Абайдың өз анасы Ұлжанның шыққан тегі Қаракесек ішінде Бертіс руынан. Ұлжанның әкесімен бірге туысқан ағалары Қонтай, Тонтай қалжыңбас, мысқылшыл, тапқырлығымен даңқы шыққан. Бұл әдет жалпы Бертіс, Шаншар руының табиғатына түгел тән мінез. Сол заманда халық Шаншарды көрсе «ойбай, Шаншар келе жатыр!» — деп өрттен қорыққандай дүркірей қашады екен. Бұл Шаншардың мысқыл, мазаққа ұсталығынан, тауып айтқыш өткір тілдігінен туған нәрсе. Қандай жанның болса да мінін таппай қоймайды, мінін тауып алса түңлігін ұшырғандай есеңгіретіп кетеді екен.
Осы Шаншардың бұрынғы-соңғы заманға шейін аузынан тастамайтын атақты қуы Тонтай болған. Тонтайдың барлық өмірі тұтас күлкі болып кеткен. Түгелімен, бастан-аяқ жеке-жеке күлкі әңгімеден құралады. Сол әңгімелерге қарағанда Тонтайлар қалың қазақ ортасының үнемі көңілін көтеріп жүрген, таусылмайтын думаны, ұдайы қызық күлдіргісі. Бүгінгі Европа, Американың Чарли Чаплины, Бестер Китоны сияқты. Осы Тонтайдың інісінен туған қыз Абайдың анасы Ұлжан болады.
Ұлжан сабырлы мінезді кісі болған. Абай — балалық шағын сөз қылғанда өз шешесіне қатты ырза болып, Айғызға іші ренжіңкірейді екен. Анау күндестікті көп сыртқа шығарып, білдірмесе де, Айғыз сол жағынан белгі бергіш болса керек.
Ұлжанның бойында да тұқымының тапқырлығы мен әзілқойлығы болған. Анда-санда әлдеқалай айтып қалған сөздері қалжың болып, ел аузында сақталып қалған.
Тонтай өлерінде маңайына жиылып келіп отырған қожа-молдаларға қарап: жазыла, жазыла қожа-молдалардан да ұят болды, енді өлмесек болмас деп айтты деген сөз, екінің бірі білетін мәтел сөз сияқты болып кеткен.
Осындай тапқырлық шеше жағынан Абайға да дарыған екен. Қалжыңмен жауаптасуды Абай бала күнінен анасынан үйренген сияқты. Мысалы Абайды сүндетке 8-9-ға ілініп, ересек болып қалғанда отырғызса керек. Сонда Абай қашып жылап :”…құдай, бүйткенше қыз қып жаратпаған екенсің!”-депті. Сонда анасы Ұлжан Абайға : Балам-ау, қыз болсаң бала таппас па ең, содан қиын боп па, — дейді. Абай: Ә, онысы тағы бар ма еді! — деп қуанған екен.
