Қазақстан қазір де әлемдегі алма атаулының арғы атасы – Сиверс алмасының отаны саналады. Дәл осы тұқым ең көп таралған жемісті әлемге тарту етті. Бәріміз білетін алма – біздегі алманың генетикалық бір түрі.
Мемлекет басшысының
«Ұлы даланың жеті қыры» мақаласынан
Адам ата мен Хауа ананың жұмақтан жер бетіне шығуы жайлы аңызды білмейтін жан кемде — кем шығар. Шайтанның азғыруымен тыйым салынған ағаштың жемісін жеген күнәлары үшін Адам ата мен Хауа ана жұмақтан қуылып, жер бетіне шығарылған. Егер олар жұмақтан шығарылмағанда, жер бетіндегі қазіргі өмір болмас па еді, кім білсін. Бұл аңыз алма жемісінің адамзат тарихының бастауында тұрған қасиетті дәм екендігін аңғартады.
Сондай-ақ алма жемісінің ғылым дамуының бастауында тұрғандығын да айта кеткен абзал. Әлемге әйгілі ағылшын физигі Исаак Ньютонның басына кенеттен алма құлаған сәтте ғалымда бір керемет ой пайда болып, ол бүкіләлемдік тартылыс күші туралы заңды ойлап тапқан. Осылайша, дүниені дүр сілкіндірген жаңалық ашқан ғалым алманың көмегімен ғылымның дамуына үлкен үлес қосқан.
Үржар ауданына қарасты Некрасовка ауылының тұрғыны Отанбек Мұсабаев халыққа алма бағының бағбаны ретінде таныс.
— Тарбағатай өңірі — жабайы алмалар отаны ғой. Осы өңірді атпен шығып аралай қалсаңыздар, 40-50 км-ге дейін созылып жатқан жабайы алма ағаштарын жиі кездестіруге болады. Олар күтімді қажет етпейді, өздері өсіп шығады. Ал менің алма бағын өсіргеніме 20 жылға жуық уақыт болыпты. Алманың күтімі мен баптауын Миграцк ауылына көшіп келгенімде орыс ұлтының өкілдерінен үйрендім. Жиырма жылға жуық уақытта осы жемісті өсірудің қыр-сырына қанығып, тәжірибе жинақтадым. Алмалы бағымның жыл өткен сайын үлкейіп келе жатқанын көргенде көңілім көтеріледі. Барқытбел баурайындағы Үржар сияқты киелі мекеннің айдынды Алакөлімен ғана емес, дәмді алмасымен де атағы шығуы керек деп ойлаймын. Аудан әкімі Серік Зинабекұлының бастамасымен осыдан бірнеше жыл бұрын Үржарда алманы алақанға салып аялаған белгі қойылды. Түсінген адамға көп нәрсені аңғартатын іс. Басқаларды білмеймін, өзіме осы белгі «табиғатты аялаңдар, барды бағалаңдар!» деп үн қатып тұрғандай көрінеді.
Алмалы бағыма 2 жылдық жабайы алмаларды отырғызамын. Кейін апорт, лимон сияқты түрлерімен будандастырып, бір түп ағаштан 2-3 түрлі алма ала бастадым.
Бүгінгі таңда 4 гектар жерімде 600-ге жуық алма ағашы бар. Алманың 6-7 сортын өсіріп, жемісін аламыз. Олар Алматы апортымен бірдей. Хош иісі де, дәмі де керемет,- дейді Отанбек Мұсабаев.
Елбасы өзінің «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласында: «Қазақстан қазір де әлемдегі алма атаулының арғы атасы – Сиверс алмасының отаны саналады. Дәл осы тұқым ең көп таралған жемісті әлемге тарту етті. Бәріміз білетін алма – біздегі алманың генетикалық бір түрі…» — дейді. Шығыс Қазақстанның Үржар ауданы — жабайы алманың отаны атанған өңірдің бірі. Ал оны о баста бiрiншi болып тапқан Иван Сиверс 1796 жылы қыркүйекте бiздiң Алакөлге келеді. Сол кезде Үржардың маңында өсiп тұрған керемет алмаларды көрiп: «Мұндай алманы бұрын еш жерде кездестiрген емеспiн»,- деп жазып, дүние жүзiне мәлiм еткені тарихтан белгілі. ХVIII ғасырда Орта Азияға сапары барысында жабайы алмаларды алғаш зерттеген неміс ғалымы Иоганн Сиверстің құрметіне ғылыми ортада бұл жеміс «Сиверс алмалары» атанғанын біреу білсе, енді біреудің білмеуі де мүмкін.
Құралай ҚАЙЫРЖАНҚЫЗЫ, «Семей таңы»{jcomments off}
