Қолыма тиген Бекен Теміровтің «Алаш үшін от кешкен…» кітабының алғашқы беттерін оқи бастағанда-ақ, бұл еңбектің негізгі мақсаты айқын аңғарылады. Автор көп айтыла бермейтін, бірақ ел тарихында өзіндік орны бар тұлғалардың есімін қайта жаңғыртып, олар туралы ұмыт қалған деректерді оқырман назарына ұсынуды көздеген. Кітаптың құндылығы да осында деп ойлаймын. Автор бір адамның тағдырын баяндай отырып, сол кезеңдегі қоғамдық ахуалға, Алаш қозғалысының Семей өңіріндегі көріністеріне, ел тәуелсіздігі жолында қызмет еткен азаматтардың тағдырына назар аудартады. Бұл ретте шығарма оқырманды дайын тұжырымға жетелемей, өткен тарихқа қайта үңілуге, дерек пен естеліктің арасындағы сабақтастықты бағалауға мүмкіндік береді.
Автор Шыңғыстау өңірінен шыққан Қаражан Үкібаев, Халел Ғаббасов, Ахметжан Қозбағаров, Ике Әділов, Жылқайдар Тастамбеков сынды азаматтардың өмір жолын арқау ете отырып, олардың ел алдындағы еңбегін, азаматтық болмысын, адамдық қасиетін танытуға ұмтылған. Бір қарағанда, әрқайсысының тағдыры – жеке тарих. Алайда сол тағдырлардың бәрін біріктіретін бір өзек бар. Ол – елге деген сүйіспеншілік, азаттыққа деген ұмтылыс және ұлт алдындағы жауапкершілік.
Кітаптың маған ерекше әсер еткен тұсы – автордың тарихи тұлғаларды биік тұғырдан ғана көрсетпей, олардың адамдық болмысын да ашуға талпынуы. Қуанышы мен қайғысы, үміті мен өкініші, күресі мен тағдыры қатар өріліп отырады. Сондықтан кітап кейіпкерлері оқырманға алыстағы тарихи есімдер емес, ел үшін өмір сүрген, өз дәуірінің ауыртпалығын арқалаған тұлғалар ретінде жақындай түседі.
Алашты тану – өткенді тану ғана емес. Алашты тану – егемендіктің қандай жолмен келгенін, сол жолда кімдердің қандай құрбандыққа барғанын түсіну. Осы тұрғыдан алғанда, Бекен Теміровтің еңбегінің тәрбиелік мәні де зор. Әсіресе жас ұрпақ үшін мұндай шығармалардың орны бөлек. Өйткені тарихты кітаптан оқу бір басқа да, сол тарихты нақты адамдардың тағдыры арқылы сезіну бір басқа.
Кітаптың соңғы сөзіндегі: «Бабалар салған ақ жолдан адаспай, жарқын істерді адал атқарар, берекелі де белсенді, қажырлы ұрпақ бар болсын» деген тілек – еңбектің негізгі идеясын дәл аңғартады. Бабалар аманатын білу, олардың өмірінен сабақ алу және сол аманатқа адал болу – бүгінгі ұрпақтың жауапкершілігі.
«Алаш үшін от кешкен…» – ұлттық жадымыздың көмескі тартқан тұстарын жаңғыртатын тағылымды еңбек. Есімі ел тарихында лайықты аталуға тиіс азаматтардың өмір жолын қайта жаңғыртып, олардың елдік мұратын бүгінгі ұрпаққа жеткізу – автордың еңбегінің басты құндылығы деп ойлаймын.
Бұл кітапты оқып отырып, бір нәрсеге тағы да көз жеткізесіз: Алаш идеясы – тарихта қалған ұғым емес, ұлттың бүгінгі санасында жалғасуға тиіс аманат.
Кітаптың қорытындысында автор: «әрқайсысының өмірге деген құштарлығы, ертеңге деген сенімі, ағайын-туысқа деген сүйіспеншілігі, ерлікке толы күресі мен өкінішпен аяқталған тағдырлары жас ұрпаққа ой салар» деген ой айтады. Шын мәнінде, еңбектің басты тағылымы да осында. Тарихи тұлғалардың өмірі – бүгінгі ұрпақ үшін дайын өнеге, азаматтық ұстанымның үлгісі.
Кітаптағы «Бабалар салған ақ жолдан адаспай, жарқын істерді адал атқарар, берекелі де белсенді, қажырлы ұрпақ бар болсын» деген тілек бүкіл еңбектің идеялық түйіні іспетті. Өйткені Алаш арыстарының өмірін тану – өткенді еске алу ғана емес, олардың аманатына адал болу деген сөз.
Бекен Теміровтің бұл еңбегі арқылы біз тарихта аты қалған азаматтарды ғана емес, тарихтан аты өшірілуге шақ қалған азаматтарды да іздеуіміз керек екенін түсінеміз. Өйткені толық тарих – тек белгілі тұлғалардың тарихы емес, ел үшін еңбек еткен әр азаматтың тағдырынан тұратын тұтас шежіре.
Құрметті оқырман, оқыңыз, ой бөлісіңіз. Алаш азаматтарының ел үшін жасаған еңбегін білу – ұлт тарихына деген құрметтің бір көрінісі. Сондықтан «Алаш үшін от кешкен…» кітабын оқып, өз ойыңызды ортаға салыңыз, тарихта көмескіленген есімдерді бірге жаңғыртайық дегім келеді.
Ақмарал Смағұлова, ф.ғ.к.,
Шәкәрім университеті
