Көрнекті ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері, сатира сардары Темірбек Қожакеевтің 100 жылдық мерей тойына орай «Қожакеев әлеміне» бойлай отырып, автордың туындыларынан түйген ой тізбектері.
Күлкіге сеніп қалған қоғам (Т.Қожакеевтің сатира турасындағы зерттеулері)
Қоғам – күлкіге үйреніп алды
Күлкі қазір аз емес, керісінше, артық. Ақпарат кеңістігінде әзіл де бар, мысқыл да бар, күлкі шақыратын сөз де жеткілікті. Бірақ осы көп күлкінің арасынан ой сирек естіледі. Күлкі көбейген сайын, жауапкершілік азайғандай әсер қалдырады.
Темірбек Қожакеев еңбектерінде сатираның көңіл көтеру құралы емес, қоғамдық мінезді ашатын, зиянды әдеттерді әшкерелейтін тұстары басым екендігі көрсетіледі. Автордың сатира туралы зерттеулері мен фельетондарында күлкі әрдайым мақсат емес, құрал ретінде түсіндіріледі.
Ғалым сатира мен юмор күштілер қаруы, тәрбие құралы екендігі, сатираның қарам-қайшылықтар бірлігінен туындайтындығын баса айтады. Сатира – өмір құбылыстарын зерттеп бағалауда, көрсетуде дербес әдіс құралдары, өзіне тән табиғаты, сыр-сипаты бар өзінше әдебиет тегі деп те түйін жасайды.
Ғалымның сатираға қатысты пайымдарында сатира мен юмор біреудің табысына, жақсылығына қуана білетін, басқаны, жалпы адамды сүйетін, құрметтейтін, жұртпен сырласып, әзілдесуді мақсат тұтатын адамдарға тән деп те көрсетіледі. Сатираны әрі өнер деп бағалайды, себебі оның көңілді, жеңіл, әрі қуаныш- ренішке бейім келетіндігін атайды
Сатира – қоғаммен шын сөйлесу үшін қажет құрал ретінде қарастырылады. Бұл көзқарас әлі де маңызын жойған жоқ. Бүгінгі қоғамдағы күлкі сипаты өзгеше. Ол тез тарайды, тез жоғалады. Күлдік те, келесі жаңалыққа өттік. Күлкі кейде шындықты қабылдаудың емес, одан қашудың ыңғайлы тәсіліне айналып бара жатқандай. Осындай жағдайда сатира да өз салмағын танытады.
Қоғам күлкіге сеніп қалған кезде, ой кейін шегінеді. Ал ой кейін шегінген жерде, мәселе шешілмейді, тек уақытша жабылады.
«Шәкәрім университеті» ҚеАҚ, филология-журналистика білім бағдарламасының 1-курс студенті Тұрсын Аружан Қайратқызы
Ғылыми жетекші, ф.ғ.к. Жумагулова А.М.
