Әлеуметтік желілер Семей қаласының әкімі Ермак Сәлімов пен қалалық мәслихат хатшысы Бейсенбек Ақжаловтың Орталық алаң аялдамасына қоғамдық көліктердің жүру кестесін арнайы қадағалау мақсатында келіп, бір автобусты бір сағат күткендіктері туралы ақпаратты соңғы бір—екі күнде жарыса жариялады. Әкіммен аялдамада автобусты бірге күткен қала тұрғыны мынадай ақпаратпен бөлісіпті: «Бүгін түс кезінде қала әкімі мен қалалық мәслихат хатшысы қоғамдық көліктердің жүру кестесін арнайы бақылады. Белгілі болғандай, тек № 45 бағыттағы шағын автосбусты бір сағат күтуге тура келді. Жергілікті билік бұл мәселемен шындап айналысқанға ұқсайды. Меніңше, барлық бағыттағы қоғамдық көліктерді тексеру қажет. Жолақыны қымбаттату қолымыздан келеді, ал сапа мен қызмет көрсету кезінде барлығы үнсіз қалады. Өз басым қала әкіміне көлік қызметінің сапасына қатысты ойымды ашық білдірдім. Оның жұмыс істеу стилінде өзгешелік бар», — делінген парақшадағы жазбада.
{jcomments on}Әкімнің халықтың ортасында болып, көтерілген мәселенің мән-жайын, анық-қанығын білуі, тұрғындармен тілдесуі- құптарлық іс, әлбетте. Қоғамдық көліктерде жолақының қымбаттайтынынан құлағдар болған Ермак Бидахметұлының бір сағат аялдамада аялдап, қоғамдық көліктердің қозғалысын бақылауы да бұл мәселені түбегейлі шешу жолындағы алғашқы қадамы.
Жасыратыны жоқ, соңғы уақыттары қоғамдық көліктегі қызмет сапасының жоқтығы жиі сынға алынады. Мәдениеттің сақталмауынан бастап, бір бағыттағы маршруттардың жарысуы, өрескел жол ережесінің бұзылуы, тазалық пен артық жолаушы тасымалдауы, тіпті жүру кестесін бұзып, ерте тоқтап қалуы қарапайым тұрғындарды әбден мезі етті. Бір сөзбен айтқанда, қоғамдық көліктердің қызметі бір жүйеге түспейінше, көз үйренген құбылыс жалғаса береді. Қоғамдық көліктерді бір жүйеге келтіру мақсатында жергілікті билік тарапынан тиісті алғашқы қадамдар да жасалған еді. Өзгерістің басы ретінде көптеген қоғамдық көліктердің қалалық бағыттағы нөмірлері ауыстырылды. Келесі кезекте аялдамаларға олардың атаулары жазылып, қоғамдық көліктің жүру кестесі көрсетілген болатын. Тіпті белгілеу колонкалары алынып тасталып, заманауи GPS жүйесі енгізіліп, көліктерді ортақ жүйе арқылы қарапайым халықтың өзі де бақылай алатын болған еді.
Ал қазір қоғамдық көліктің жайы қалай, көлік қызметі қаншалықты көңілден шығады? Жоғарыда аталған жаңашылдықтар қаншалықты орындалып жатыр? Жалпы, бұл тақырыптың қозғалуына жуырда жолаушы тасымалдаушылардың жолақысын көтеруі жөнінде хабарландырулары себеп болып отыр. Қызмет сапасы тасымалдаушылар сұрап отырған жол құнына сай келсе, дұрыс-ақ дерсің. Міне, бар мәселе осында жатыр. «Сұрап отырған» деп жұмсартып айтып отырғанымызбен, сол тасымалдаушылар халықпен санаспай-ақ, заңды белшесінен басып, жол жүру құнын тағы да өз еріктерімен көтеруге тырысты. Бір қызығы, бұл — семейлік тасымалдаушылардың қанына сіңіп кеткен сыңайлы. Өйткені шаһарда жолақысын осындай дау-дамаймен үшінші рет көтеруге әрекет жасалды.
Дүрбелеңнен кейін жолақысына қатысты аптаның сәрсенбісінде қалалық ақпарат орталығында баспасөз мәслихаты өткізілді. БАҚ өкілдерімен болған кездесуде сала мамандары жалпы қоғамдық көлік қызметі жайлы да көкейде жүрген сауалдарға жауап берді. Жиынға Семей қаласының жолаушы тасымалын бақылау орталығының директоры Олег Белоусов, қалалық ТКШ, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі басшысының орынбасары Диана Шаяхметова, аталмыш бөлімнің сектор меңгерушісі Гүлнар Теңізова, сондай-ақ «Автомигди» ЖШС директорының орынбасары Петр Колычев қатысты. Байқағандарыңыздай, жолақысын көтеруге ниеттеніп отырған тасымалдаушылардың тек біреуі ғана төбе көрсетті. Ал қалған алпауыт тасымалдаушылар жергілікті биліктің сөзіне құлақ аспаған сыңайлы.
Басқосуда алғашқы болып сөз алған Семей қаласы ЖТБО ЖШС директоры Олег Белоусов жолаушы тасымалын бақылау орталығының қызметі туралы ақпараттан құлағдар етті. Оның сөзіне сүйенер болсақ, орталық бүгінде қаладағы барлық алты тасымалдаушымен келісімшартқа отырған. Соған сай, аталмыш салада біраз өзгерістер орын алған. Естеріңізде болса, бұған дейін қоғамдық көлікті бақылайтын белгілеу колонкалары алынып тасталып, олардың орнына GPS жүйесі арқылы бақылау орнатылды. Бұл өз кезегінде жұмысты бір жүйеге түсіріп, көліктің қандай бағытта кетіп бара жатқанын анықтауға қолайлы болуы тиіс еді. Бұған қоса қоғамдық көлік қозғалысын қарапайым тұрғындарға бақылауға мүмкіндік беретін жоба іске қосылған болатын. Дегенмен аялдамаларда күннің ыстығы мен суығына төзіп, сағаттап тұрудың орнына күтіп тұрған автобусыңыздың қай жерде келе жатқанын бақылап, үйіңізден қажетті уақытта ғана шығуға мүмкіндік беретін аталмыш жоба бүгінгі күні жұмысын тоқтатқан. Алғашқыда тұрғындар жоба бойынша Infobus сайты арқылы қаладағы жүздеген автобустың қозғалысын, жылдамдығын бақылай алатын еді. Алайда аталмыш сайт әзірге толықтырылып жатқан көрінеді. Болашақта барлық тасымалдаушылардың оған қосылатынына сендірді орталық басшысы.
Жиында семейліктердің айта-айта жауыр болған қоғамдық көліктердегі тазалық, кестенің сақталуы, қызметін ерте тоқтату мен қоғамдық көліктегі мәдениеттіліктің жоқтығы да сөз болды. Орталық директорының сөзінше, автобустар техникалық себептермен кестеден шығып қалған болса, диспетчер арқылы қосымша автобус шығарылады екен.
— Жаз мезгілінде көптеген тасымалдаушылар жолаушылардың аз болуы себепті қоғамдық көліктер санын азайтуды сұрайды. Орталық өз кезегінде ТКШ бөліміне жүгінеді. Нәтижесінде жаз мезгілінде көлік санын төмендетеміз. Айта кетуіміз керек, бұл қала тұрғындарына кері әсер етпейді. Ал кешкі уақыттарда үйлеріне жете алмай қалатын жағдайлар орын алған болса, біз анықтап, тасымалдаушыларға түсіндіріп, реттеп отырамыз, — деп сендірді ЖТБО ЖШС директоры Олег Белоусов.
Дегенмен мекеме басшысы тасымалдаушыларға келісімшарт бойынша тек сыртқы тазалығы, көліктердегі автобус нөмірі мен бағыты туралы ақпараттардың жоқтығына қатысты ғана айыппұл сала алады екен. Алайда мекеме директоры осының өзінде жыл басынан бері нақты қанша ереже бұзушылардың анықталғанын айта алмады. Есесіне салынатын айыппұлдың көлемі бар болғаны 500 теңге екенін жеткізді. Айта кету керек, жүргізушілердің өз еріктерімен бағыттан шығып кетуіне ешқандай айыппұл қарастырылмаған. Бұл әрбір тасымалдаушы кешкілік уақытта қашан қайтқысы келсе, өз еріктерінде деген сөз. Алайда бұрынғы келісімшартта мұндай жағдайға айыппұл салу қарастырылған болатын. Бұл ретте «Автомигди» ЖШС директорының орынбасары Петр Колычев өз пікірін білдірді.
— Қоғамдық көлік қандай да бір себептермен желіден шығып кеткеннің өзінде, орнына қосымша автобус келгенше бәрібір желіден қалып қояды. Яғни, кесте бұзылады. Айта кету керек, тиімсіз бағыттар кез келген тасымалдаушыларда болады. Оларға қызмет көрсету өте ауыр. Сондай-ақ ондай бағыттарда тозығы жеткен автобустар жұмыс жасайды. Нәтижесінде жиі сынып қалу жағдайлары да сол жолаушылар аз отыратын бағыттарда орын алады. Сондықтан да оларға шағым көп болады. Жүргізушілер де жиі жазаланып, ауысып кетіп жатады. Бағыты нашар қоғамдық көліктер осындай жағдайда, — дейді П.Колычев.
Тағы бір түйткілді мәселе. Жиында, қоғамдық көліктің тоқтай салысымен, аялдамаларды хабарлап, жар салып айғайлайтын кондукторлардың әрекеті сөз болды. Бұл әсіресе сол маңда тұратын тұрғындардың жүйкесін тоздырған.
— Аялдамаларды сыртқа хабарлау заңсыз. Келісімшартта ол қарастырылмаған. Мұны жүргізушілер мен кондукторлардың өздері шығарып отыр. Тұрғындардың тыныштығы бұзылуы себепті, жыл басында қалалық ІІБ-на хат жолдап, әкімшілік шара қолдануды өтінгенбіз. Әсіресе аялдамаларға жақын жерлерде тұратын тұрғындардан шағымдар түседі, — деген қалалық ТКШ, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің сектор меңгерушісі Гүлнар Теңізова әкімшілік шаралар қолданылғанынан хабарсыз екенін, тіпті жыл басынан ондай жағдайлардың азайғанын айтып, езуге күлкі үйірді.
Басқосу соңында қала тұрғындарын толғандырған жолақысы мәселесі де талқыланды. Қалалық ТКШ, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің сектор меңгерушісі Гүлнар Теңізованың сөзіне сүйенсек, тасымалдаушылар өткен жылдан бері тоқсан сайын жолақысын көтеруді сұрап келеді екен. Оның айтуынша, бүгінгі күні тасымалдаушылар ұсынған соңғы тариф қарастырылуда.
— Тасымалдаушылар ұсынған тариф қарастырылды. Алдағы уақытта нақты жолақысының құны белгіленетін болады. Сондықтан да мәселе әзірге ашық күйінде қалып отыр, — деп қысқа қайырды Г.Теңізова.
Бүгінгі күні Семейде алты тасымалдаушы елу бағытта қызмет жасайды. Оның ішінде 35 бағытта автобустар болса, қалған 15-і шағын автобустар екен. Ал олардың жолақысын көтеруге коммуналдық тарифтердің, қосалқы бөлшектердің қымбаттауы себеп көрінеді. Сонымен қатар жүргізушілердің әлеуметтік төлемдері де қымбаттай түсіпті. Гүлнар Теңізованың айтуынша, бұған инфляция да әсер еткен. Ол сондай-ақ жолақысына жанар-жағар май құнының 20 пайызы ғана әсер ететінін алға тартады.
Баспасөз мәслихатында тасымалдаушылардың өз еріктерімен жолақысының көтерілетіні жөнінде заңсыз хабарлауы да сөз болды. Г.Теңізованың сөзіне сенсек, осыған байланысты қалалық прокуратураға қандай да бір шара қолдану жөнінде арнайы хат жолданған екен. Бұл жөнінде «Автомигди» ЖШС директорының орынбасары Петр Колычев:
— Жолақысын көтеру туралы мәселе бір жылдан бері айтылып келеді. Шынайы бағаны көрсетіп, жолақысын көтеруді қайта-қайта сұраумен келеміз. Бағаны жайдан-жай ала салмаймыз ғой. Экономистер барлығын есептеп шығарады. Өскеменде баға көтерілгелі бері, екі жыл болды. Бізде автобус сатып алу, жанар-жағар май, барлық шығындар облыс орталығы Өскемен қаласымен бірдей. Ал бізге қоғамдық көліктерді жаңартуды талап етеді. Сондықтан да бағаны теңестіруді сұрадық. Әзірге хат жазып жатырмыз, ешқандай нәтиже жоқ. Бүгінгі күні, экономистердің есептеуі бойынша, орташа жол жүру ақысы 78 теңгені құрайды, — дейді Петр Колычев.
Қоғамдық көліктердің кешқұрым тоқтап қалуына қайтып оралсақ. Шыны керек, қала тұрғындары кешкі сағат 20.00 –ден кейін қоғамдық көлікпен үйіне жетіп алатынына күмәні бар. Жолаушы тасымалын бақылау орталығының мәліметіне сүйенсек, автобустар кешкілік 20.30-дан -21.30 аралығында ғана желіден шыға алады. Ал іс жүзінде мүлдем олай емес. Ермак Бидахметұлының қоғамдық көліктердің жүру кестесіне бақылау жүргізген күні (жазғанымыз айғақты болу мақсатында) Семей қаласындағы 17 бағыт бойынша жолаушылар тасымалымен айналысатын «Семавтопарк» ЖШС алдында 19.00 – ден бастап арнайы бақылау жүргізілді.
Уақытынан бұрын желіден шыққан алғашқы 35-бағыттағы автобус (мемлекеттік нөмірі F 150 VDM) 19.05 – те автопарк алдына келіп тоқтады. Міне, бір ғана 35-ші бағыттағы 6 бірдей автобус сағат 19.05 – 20.09 аралығында автопаркке келіп үлгерді. Шын мәнінде, халықтың көп қатынайтын кезінде аталған 6 автобус та желіде жүруі керек болатын. Араға бірер минут салып (мемлекеттік нөмірі F 210 DN), 11 бағыттағы автобус та автопарк алдына келіп тоқтады.
Міне, осылайша, 3 – 4 минут аралатып, тұраққа қарай шағын және үлкен автобустар легі ағылды. Қала тұрғындарының тура үйлеріне қайтар кезде керекті №№ 11, 12, 13, 35, 41 бағыттағы автобустардың дені жүруін тоқтатып, сағат 19.30-дың кезінде арнайы автобус тұрағына кіруге кезек күтулеріне тура келді. Осылайша, айналасы бір сағаттың ішінде қырыққа жуық шағын жән үлкен автобустар базаға кіріп үлгерді. Осы аралықта № 11, № 41 және № 38 бағыттағы автобустардың 3 бірлігі, № 13 пен № 12 бағыттағы қоғамдық көліктердің 5 бірлігі, желідегі уақыт бітпесе де, өз білгендерімен тоқтаған болатын.
Асан МЫРЗАХАНОВ, «Семей таңы»
