Қазіргі ақпараттық қоғамда жастар түрлі идеялар мен көзқарастардың тоғысында өмір сүріп жатыр. Әсіресе діни мазмұндағы ақпараттың көбеюі олардың дүниетанымына тікелей әсер етуде. Бұл табиғи құбылыс болғанымен, кей жағдайда теріс діни ықпалға ұласуы мүмкін. Сондықтан мәселені эмоцияға емес, талдауға сүйене отырып қарастыру маңызды.
Жастық шақ – тұлғаның қалыптасу кезеңі. Бұл уақытта адам өмірдің мәнін, әділдік пен шындықты іздейді. Әлеуметтік теңсіздік, жұмыссыздық, болашаққа сенімсіздік сияқты факторлар жастарды түрлі идеяларға бейім етеді. Радикалды сипаттағы топтар дәл осы ішкі ізденіс пен психологиялық осалдықты пайдаланады. Олар күрделі мәселелерге қарапайым, кесімді жауап ұсынып, қоғамды «дұрыс» және «бұрыс» деп екіге бөліп көрсетеді. Ұлы ойшыл Абай Құнанбайұлы «Ақырын жүріп, анық бас, еңбегің кетпес далаға» деп сабыр мен саналы әрекеттің маңызын айтқан. Бұл сөз тек еңбекке емес, кез келген шешімге қатысты. Әсіресе дүниетаным мен сенім мәселесінде асығыстық қауіпті болуы мүмкін.
Бүгінде мұндай ықпалдың негізгі алаңы – әлеуметтік желілер. Интернет кеңістігінде өзін «діни сарапшы» немесе «уағызшы» ретінде таныстыратын белгісіз тұлғалар аз емес. Олардың кәсіби білімі мен жауапкершілігі көп жағдайда күмән тудырады. Ұлы ғалым Әл-Фараби «Тәрбиесіз берілген білім – адамзаттың қас жауы» деген. Яғни білім мен ой парасатпен, жауапкершілікпен ұштаспаса, ол пайда емес, зиян әкелуі мүмкін. Қысқа әрі эмоцияға толы бейнематериалдар жастардың назарын тез аударады. Ал Тикток, Инстаграм желілеріндегі алгоритмдер бір тақырыпқа қызыққан пайдаланушыға ұқсас контентті үздіксіз ұсынып, ақпараттық «көпіршік» қалыптастырады. Соның салдарынан жастар балама пікірлерді көрмей, біржақты көзқарасқа бой алдырады.
Тағы бір маңызды мәселе – сыни ойлау мен медиасауаттылықтың жеткіліксіздігі. Кез келген ақпаратты дереккөзге қарап, салыстырып, талдау дағдысы қалыптаспаған жағдайда жалған немесе бұрмаланған мазмұнды шынайы деп қабылдау оңай. Бұл тек діни салаға ғана емес, жалпы ақпараттық қауіпсіздікке қатысты мәселе. Сондықтан кез келген ақпаратқа сенбес бұрын өзіне сұрақ қою керек: «Бұл дерек қайдан шықты? Бұл адам кім? Оның айтқаны заңды ма? Басқа пікір бар ма?». Сенің сыни ойың — ең басты қорғанысың.
Қазақстан зайырлы мемлекет ретінде ар-ождан бостандығын құрметтейді. Бұл дегеніміз, әр азаматтың сенім бостандығы бар, бірақ ешбір көзқарас заңнан жоғары емес. Егер қандай да бір идея сені қоғамнан оқшаулауға, өзге адамдарды жек көруге немесе заңды елемеуге итермелесе, бұл – ойлануға себеп. Кез келген діни немесе өзге де көзқарас Конституция мен қолданыстағы заңдарға қайшы келмеуі тиіс. Осы құқықтық түсініктің берік қалыптасуы жастарды радикалды идеологиялардан қорғаудың маңызды тетігі.
Жастардың теріс діни ықпалға берілуін олардың әлсіздігі деп қарастыру қателік болар еді. Керісінше, бұл – олардың әділдікке, мағынаға, айқындыққа ұмтылуының көрінісі. Сондықтан мәселені шешудің жолы – тыйым салудан бұрын білім мен түсіндіру жұмыстарын күшейту, ашық қоғамдық диалог орнату, жастардың әлеуметтік мәселелерін шешуге нақты жағдай жасау.
Саналы таңдау жасай алатын, сыни ойлайтын, құқықтық мәдениеті жоғары ұрпақ қалыптастыру – қоғамның ортақ жауапкершілігі. Ақпараттық дәуірде рухани және зияткерлік иммунитетті күшейту ғана жастарды теріс ықпалдан қорғай алады.
Л. Смайлова. Абай облысының
дін істері басқармасының бөлім басшысы
