"Семей таңы" газеті
ztlogo
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
PDF нұсқа
ztlogo
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
"Семей таңы" газеті
PDF
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау

АЛАШ ИДЕЯСЫ — ТӘУЕЛСІЗДІК БАСТАУЫ

24.02.2017

Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы кітапханасы, Алашорда үкіметінің 100 жылдық мерейтойы аясында, «Алашорда – тәуелсіздік бастауы» тақырыбымен Батыс Қазақстан облысы Сырым аудандық әкімдігінің ұсынысымен Ж.Молдағалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық кітапханасы және Сырым аудандық орталықтандырылған кітапханалар жүйесімен үш жақты онлайн-конференция өткізді.

Конференцияға қатысушылар кездейсоқ таңдалған жоқ. Өйткені Семейде Алашорда үкіметінің Шығыс бөлігі орналасса, Жымпиты жерінде күнбатыс Алашорда үкіметі ту тігіп, тұңғыш қазақ мемлекеттілігі идеясының негізі қаланды. Семей мен Жымпитыда  қазақ зиялыларының бір тобы шоғырланды. Олардың көзқарастары әртүрлі болғанымен, жалпы бағыты тәуелсіз қазақ елін құру болатын.

Алашорда үкіметінің шығыс бөлігі Семей қаласына 1918 жылы қаңтар айында  келіп орналасады. 1917 жылдан 1927 жылға дейінгі аралықта, он жылға жуық уақыт бойы, Семейдің Жаңа Семей аумағы Алаш қаласы болып аталып келді. Алаш үкіметінің ақ туын көтерген Семейде осы жылдары Ә.Бөкейхан, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Ж.Ақбаев, М.Тұрғанбаев — бәрі-бәрі ұлт мүддесі үшін жан аямай қызмет етті. Қазақ топырағындағы алғашқы қазақ газет-журналдары осы Семейде дүниеге келді. Семейде шығып тұрған «Сарыарқа» газетінде Алашорда үкіметінің Қаулы-қарарлары, алаш жаңалықтары, мәдениетке үндеген мақалалары басылып тұрды.

Жалпы, Семей қаласының Алашорда үкіметінің орталығы болғандығы жайындағы зерттеу еңбектердің қатарында тарих ғылымдарының докторы, профессор Ерлан Бәтташұлы Сыдықовтың «Алаш қаласының тарихы» атты зерттеу еңбегін атап өткен жөн. Кітапта Алаш қаласының тарихы, Алашорда үкіметіне қатысты тың деректер нақты мұрағат материалдары негізінде жазылған. Сондай-ақ Семей облыстық қазақ комитеті, облыстық және уездік Земство басқармалары, Алашорда үкіметі кеңселері, Алашорда соты мен әскері, «Сарыарқа» газеті мен «Абай» журналы редакциялары, «Алашорда» баспаханасы сияқты т.б. мекемелер орналасқан ғимараттар тарихы алғаш рет жан-жақты айтылады.

Сондай-ақ осы тақырыпта тарихшы-журналист Мұратбек Кенемолдиннің көптеген зерттеу мақалалары бар. Олардың қатарында «Алаш қаласы», «Семей облыстық қазақ комитеті», «Ә.Бөкейханның Семейдегі жылдары», «Алаш автономиясы», «Ә.Бөкейханов және Шығыс Алашорда Үкіметі» атты тақырыптағы мақалалары оқырмандардың қызығушылығын тудырып отыр.

«Ә.Бөкейханов және Шығыс Алашорда үкіметі» атты мақаласында алаштанушы-журналист М.Кенемолдин Семей қаласының рухани-мәдени орталық ретіндегі рөлін ерекше атап көрсете отырып, Ә.Бөкейханның қазақ автономиясы үшін Семейді тегіннен-тегін таңдап алмағанына тоқталып өтеді. Мақаладан үзінді келтірер болсақ, «Жалпы, Ә.Бөкейхановтың болашақ қазақ автономиясы үшін қолайлы жердің бірі ретінде алдын ала Семейді таңдап алуының мынадай өзіндік нақты себептері бар еді. Біріншіден, Семей — ұлы Абай мен Шәкерімнің отаны, сондай-ақ әр жылдарда орыс демократтары Ф.Достоевский, НДолгополов, Е.Михаэлис, Б.Герасимов, Г.Потанин, т.б. қызмет істеген, сонау ерте кезден білімі мен мәдениеті дамып өркендеген қала болды. Сол себепті мұнда қазақ сахарасының түкпір-түкпірінен бас қосып жиналған, егер де ғұлама ақын Шәкерімше түйіндесек, “қазақтың оқыған жастары” көп болды. Қысқасы, Семей зиялылары өздерінің ұйымшылдығы және жоғары саяси белсенділігімен барша қазақ-орыс қауымына жақсы танымал еді. Және де тағы бір атап айтарлығы, Семей қаласы Қазақстанның ішкері аймақтарын тікелей Орынбормен байланыстыратын темір жол бойында орналасқандықтан, Сібір автономистері табан тіреген Омск, Томск қалаларына барып тұруға өте қолайлы болды. Әлихан Бөкейхановқа, екіншіден, күннен-күнге Орынбордағы саяси өмірдің орнықсыздығы бел алып, корниловшылдық пен большевиктік тайталастың зардабы, ең бастысы, адмирал Колчактың жымысқы жауыздық әрекеті ашық қауіп-қатер төндіре бастаған шақта, жаңадан құрылатын Алашорда үкіметін қалайда осы бүліншіліктерге ұрындырмай, аулақ әкету керек болды. Сол себепті 1917 жылдың желтоқсаны соңына қарай дереу екінші жалпықазақ съезі шақырылып, онда, Алашорда үкіметі құрыла салысымен, оның уақытша тұратын орны Семей қаласы болып жарияланды».

Онлайн-конференцияға Батыс Қазақстаннан тарихшы, алаштанушы Д.Сүлейменова, Б.Боранбаева, Ж.Ақбай,   Е.Хайдаров сияқты ғалымдар қатысса, Семейден филология ғылымдарының докторы, профессор А.Еспенбетов, тарих ғылымдарының кандидаты, профессор М.Кәрімов, Алаштану ғылыми-зерттеу орталығының директоры Т.Шаңбай, тарихшы-ғалымдар Мұхамедқазы Мұхамадиұлы, Асылбек Мұхаметбек қатысып, ел тәуелсіздігін, еліміздің егемендігін аңсап кеткен ұлт зиялылары Ә.Бөкейхан, Ә.Ермеков, А.Қозбағаров, М.Тұрғанбаев, Х.Досмұхамедов, Ж.Тілеулин туралы тарихи деректермен бөлісті.

Семейлік ғалымдар Семей қаласының  Алашорда үкіметінің орталығы болғандығы, Алаш қайраткерлерінің ізі қалған тарихи орындар жайында кеңінен әңгімелеп қана қоймай, Алаш қайраткерлерінің Семейде атқарған қоғамдық-саяси қызметтеріне де тоқталды. Батыс Алашорда тарихын кеңінен зерттеп жүрген алаштанушы, ғалым Дәметкен Сүлейменова Алашорданың Батыс бөлімінің тарихы жайында, ал өлкетанушы, қоғам қайраткері Жайсаң Ақбай Алаш қайраткері Жаһанша Досмұхамедов туралы құнды мәліметтермен бөлісті.

Жанар ЧУШЕКОВА, ШҚО Абай атындағы кітапханасының ақпараттық-библиографиялық қамтамасыз ету бөлімінің библиографы.

Ұқсас жаңалықтар

БҰҰ-да Қазақстанның халықаралық су ұйымын құру туралы ұсынысы қаралады

21.11.2026
БҰҰ-да Қазақстанның халықаралық су ұйымын құру туралы ұсынысы қаралады

Тоқаевтың бастамасы Абу-Дабиде су саласындағы халықаралық ынтымақтастықты одан әрі дамыту мәселелері аясында талқыланады. Қазақстанның Халықаралық су ұйымын құру туралы ұсынысын...

Толығырақ...Details

«АйтClub» алаңында «Халықтық құрылыс» бастамасын өңірде іске асыру жолдары талқыланды

20.11.2026
«АйтClub» алаңында «Халықтық құрылыс» бастамасын өңірде іске асыру жолдары талқыланды

«АйтClub» интеллектуалды клубының алғашқы отырысында Мемлекет басшысының «Халықтық құрылыс» бастамасы және оны өңірде жүзеге асыру жолдары талқыланды. Отырыста Абай облысы...

Толығырақ...Details

«АйтClub» алаңында инклюзивті білім беру мәселелері талқыланды

20.11.2026
«АйтClub» алаңында инклюзивті білім беру мәселелері талқыланды

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауында инклюзивті білім беру мәселесіне назар аударылды. Бұл мәселе Абай облыстық «АйтClub» интеллектуалды клубының...

Толығырақ...Details

Абай облысында «АйтClub» интеллектуалды клубы жұмысын бастады

20.11.2026
Абай облысында «АйтClub» интеллектуалды клубы жұмысын бастады

Абай облысында қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық және өңірлік даму мәселелерін сарапшылармен бірге талқылауға арналған «АйтClub» интеллектуалды клубының алғашқы отырысы өтті. Жаңа пікірталас...

Толығырақ...Details

66 КҮНДЕ 1,5 МИЛЛИОН КІТАП: «ТАЛАПТЫ ОҚЫРМАН» БЕЛГІСІНІҢ АЛҒАШҚЫ ИЕГЕРЛЕРІ АНЫҚТАЛДЫ

19.11.2026
66 КҮНДЕ 1,5 МИЛЛИОН КІТАП: «ТАЛАПТЫ ОҚЫРМАН» БЕЛГІСІНІҢ АЛҒАШҚЫ ИЕГЕРЛЕРІ АНЫҚТАЛДЫ

«Кітап оқитын ұлт» республикалық марафоны 66-күнге жетті. Осы уақыт ішінде қатысушылар 1,5 миллионнан астам кітап оқыды. Қазір қатысушылар марафонның бесінші...

Толығырақ...Details

Жолдау міндеттері: инфрақұрылымды жаңғырту, өндірісті дамыту және халықтың табысын арттыру

19.11.2026
Жолдау міндеттері: инфрақұрылымды жаңғырту, өндірісті дамыту және халықтың табысын арттыру

Мемлекет басшысының Қазақстан халқына Жолдауында көтерілген «Халықтық құрылыс» бастамасы, экономиканы әртараптандыру, көлік-логистика инфрақұрылымын дамыту және еңбек адамдарының әл-ауқатын арттыру мәселелері...

Толығырақ...Details

Жаңалықтар

БҰҰ-да Қазақстанның халықаралық су ұйымын құру туралы ұсынысы қаралады

1 день бұрын

«АйтClub» алаңында «Халықтық құрылыс» бастамасын өңірде іске асыру жолдары талқыланды

3 дня бұрын

«АйтClub» алаңында инклюзивті білім беру мәселелері талқыланды

3 дня бұрын

Абай облысында «АйтClub» интеллектуалды клубы жұмысын бастады

3 дня бұрын

66 КҮНДЕ 1,5 МИЛЛИОН КІТАП: «ТАЛАПТЫ ОҚЫРМАН» БЕЛГІСІНІҢ АЛҒАШҚЫ ИЕГЕРЛЕРІ АНЫҚТАЛДЫ

3 дня бұрын

Жолдау міндеттері: инфрақұрылымды жаңғырту, өндірісті дамыту және халықтың табысын арттыру

3 дня бұрын

«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: шетелдік БАҚ Қазақстанның инфрақұрылымға инвестиция салу тәжірибесі туралы

4 дня бұрын

Энергетикалық қауіпсіздік: Қазақстанның тұрақты дамуы үшін инфрақұрылымды жаңғырту маңызды

4 дня бұрын

Адамның қадір-қасиеті мен жеке бас бостандығы – Конституция қорғауындағы құндылықтар

4 дня бұрын

Шындық пен жауапкершілік: Абай облысының журналистері студенттермен кәсіби этика мәселелерін талқылады

4 дня бұрын
Тағы оқу...

Директор:
Риза Асанқызы Молдашева

Веб-менеджер:
Ерлан Айқынұлы


«Семей таңы» газеті 1969 жылы «Құрмет белгісі» орденімен, 2009 жылы ҚР Президентінің БАҚ саласындағы
грантымен марапатталған.

Редакция мекенжайы:

F18A5H3, Семей қаласы,
Қайым Мұхамедханов көшесі,12.

Байланыс:

Директордың қабылдау бөлмесі — 523657;
бас редактор — 520984;
Жарнама және баспасөзге жазылу бөлімі — 560803;
факс — 520475.

 

e-mail:
info@semeytany.kz


Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі берген қайта тіркеу куәлігі
№7220-Г, 30.07.2018.ж.


Яндекс.Метрика

© «ABAI AIMAQ MEDIA» ЖШС

Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік

© «Семей таңы газеттері – Вести Семей» ЖШС