2026 жылғы 29 мамырда Астана қаласында «Ар азабы: құрбандар мен зардап шеккендерді толық ақтау – қоғам сұранысы» тақырыбында дөңгелек үстел өтті.
Іс-шара Қазақстандағы саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күніне арналды. Кездесу саяси қуғын-сүргін құрбандарының ұрпақтарын, Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның сарапшыларын және жетекші жоғары оқу орындарының ғалымдарын бір алаңға тоғыстырды. Қатысушылар қатарында мәжбүрлі босқындардың балалары мен немерелері, сталиндік-бериялық еңбекпен түзеу лагерьлерінде, АЛЖИР-де және басқа да лагерьлерде жазасын өтегендердің ұрпақтары болды.
Іс-шараның ашылуында Астана қаласының ғасыр жасаған тұрғыны, саяси қуғын-сүргіннен зардап шеккен Көкен Рақымқызы Омарова қатысушыларға бата берді. Ол тәркілеу науқанының куәгері. Бала кезінде отбасымен туған жерінен кетуге мәжбүр болып, ұзақ жылдар Түмен облысында тұрған. Алайда жұбайымен бірге балаларына Отанға деген сүйіспеншілікті сіңіре білді. Он үш баласының он бірі аман қалып, мүмкіндік туған кезде елге оралып, Қазақстанда білім алып, еңбек етті. Кездесуге Көкен әженің балалары – Абай Омаров пен медицина ғылымдарының кандидаты Ләззат Рамазанова қатысты.
Бұрынғы Булаев ауданының, қазіргі Мағжан Жұмабаев ауданының тумасы Қайрат Елубаев өз архивінен табылған деректермен бөлісті. Оның туған атасы – молда болған. Қуғын-сүргін жылдары ол басқа да жазықсыз жандармен бірге атылған. Алайда олардың жерленген жері бүгінге дейін белгісіз күйінде қалып отыр
Жиында Алаш қайраткері, драматург, публицист әрі аудармашы Қошке Кемеңгерұлының ұрпақтары – немересі Ризабек Нарманбетұлы және шөбересі, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің доценті Қайырбек Кемеңгер естеліктерімен бөлісті.
Дөңгелек үстел барысында тарихи жадыны сақтау, саяси қуғын-сүргін құрбандарын одан әрі ақтау және олардың ұрпақтарының тағдырларын зерттеу мәселелері талқыланды. Мемлекет және қоғам қайраткері Ирак Елекеевтің, мәдениеттанушы Серік Ерғалидың, зерттеуші Мақсот Серғалиевтің, заңгер Исидор Борчашвилидің, еңбек ардагері Болат Темірбаевтың және басқа да қатысушылардың сөздері көпшіліктің назарын аударды.
Жобалық кеңсенің жетекшісі Сабыр Қасымов қуғын-сүргінге ұшырағандардың ұрпақтарының естеліктерін жинақтау және цифрландыру бағытында атқарылып жатқан ауқымды жұмыстар туралы баяндады.
«Уақыт алға жылжып барады, өкінішке қарай, сол кезеңнің куәгерлері жылдан-жылға азайып келеді. Бүгін біз екінші, тіпті үшінші буын ұрпақтарын жинадық. Олар әлі де тасада қалып келеді, бірақ дәл осы адамдар ақтау мәселесіне ең көп мүдделі әрі оған ерекше жанашырлықпен қарайды», – деп атап өтті модератор.
Қатысушылар 2020 жылы құрылған Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның жұмысына жоғары баға берді. Осы уақыт аралығында ауқымды архивтік зерттеулер жүргізіліп, көптомдық құжаттар мен материалдар жинақтары жарық көрді, сондай-ақ қуғын-сүргінге ұшыраған туыстары туралы мәлімет іздеушілерге арналған e-memory.kz ақпараттық ресурсы іске қосылды.
Кездесу барысында мазмұнды пікір алмасу өтіп, саяси қуғын-сүргін құрбандарының есімдерін ұлықтау және жастарды патриоттық рухта тәрбиелеу бағытында бірқатар ұсыныстар енгізілді.
Жалпы алғанда, өңірлерде және жетекші жоғары оқу орындары ғалымдарының бастамасымен жарық көрген еңбектерді қоса есептегенде, құжаттар мен материалдардың жүз томы басылып шықты.
Іс-шара аясында саяси қуғын-сүргін құрбаны болған Алаш қайраткерлерінің портреттер көрмесінің таныстырылымы өтті. Көрме Магжан Жұмабаевтың, Қошке Кемеңгеровтің, Жүсіпбек Аймауытовтың және Хайретдин Болғанбаевтың жаңа бейнелерімен толықтырылды.
