкен қолдау білдіріпті. Аталмыш кітапты орыс тіліне аудару туралы да алғаш ұсыныс білдірген Даниал Кенжетайұлы болған. Нәтижесінде, бұл туынды сол жылы Астанадағы «Фолиант» баспасынан жарық көрді.

Ал оқырманға жол тартқан бұл жолғы кітабы — тағы да үшінші мәрте өңделіп, толықтырылған нұсқа. 688 беттен тұратын кітаптың жарық көруіне күні кешегі ҚР Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлының қолдауы себеп болыпты. Айтар жайт — сол басылым  қазірде күллі республика кітапханаларына таратылды.

Аталмыш басылымда да тың материалдар мен айғақ-деректер молынан пайдаланылған. Әсіресе «Адасулар, өтірік және ақиқат» атты тарауда қаламгер Семей полигонына қатысты әр жылдарда айтылған, жарияланған деректерді саралап, сараптап, ақ-қарасын айырып береді. Мәселен, өз заманында қоғам қайраткері атанып, Невада-Семей қозғалысының төралқа мүшесі болған, Қазақ онкология және радиология институтын ұзақ жылдар басқарып, Құрметті директоры атанған Сайым Балмұқановтың «Ядролық полигон менің көзіммен» атты орыс тілінде екі мәрте жарияланған естелік-эссе еңбегіндегі ерекше оғаш қателіктер туралы кеңінен сөз қозғалады. Осылайша, негізсіз әңгімелер аясында ел арасына таралған жаңсақ пікірлерге М.Сәрсеке тойтарыс беріп, нақты ғылыми аксиомаға, ақиқатқа жүгінуге шақырады. Аталмыш тарауда бір жақты пікір орын алмас үшін әйгілі академик Бақия Атшабаровтың «Семей полигоны туралы адасулар» атты кітабынан да тұшымды мысалдар келтірілген.

Сол тәрізді қоғам қайраткері Кешірім Бозтаевтың «Қайнар синдромы» атты кітабындағы С.Балмұқановтың ықпалы бар оқшау да жаңсақ ойлар жайлы да сөз етеді. Атап айтсақ, зиянды сәулелердің адам ағзасына әсері туралы жаңсақ пікірлерге түзетулер енгізеді. Яғни, «Радиация сәулелерінің күшті шоғыры әкесін я шешесін зақымдаса, балалары ғана емес, немере-шөберелері де ауырады, содан ғұмыр бақи жазылу жоқ…» деген тұжырымның негізсіз екенін, нақты деректермен дәлелденбегенін алға тартады. Бұл орайда Медеу Сәрсеке АҚШ ғалымдарының Жапониядағы ұзақ жылғы зерттеулерінің нәтижелерін алға тарта келе, екі атом бомбасының жарылуынан қырық жыл өткен соң Хиросима мен Нагасакиде өмірге келген екінші, үшінші ұрпаққа радиация сәулелерінің әсер етпегенін атап көрсеткен Бақия Атшабаровтың ғылыми дәлелдерін мысал етіп алыпты.

Аталмыш кітапта «Невада — Семей» қозғалысының көш басында тұрған қабырғалы қаламгер Олжас Сүлейменовтің «тажалды тұншықтырудағы» еңбегі, аталмыш қозғалыстың пәрменді күресі жайында ой өрбітеді.Сөйте тұра, оның да кейінгі кезде қисынсыз да оғаш ойларға ұрынғанын ашып көрсеткен.

Ал автордың аталмыш «Семей қасіреті» кітабының тұсаукесер салтанаты өткен апта соңында қаладағы Семей облыстық өлкетану мұражайында болып өтті. Басқосуда филология ғылымдарының докторы, профессор Арап Еспенбетов, этнограф-шежіреші Молдабек Жанболатов, қоғам қайраткері, ғалым Зейнолла Тоқаевтар сөз алып, туынды туралы пікір білдірді.

Қорыта айтсақ, он бес тараудан тұратын, радиация зардабын 42 жыл бойы тартқан Семей қасіретін тұтас дәуір қасіретімен ұштастырып, әлемдік масштабта көтерген кітап құнды мағлұматтарға толы. Сондықтан да аталмыш туынды Мемлекеттік сыйлыққа да әбден лайық. Жергілікті зиялы қауым өкілдері де осындай баға берді.

Қуаныш ЖОЛЫМБЕТ, «Семей таңы»{jcomments off}

Ұқсас жаңалықтар

66 КҮНДЕ 1,5 МИЛЛИОН КІТАП: «ТАЛАПТЫ ОҚЫРМАН» БЕЛГІСІНІҢ АЛҒАШҚЫ ИЕГЕРЛЕРІ АНЫҚТАЛДЫ

19.11.2026
66 КҮНДЕ 1,5 МИЛЛИОН КІТАП: «ТАЛАПТЫ ОҚЫРМАН» БЕЛГІСІНІҢ АЛҒАШҚЫ ИЕГЕРЛЕРІ АНЫҚТАЛДЫ

«Кітап оқитын ұлт» республикалық марафоны 66-күнге жетті. Осы уақыт ішінде қатысушылар 1,5 миллионнан астам кітап оқыды. Қазір қатысушылар марафонның бесінші...

Толығырақ...Details

Жолдау міндеттері: инфрақұрылымды жаңғырту, өндірісті дамыту және халықтың табысын арттыру

19.11.2026
Жолдау міндеттері: инфрақұрылымды жаңғырту, өндірісті дамыту және халықтың табысын арттыру

Мемлекет басшысының Қазақстан халқына Жолдауында көтерілген «Халықтық құрылыс» бастамасы, экономиканы әртараптандыру, көлік-логистика инфрақұрылымын дамыту және еңбек адамдарының әл-ауқатын арттыру мәселелері...

Толығырақ...Details

«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: шетелдік БАҚ Қазақстанның инфрақұрылымға инвестиция салу тәжірибесі туралы

19.11.2026
«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: шетелдік БАҚ Қазақстанның инфрақұрылымға инвестиция салу тәжірибесі туралы

Қазақстанның ауқымды «Халықтық құрылыс» бағдарламасы шетелдік EU Reporter басылымындағы мақалаға арқау болды. «Құрылыс және тағы да құрылыс! Қазақстан инфрақұрылымды дамыту...

Толығырақ...Details

Энергетикалық қауіпсіздік: Қазақстанның тұрақты дамуы үшін инфрақұрылымды жаңғырту маңызды

19.11.2026
Энергетикалық қауіпсіздік: Қазақстанның тұрақты дамуы үшін инфрақұрылымды жаңғырту маңызды

Қазақстанның экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ету, өнеркәсіптік өндірісті дамыту және халықтың өмір сапасын арттыру энергетика саласының тиімді жұмысына тікелей байланысты. Президент...

Толығырақ...Details

Адамның қадір-қасиеті мен жеке бас бостандығы – Конституция қорғауындағы құндылықтар

19.11.2026
Адамның қадір-қасиеті мен жеке бас бостандығы – Конституция қорғауындағы құндылықтар

Адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары – құқықтық мемлекеттің ең басты құндылықтары. Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясында адамның қадір-қасиетін құрметтеу, жеке бас...

Толығырақ...Details

Шындық пен жауапкершілік: Абай облысының журналистері студенттермен кәсіби этика мәселелерін талқылады

18.11.2026
Шындық пен жауапкершілік: Абай облысының журналистері студенттермен кәсіби этика мәселелерін талқылады

Абай облысында «Конституция және сөз бостандығы: журналистиканың жауапкершілігі» тақырыбында дөңгелек үстел өтті. Іс-шараға Журналистер клубының мүшелері мен жоғары оқу орнының...

Толығырақ...Details

Жаңалықтар

66 КҮНДЕ 1,5 МИЛЛИОН КІТАП: «ТАЛАПТЫ ОҚЫРМАН» БЕЛГІСІНІҢ АЛҒАШҚЫ ИЕГЕРЛЕРІ АНЫҚТАЛДЫ

16 часов бұрын

Жолдау міндеттері: инфрақұрылымды жаңғырту, өндірісті дамыту және халықтың табысын арттыру

16 часов бұрын

«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: шетелдік БАҚ Қазақстанның инфрақұрылымға инвестиция салу тәжірибесі туралы

19 часов бұрын

Энергетикалық қауіпсіздік: Қазақстанның тұрақты дамуы үшін инфрақұрылымды жаңғырту маңызды

19 часов бұрын

Адамның қадір-қасиеті мен жеке бас бостандығы – Конституция қорғауындағы құндылықтар

20 часов бұрын

Шындық пен жауапкершілік: Абай облысының журналистері студенттермен кәсіби этика мәселелерін талқылады

2 дня бұрын

Камералдық бақылау нәтижесі бойынша жолданған хабарламаларды орындау тәртібі. Салық төлеушілер нені білуі қажет?

2 дня бұрын

Қазақстандағы ғылымның дамуы: жеті жылда қаржыландыру көлемі 3,2 есе артып, коммерцияландыру деңгейі 31%-ға жетті

2 дня бұрын

«Әкелер одағы» Қазақстанда энергетикалық сусындарға толық тыйым салуды талап етті

2 дня бұрын

Almaty SuperSki кластерінің құрылысы қарқынды жүріп жатыр

2 дня бұрын
Тағы оқу...

Директор:
Риза Асанқызы Молдашева

Веб-менеджер:
Ерлан Айқынұлы


«Семей таңы» газеті 1969 жылы «Құрмет белгісі» орденімен, 2009 жылы ҚР Президентінің БАҚ саласындағы
грантымен марапатталған.

Редакция мекенжайы:

F18A5H3, Семей қаласы,
Қайым Мұхамедханов көшесі,12.

Байланыс:

Директордың қабылдау бөлмесі — 523657;
бас редактор — 520984;
Жарнама және баспасөзге жазылу бөлімі — 560803;
факс — 520475.

 

e-mail:
info@semeytany.kz


Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі берген қайта тіркеу куәлігі
№7220-Г, 30.07.2018.ж.


Яндекс.Метрика

© «ABAI AIMAQ MEDIA» ЖШС

Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік

© «Семей таңы газеттері – Вести Семей» ЖШС