Semeitany.kz — Абай – ұлттың ғана емес, тұтас әулеттің рухани өзегіне айналған тұлға. Оның арғы тегі Арғынның Тобықтысынан тарайды: Ырғызбай би – әділдігімен, Өскенбай би – тура билігімен танылған. Абайдың әкесі Құнанбай Өскенбайұлы XIX ғасыр ортасында Қарқаралының аға сұлтаны болып, билік, дін, дәстүр тоғысында елге қызмет етті. Төрт әйелінен тараған ұрпағы ішінде Абай (Ұлжаннан) – әулеттің ең жарқын өкілі.
Құнанбай әулеті мен жақындары
Құнанбайдың бәйбішесі Күңкеден – Құдайберді (оның ұлы – ойшыл Шәкәрім), Ұлжаннан – Абай, Тәкежан, Ысқақ, Оспан; Айғыздан – Халиулла, Ысмағұл туады, Нұрғанымнан перзент қалмаған. Ысқақтың ұлы Кәкітай Абай мұрасын жинап, 1909 жылы Петерборда кітап боп шығуына ұйытқы болды.
Абайдың балалары мен өнер мұрасы
Ділдәдан – Ақылбай, Әкімбай, Әбдірахман, Мағауия және қыздары; Әйгерімнен (Шүкіман) – Тұрағұл, Мекайыл, Ізкәйіл, тағы перзенттер бар. Әмеңгерлікпен алған Еркежаннан бала болмаған. Ақылбай «Дағыстан», «Зұлыс», «Жаррах батыр» поэмаларын жазды (толығырақ сақталғаны – «Дағыстан»). Абайдың үміт артқан Әбішінен ұрпақ қалмады. Мағауияның ұл-қыздары: Уәсила (Абайдың қолында тәрбиеленген, «Боздағым» жоқтауы енген), Құтайба, Жағыпар, Кәмилия, Бабыр. Кәмилия 1917 жылғы Ойқұдықтағы алғашқы қойылымда Еңлікті ойнап, кейін Мұхтар Әуезовпен отбасын құрған. Бабыр майданда қаза тапты. Тұрағұлдан – Ақыш (Ақылия), Қалиман, Жебірейіл, Зүбәйір, Мәкен тарайды. Мәкен Тұрағұлқызы Абайдың 17 әнін және әулет ән-әуендерін ғылыми институтқа өткізіп, мұраның сақталуына айрықша еңбек сіңірді.
Немерелер тағдыры
Ақылбайдың балалары: Әлімқұл (шаруашылық иесі), суырыпсалма әрі жазба ақын Әубәкір (кеңестік қуғынға ұшырап, жер аударылып қаза болған), Сағадат (қыздарға сауат аштырған, ерте дүние салған), Бәкизат (мәдени орта белсендісі), Исраил (Жидебайдағы музейде домбыра оркестрін құрған), Рухия (жастай өмірден өткен). Мекайылдан Құзайыр мен Қалышер (кей деректе – Әлішер) – екеуі де соғыстан оралмаған. Ән мен театрға бейім Ізкәйіл 1917 жылы «Еңлік-Кебекте» Кебекті ойнаған; оның ұлы Тоқташ Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болды.
Шәкәрім әулеті
Абайдың немере інісі, ойшыл ақын Шәкәрім Құдайбердіұлы – саяси қуғын-сүргін құрбаны. Балалары Ғафур, Ахат, Зият, Нәзіпа, Гүлнар да жазалау мен жер аударуды бастан кешті. Ахат әке аманатын сақтап, мұрасын хатқа түсіріп, ұрпаққа жеткізді.
Сабақтастықтың өзегі
XX ғасырдың қуғын-сүргіні мен соғыстары әулеттің еркек кіндікті тармақтарына ауыр соққы болды. Соған қарамастан, Абайдың мұрасы қыз-келіншек желісі арқылы, ән-әуен, естелік, қолжазба, жәдігер жинау дәстүрімен сақталды. Музейлерге тапсырылған құжаттар мен естеліктер абайтанудың негізгі дерекқорын құрап, ақынның әдеби, музыкалық, отбасылық қырларын кешенді зерттеуге жол ашты. Абай әулетінің өмірі – ұлт жадын сақтаудың, мәдениет пен әділет идеясына адал қызмет етудің үлгісі.
Ақпарат «Qazaqstan tarihy» e-history порталынан алынып, өңделді.
