"Семей таңы" газеті
ztlogo
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
PDF нұсқа
ztlogo
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
"Семей таңы" газеті
PDF
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау

ҒАСЫР ҚАСІРЕТІН АРҚАУ ЕТКЕН КІТАП

25.06.2019

Халқымыздың рухани қазынасы тағы бір энциклопедиялық деңгейдегі аса құнды туындымен толықты. Алматыдағы «Қазығұрт» баспасынан қауымға танымал жазушы-драматург, жерлесіміз, қоғам қайраткері, «Парасат», «Құрмет» ордендерінің иегері Медеу Сәрсекенің «Семей қасіреті» атты деректі тарихи хикаяты мемлекеттік тапсырыс аясында 5 мың дана таралыммен жарық көрді.

Бұл жолғы кітаптың салмағы мен мәні бөлек. Тың деректер, соны мазмұнмен байытылған, орыс, ағылшын тілдеріне аударылған осы автордың туындыларын қоса алғанда, бесінші мәрте жарық көрген аталмыш басылым ғасыр қасіретіне айналған Семей ядролық сынағы тақырыбын тереңнен сөз етеді.

Расында, Семей полигонының зардабын сол топырақта туып, шерлі оқиғаларға куә болып өскендер тереңірек сезінеді. Медеу Сәрсеке атом бомбасының сынақтары өткен Абыралы өңірінің перзенті болғандықтан, бұл тақырыпқа кездейсоқ келмеген. Алғаш рет небары 17 жасында 1953 жылы жер үстінде сыналған сутегі бомбасының жарылысын көрген. Кейіннен Қазақ кен-металлургия институтын тамамдап, жазушы атанған кезде «От және атом» деп аталған деректі шығарма жазған. Яғни, ғасыр апатының куәгері ғана емес, аталмыш тақырыпты жіліктеп талдай алатын ілім иесі. Сол себептен де атом бомбасының қалай пайда болғанынан бастап қазақ даласына, Дегелең алқабына қалай жеткізілгеніне дейін нақты деректер мен тарихи оқиғаларды байланыстыра отырып шебер суреттейді. Кітаптың бір тартымдылығы сонда, полигондағы жарылысты дайындаушылардың қызметі, алған әсерлері туралы олардың өз естеліктеріне де орын берілген.

Анығында, «Семей қасіреті» — автордың көп жылғы зерттеуінің нәтижесі. Алғаш рет полигон зардабынан болған кеселдің кесірінен автордың өзі де операция үстелінен аман шыққанда болашақ туындысының жобасын, мазмұн өрісін ойша түзе бастаған.

— Қолымда ұзақ жылдар бойы тірнектеп жинаған аса мол әрі өте құнды материалдар, ғылыми әдебиеттер болды. Оның үстіне жарылыстардың қоршаған ортаға әсері туралы деректер мен естеліктерді өзім куә болған жайттармен сабақтастыру қиын болған жоқ. Дегенмен академик Андрей Сахаровтың «Естеліктер» және «Ядерные испытания СССР» атты атом министрлігі жариялаған ғылыми еңбегі маған үлкен демеу ғана емес, негізгі нұсқа, — дейді автор.

Осынау туындыны дәл Медеу Сәрсекеге жазбасқа болмайтын тағы бір жайт бар: ол — 1989 жылдары Кеңес Одағының іргесі сөгіліп, жариялылық үстемдік ала бастаған шақта Семей ядролық полигонын жабу мәселесін алғаш көтерген Семей елінің басшысы Кешірім Бозтаевпен Медеу Сәрсеке ағамыз жоғары оқу орнында танысқан, кейіннен үзеңгілес жүрген ең жақын досы болған. Яғни, Кешірім Бозтайұлының сол кездегі министрлер кеңесінің төрағасы Нұрсұлтан Назарбаевпен ақылдаса отырып полигонды жабуға тұңғыш қадам жасаған кезін жақсы білген. Демек, ол сол күрестің басында болмаса да барлық жайтты біліп, өзі де соған қатысқан азамат.

«Семей қасіреті» тақырыбымен 2016 жылы жарық көрген 850 беттік алғашқы кітабына облыс әкімі Даниал Ахметов үлкен қолдау білдіріпті. Аталмыш кітапты орыс тіліне аудару туралы да алғаш ұсыныс білдірген Даниал Кенжетайұлы болған. Нәтижесінде, бұл туынды сол жылы Астанадағы «Фолиант» баспасынан жарық көрді.

Ал оқырманға жол тартқан бұл жолғы кітабы — тағы да үшінші мәрте өңделіп, толықтырылған нұсқа. 688 беттен тұратын кітаптың жарық көруіне күні кешегі ҚР Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлының қолдауы себеп болыпты. Айтар жайт — сол басылым  қазірде күллі республика кітапханаларына таратылды.

Аталмыш басылымда да тың материалдар мен айғақ-деректер молынан пайдаланылған. Әсіресе «Адасулар, өтірік және ақиқат» атты тарауда қаламгер Семей полигонына қатысты әр жылдарда айтылған, жарияланған деректерді саралап, сараптап, ақ-қарасын айырып береді. Мәселен, өз заманында қоғам қайраткері атанып, Невада-Семей қозғалысының төралқа мүшесі болған, Қазақ онкология және радиология институтын ұзақ жылдар басқарып, Құрметті директоры атанған Сайым Балмұқановтың «Ядролық полигон менің көзіммен» атты орыс тілінде екі мәрте жарияланған естелік-эссе еңбегіндегі ерекше оғаш қателіктер туралы кеңінен сөз қозғалады. Осылайша, негізсіз әңгімелер аясында ел арасына таралған жаңсақ пікірлерге М.Сәрсеке тойтарыс беріп, нақты ғылыми аксиомаға, ақиқатқа жүгінуге шақырады. Аталмыш тарауда бір жақты пікір орын алмас үшін әйгілі академик Бақия Атшабаровтың «Семей полигоны туралы адасулар» атты кітабынан да тұшымды мысалдар келтірілген.

Сол тәрізді қоғам қайраткері Кешірім Бозтаевтың «Қайнар синдромы» атты кітабындағы С.Балмұқановтың ықпалы бар оқшау да жаңсақ ойлар жайлы да сөз етеді. Атап айтсақ, зиянды сәулелердің адам ағзасына әсері туралы жаңсақ пікірлерге түзетулер енгізеді. Яғни, «Радиация сәулелерінің күшті шоғыры әкесін я шешесін зақымдаса, балалары ғана емес, немере-шөберелері де ауырады, содан ғұмыр бақи жазылу жоқ…» деген тұжырымның негізсіз екенін, нақты деректермен дәлелденбегенін алға тартады. Бұл орайда Медеу Сәрсеке АҚШ ғалымдарының Жапониядағы ұзақ жылғы зерттеулерінің нәтижелерін алға тарта келе, екі атом бомбасының жарылуынан қырық жыл өткен соң Хиросима мен Нагасакиде өмірге келген екінші, үшінші ұрпаққа радиация сәулелерінің әсер етпегенін атап көрсеткен Бақия Атшабаровтың ғылыми дәлелдерін мысал етіп алыпты.

Аталмыш кітапта «Невада — Семей» қозғалысының көш басында тұрған қабырғалы қаламгер Олжас Сүлейменовтің «тажалды тұншықтырудағы» еңбегі, аталмыш қозғалыстың пәрменді күресі жайында ой өрбітеді.Сөйте тұра, оның да кейінгі кезде қисынсыз да оғаш ойларға ұрынғанын ашып көрсеткен.

Ал автордың аталмыш «Семей қасіреті» кітабының тұсаукесер салтанаты өткен апта соңында қаладағы Семей облыстық өлкетану мұражайында болып өтті. Басқосуда филология ғылымдарының докторы, профессор Арап Еспенбетов, этнограф-шежіреші Молдабек Жанболатов, қоғам қайраткері, ғалым Зейнолла Тоқаевтар сөз алып, туынды туралы пікір білдірді.

Қорыта айтсақ, он бес тараудан тұратын, радиация зардабын 42 жыл бойы тартқан Семей қасіретін тұтас дәуір қасіретімен ұштастырып, әлемдік масштабта көтерген кітап құнды мағлұматтарға толы. Сондықтан да аталмыш туынды Мемлекеттік сыйлыққа да әбден лайық. Жергілікті зиялы қауым өкілдері де осындай баға берді.

Қуаныш ЖОЛЫМБЕТ, «Семей таңы»{jcomments off}

Ұқсас жаңалықтар

Қазақстан Халық Кеңесінде білім беру, ғылым және адами капиталды дамыту жөніндегі бастамалар қаралды

17.11.2026
Қазақстан Халық Кеңесінде білім беру, ғылым және адами капиталды дамыту жөніндегі бастамалар қаралды

Қазақстан Халық Кеңесі Қоғамдық бастамаларды дамыту комитетінің төрағасы Вера Кимнің төрағалығымен Білім беру және адами капитал мәселелері жөніндегі салалық комиссияның...

Толығырақ...Details

Өткеннің ауыр жүгінен болашақтың берік іргетасына дейін…

16.11.2026
Өткеннің ауыр жүгінен болашақтың берік іргетасына дейін…

Абай облысының бүгінгі тынысын бағалау үшін кешегісін де кем білмеу керек. Ал ертеңіне сеніммен қарауға бүгінгі өзгерістердің ауқымын, нақты нәтижесі...

Толығырақ...Details

Казахстан занял первое место в Центральной Азии по развитию туризма

16.11.2026
Казахстан занял первое место в Центральной Азии по развитию туризма

Казахстан занял 56-е место среди 110 стран в рейтинге развития путешествий и туризма за 2026 год, подготовленном Всемирным экономическим форумом...

Толығырақ...Details

Абай облысында жыл басынан бері 171 мыңнан астам профилактикалық екпе жасалды

16.11.2026
Абай облысында жыл басынан бері 171 мыңнан астам профилактикалық екпе жасалды

Абай облысында 2026 жылдың алғашқы 10 айында 171 мыңнан астам профилактикалық екпе жүргізілген. Өңірде жыл сайын 220 мыңнан астам екпе...

Толығырақ...Details

Қолжетімді әрі сапалы медицина: Президент Жолдауындағы әлеуметтік дамудың маңызды бағыты

16.11.2026
Қолжетімді әрі сапалы медицина: Президент Жолдауындағы әлеуметтік дамудың маңызды бағыты

Халықтың денсаулығын сақтау, медициналық қызметтердің сапасын арттыру және денсаулық сақтау инфрақұрылымын жаңғырту Қазақстанның әлеуметтік дамуындағы маңызды міндеттердің бірі болып қала...

Толығырақ...Details

Еркін жүріп-тұру және тұрғылықты жерді таңдау – конституциялық құқық

16.11.2026
Еркін жүріп-тұру және тұрғылықты жерді таңдау – конституциялық құқық

Адамның еркін жүріп-тұруы, тұрғылықты жерін өз қалауынша таңдауы және елден тыс жерлерге шығуы оның негізгі құқықтары мен бостандықтарының қатарына жатады....

Толығырақ...Details

Жаңалықтар

Қазақстан Халық Кеңесінде білім беру, ғылым және адами капиталды дамыту жөніндегі бастамалар қаралды

3 часа бұрын

Өткеннің ауыр жүгінен болашақтың берік іргетасына дейін…

16 часов бұрын

Казахстан занял первое место в Центральной Азии по развитию туризма

21 час бұрын

Абай облысында жыл басынан бері 171 мыңнан астам профилактикалық екпе жасалды

21 час бұрын

Қолжетімді әрі сапалы медицина: Президент Жолдауындағы әлеуметтік дамудың маңызды бағыты

21 час бұрын

Еркін жүріп-тұру және тұрғылықты жерді таңдау – конституциялық құқық

21 час бұрын

Семейде қоғамдық келісімді нығайтудың жаңа тәсілдері талқыланды

22 часа бұрын

Абай облысында салық түсімдерінің жоспары 102 %-ға орындалды

23 часа бұрын

Кәсіпкерлікті дамыту – қуатты экономика қалыптастырудың маңызды шарты

3 дня бұрын

Сот арқылы қорғалу – азамат құқықтарының маңызды кепілдігі

3 дня бұрын
Тағы оқу...

Директор:
Риза Асанқызы Молдашева

Веб-менеджер:
Ерлан Айқынұлы


«Семей таңы» газеті 1969 жылы «Құрмет белгісі» орденімен, 2009 жылы ҚР Президентінің БАҚ саласындағы
грантымен марапатталған.

Редакция мекенжайы:

F18A5H3, Семей қаласы,
Қайым Мұхамедханов көшесі,12.

Байланыс:

Директордың қабылдау бөлмесі — 523657;
бас редактор — 520984;
Жарнама және баспасөзге жазылу бөлімі — 560803;
факс — 520475.

 

e-mail:
info@semeytany.kz


Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі берген қайта тіркеу куәлігі
№7220-Г, 30.07.2018.ж.


Яндекс.Метрика

© «ABAI AIMAQ MEDIA» ЖШС

Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік

© «Семей таңы газеттері – Вести Семей» ЖШС