Жеңістің 72 жылдығы қарсаңында Семейдегі №21 мектепте айтулы шара өтті. ШҚО мәслихатының депутаты, «Ақшың» корпорациясының президенті Марат Құрманбайдың меценаттығымен білім ошағы алдына Жоламан кентінен Ұлы Отан соғысына аттанған майдангерлерге мемориалдық тақта орнатылып, жауынгер Мұқанбек Құрманбайұлы атындағы тарихи тағылым кабинеті ашылды. Тәрбиелік маңызы зор шараға Семей қаласының әкімі Ермак Сәлімов, ҰОС ардагері Ғабдулғазиз Ахмеров, облыстық, қалалық мәслихат депутаттары және кент тұрғындары қатысты.
Елбасы таяуда жариялаған «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында тәуелсіз еліміздің алдағы жылдары жүзеге асыратын бірнеше бағыттағы жоспарларын нақтылап берген болатын. Мақалада өскелең ұрпақты отаншылдыққа, ұлтын сүюге үндейтін «Туған жер» бағдарламасын қолға алуды ұсынды. Бағдарламаның жастарға берері мол екендігіне кеңінен тоқталған Елбасы: «Туған жерге деген сүйіспеншілік туған елге – Қазақстанға деген патриоттық сезімге ұласады. Ал бағдарлама жалпыұлттық патриотизмнің нағыз өзегіне айналады»,- деген еді.
Президент мақаласындағы осы бағдарламаны негізге ала отырып, тыңға түрен салған Марат Құрманбай елдің ертеңін тәрбиелеуде септігі тиетін шаруаны өңірімізде алғашқы болып қолға алды. Осыдан біраз жылдар бұрын Марат Серікжанұлының басшылығымен «Абыралы — Дегелең» қоры жас ұрпақты отаншыл болуға шақыратын талай тындырымды істерді атқарған болатын. Соның бірі – Абыралы өңірі Қайнар ауылында «Ұлы Отан соғысына аттанған абыралылықтар» атты 1500 майдангердің есімі енгізілген мемориал, «Бабалар ерлігі – тәуелсіздік тірегі» атты Абыралы көтерілісіне қатысқан 258 адамның есімі енгізілген тарихи ескерткіш қойылды. Сонымен бірге, Семей ядролық сынақ полигонының жабылғанына 20 жыл толуына орай, полигон құрбандарына арналған ескерткіштің бой көтеруіне де осы қор себепкер болған. Енді, міне, мерейлі 25 жылдық аясында № 21 мектеп ұжымы мен кент ақсақалдары, белсенділерінің өтініші бойынша дәл осындай игілікті шаруа жүзеге асты.
— Елбасымыз өзінің мақаласында қазақстандық әрбір азамат шамасы келгенше туған ауылына, қаласына көмек қолын созуы керектігін жақсы атап өтті. Бұл — өте жақсы бастама. Әрбір адам өз тарихын білгені дұрыс. Өткенді білу аға ұрпаққа көрсетілген құрметтің бірі деп түсінемін. Қан майданда от кешкен бабаларымыздың есімі жазылған тақта кентімізде бұрын да болған. Алайда уақыт озған сайын тозуына байланысты оны жаңарту қажеттігі туындады. Осыны ескере отырып, алдыңғы тақтада аттары жазылған, сонымен бірге ол тақтаға есімдері енбей қалған Жоламан кентінің ҰОС майдангерлерін топтастырып, жаңа мемориалдық тақтаға жаздырдық. Ал мектепте ашылған ҰОС-на қатысушы Мұқанбек Құрманбайұлының атындағы кабинет те жас ұрпаққа терең ой салады деген үміттемін. Тарихи тағылымды оқушылар бойына сіңіруде бұл кабинеттің рөлі ерекше. Менің ойымша, әр адам артына өшпестей із қалдыруы керек,- дейді Марат Серікжанұлы.
Ескерткіш тақтаның лентасын қию мәртебесі қала әкімі Ермак Сәлімов пен ҰОС ардагері, запастағы полковник Ғабдулғазиз Ахмеровке берілді. Тақта ашылысымен сөз алған шаһар басшысы Екінші дүниежүзілік соғыстағы көзсіз ерлікті өскелең ұрпақ ұмытпайтындығын айта келіп, жылдар жылжып, заман ауысқанымен, мәртебесі биіктей беретіндігін жеткізді.
— Қасиетті Жеңіс жолында соғыс майданындағылар мен тылдағы еңбек майданындағылар да қатар жүрді. Басқыншы жауға деген өшпенділік біздің аталарымыздың, әкелеріміздің бойынан табылып, олар ертеңгі келешек үшін жан аямады. Солардың қатарындағы 155 майдангердің есімі мына тасқа қашалып жазылған. Бұл біздің сол жауынгерлердің алдындағы перзенттік парызымыз. Мен Елбасымыздың «Туған жер» бағдарламасын қолдаған азаматтарға ризашылық білдіріп, алғысымды айтамын. Мұны Жеңіс қадірін түсініп, батырларын ұлықтау деп білемін. Балықтарыңызға тек жақсылық тілеп, егемен еліміздің еңсесі биік, келешегі кемел болсын деп тілеймін,- деді Ермак Бидахметұлы өз құттықтауында.
Бұдан кейін сөз алған Ғ.Ахмеров, соғыс өрті сөнгеніне ұзақ жылдар өтсе де, оның жанға салған жарасы әлі де жазылмағандығын айтып, сұм соғыстың қайталанбауын тіледі. Аталық ақ тілегімен бүгінгі ұрпаққа қарата ұлағатты сөз айтты.
Мемориал тақтаның ашылуына қатысқан көпшілік содан соң мектептегі Мұқанбек Құрманбайұлының атындағы тарихи тағылым кабинеті лентасының қиылуына да куә болды. Барлық қажеттіліктермен жабдықталған кабинетте 1916 жылғы ұлт–азаттық көтеріліс, 1931-1932 жылдардағы Абыралы көтерілісі, жауынгер Мұқанбек Құрманбайұлының өмірінен сыр шертетін деректерден бөлек, мектептің 25 жылдық тарихы да қамтылған екен.
Сөз орайы келгенде, кабинетке есімі берілген Мұқанбек Құрманбайұлы туралы да айта кетелік. Мұқанбек Құрманбайұлы қазақша-орысшаға жүйрік әрі арабша хат таныған сауатты, ақынжанды адам болған. Ол 1931-1932 жылғы Абыралы көтерілісіне қатысқаны үшін «үштіктің» үкімімен 5 жылға бас бостандығынан айырылу жазасына кесілген. Жазасын өтеп келісімен Семей ет комбинатында жұмыс істеп, қалада қалуға бел байлайды. 1941 жылы соғыс басталғанда, алғашқылардың бірі болып Мұқанбек те майданға аттанды. Алайда соғысқа дейін «халық жауы» болып жазаланғандар бәрібір де НКВД-ның қырағы бақылауынан тыс қалған жоқ. «Халық жауы» болып нақақ сотталғандардан құралған сарбаздар «Айыптылар батальоны» құрамында жауға қарсы қарусыз соғысты. Мұны Мұқанбек: «Алдымызда неміс солдаттары танкімен ентелейді, ал соңымызда НКВД мылтық тіреп отырады. Қалай боларын кім білсін?..»- деп үйіне жолдаған хатында да баяндаған екен. Осындай от пен оқтың ортасында жүріп қиянатты бастан өткерген айыптылар батальонында болғандардың тағдыры туралы күні бүгінге дейін нақты деректер жоқ. Талай боздақтың өмірін қиған сол соғыста Мұқанбек Құрманбайұлы да хабарсыз кетті. Араға жылдар салып Мұқанбек Құрманбайұлының есімі Жеңістің 50 жылдық мерекесіне орай жарық көрген «Книга памяти» кітабына да енгізілгенін айта кеткен жөн. Онда былай делінген: «Курманбаев Муканбет, рядовой. Родился в 1910 г. Воевал в составе 830 СП, 238 –СД. Погиб 28 ноября 1941 г. Похоронен в д. Даниловке» (128-бет) Сондай-ақ «Мемориал» сайты арқылы да жауынгер Мұқанбек Құрманбаев жайында біраз деректер анықталды. Қазіргі күнде жауынгер ұрпақтары М.Құрманбаевтың қайда қаза тапқанын нақты анықтау мақсатында іздестіру жұмыстарын жалғастыруда. Егер іздестіру оң нәтижесін берсе, Марат Серікжанұлының бастамасымен жауынгер жерленген зиратқа туған жерінен арнайы топырақ жеткізіліп, марқұм аруағына Құран оқып қайту көзделіп отыр.
Бір қуантарлығы, «Мемориал» сайтының анықтамасы мен «Книга памяти» кітабына енген деректердің сәйкес келетіндігі. Осы негізде елі үшін жанын пида еткен Мұқанбек Құрманбайұлының Волгоград облысының Даниловка селосы маңында қаза тапқандығы жөнінде болжам жасауға болады.
Тағдырдың қатаң сынын бастап өткеріп, елі үшін жанын қиған жауынгердің өмір жолы осы кабинетте білім алуға келген әрбір оқушыға ой саларына күмән жоқ.
Ермек ИСАБАЕВ,
«Семей таңы»
