Ауылға оралу — артқа шегіну емес, керісінше, болашаққа батыл қадам жасау. Бүгінгі бұл бастама ауылдың ертеңіне алаңдаушылық екені сөзсіз. Абай облысының әкімі Берік Уәлидің “Қаладан — ауылға” жобасы — жай көшу науқаны емес, бұл — елге деген шынайы патриоттық ұстаным. Ұлттың алтын бесігі, рухтың тірегі, дәстүрдің тамыры — ауылға жан бітіру.
Урбандану толқыны талай ауылдың тамырын бырт-бырт жұлып, талай адамды ауыл атты қасиетті мекенінен алып кетті. Қалаға қарай ағылған көшпен бірге қараша үйлердің түтіні сиреді, қора-қопсы қаңырады, көшелердің шаңы басылды. Бүгінде бірқатар ауыл кілең зейнеткерлердің мекеніне айналды. Кемпір мен шал ғана қалған қоныстар «қалған ғұмырымызда ата мекенімізден топырақ бұйырса екен» деп алаң көңілмен күн кешіп отыр. Мектептері жабылып, әлеуметтік мекемелердің есігіне қара құлып салынған ауылдардың ертеңі не болмақ? Бала күлкісі естілмеген, бесік тербелмеген жерде болашақ қалай бүр жарады? Бұл — бір ауылдың емес, бүтін ұлттың жүрегін сыздататын сауал.
Сарапшылар соңғы жылдары кей өңірлерде ауыл тұрғындарының орта жасы 50-55-тен асып кеткенін айтады. Бірқатар елді мекенде еңбекке жарамды жастар үлесі 20 пайызға да жетпейді. Егер демографиялық теңгерім сақталмаса, алдағы он жылда жүздеген ауылдың толық қаңырап қалу қаупі бар. Зейнеткерлер ғана қалған ауыл — тіршілігі тоқыраған ауыл. Онда дүкен де ұзақ тұрмайды, пошта да жабылады, медпункт аптасына бір-ақ күн жұмыс істейді. Бұл — құр статистика емес, бұл — әлеуметтік организмнің баяу үзіліп бара жатқан тамыры.
Көңілді құлазытар көрініс – бір кездері бақытты балалықтың базары болған мектептердің қаңырап қалған қаңқалары мен қалаға көш түзеген ауылдардың соңында қалған жұрты. Бір кездегі күлкі мен шаттыққа толы, қазанында ас қайнаған, терезесінен жарық төгілген сол шаңырақтар бүгін өткен күннің елесіне айналғандай. Бақыттың базары болған мекендердің үнсіздігі жүректі шымырлатады: әр үйдің артында тағдыр. Атамекеннен бір уыс топырақ бұйырса деген тілегін жүрегіне жүктеп, артына қарай-қарай балаларының соңынан ілескен қарттардың орындалмай қалған арманы, тарқап кеткен тіршілік ізі жатыр. Осындай ауылдардың бірінде болғанымызда ескі мектептің алдында желмен тербеліп тұрған тот басқан қоңырауды көріп жүрегіміз сыздаған… Бір кезде балалар мектепке баратын жолдарды шөп басып кеткен. Мектебі жабылған ауылдың жүрегі тоқтағандай әсер қалдырады. Өйткені мектеп — ауылдың үні, болашақтың шамы.
Ауыл — қазақтың алтын бесігі. Ұлттың мінезі сол топырақта қалыптасты, сөзі сол жерде түзелді, рухы сол жерде шыңдалды. Қала адамға мүмкіндік бергенмен, жүрекке сол әуенді бере алмайды. Сондықтан әр қазақтың көкірегінде ауылға деген сағыныш өмір бойы өшпей жүреді. Бірақ сағыныш әрекетке айналмаса, солғын тартады.
Абай облысының әкімі Берік Уәлидің «Қаладан — ауылға» атты қанатқақты жобасы — сол әрекеттің үмітті қадамы. Бағдарлама қала тірлігінен қажыған, жерге жақын өмірді аңсаған азаматтарға баспана, кәсіп ашуға мүмкіндік беріп, мал шаруашылығына жеңілдетілген несие ұсынуды көздейді. Бұл — ауылды қайта тірілтудің нақты тетігі.
Өткен жылы облысқа көшіп келген 264 адамның 244-і қандастар болуы туған жердің тартылыс күші әлі жоғалмағанын дәлелдейді. Егер осы үрдіс жүйелі қолдау тапса, бүгін қарттар ғана қалған ауыл ертең жас отбасылардың қонысына айналуы әбден мүмкін.
Абай ауданындағы Медеу ауылының бастамасы көпке үлгі болды. Қаладан келген әр отбасының баспанамен қамтылып, он бас қой, екі ірі қара, бір жылқы беріліп, жұмысқа орналастырылуы — ауылды өз күшімізбен көтерудің жарқын мысалы. Ауылда туған әр балаға ат мінгізу дәстүрінің жаңғыртылуы — болашаққа деген сенімнің символы.
Медеудің бүгінгі келбеті — жаңарған қазақ ауылының бейнесі: 207 орындық мектеп, мәдениет үйі, медициналық пункт, интернет пен спорт алаңдары бар. Осындай инфрақұрылым облыстың өзге өңірлерінде де жасалып келеді. Демек, мәселе тек жағдайдың жоқтығында емес, сол дайын мүмкіндікті адаммен толтыруда.
Егер ауыл зейнеткерлердің соңғы аялдамасына айналса, ұлттың рухани иммунитеті әлсірейді. Тілдің тұнығы мен дәстүрдің өзегі ауылда сақталмаса, ертең кімге аманат етіп қалдырамыз? Сондықтан бұл жоба — экономикалық қана емес, ұлттық қауіпсіздікке пара-пар рухани қадам.
20 ақпанда Семейде өтетін ауыл әкімдерінің форумында жарияланатын бастама ауылға тек адам емес, өмірдің өзін қайтаруды мақсат етіп отырғаны сөзсіз. Бір отбасы көшіп барса, жабылғалы тұрған мектептің болашағына салынатын қара құлыптың терезесінен жарық қайта көрінуі мүмкін. Ауылға тіршілік оралса — тарих та, рух та оралады.
Алтын бесік ауылды сақтау — өткенді сағыну емес, болашақты қорғау. Урбандану үзіп әкеткен тамырды қайта жалғау. Ауылға оралған үміт — ұлтқа оралған рух. Оның қадірін ауылдың самалын жұтып, топырағында аунап өскен адам ғана терең түсінер…
