Жаз басталғалы қаланы көркейту, көгалдандыру, абаттандыру жұмыстары өз деңгейінде жүріп жатыр. Бұл бағытта біраз шаруалардың басы қайырылды. Ал көшедегі сыртқы жарнамаларға қатысты мәселені бір ізге қою – күн тәртібінде тұр. Осыған орай облыс әкімі Өскемен және Семей қалаларының көркіне кері әсерін тигізіп тұрған жөнсіз ілінген жарнамаларды ретке келтіру жөнінде тапсырма берген еді. Бұл мақсатта Семей қаласы әкімінің орынбасары Надежда Шарова қалалық ішкі саясат, сәулет және қала құрылысы, жолаушылар көлігі және автокөлік жолдары бөлімдерінің өкілдерімен бірге қала көшелеріне рейд жасады.
Жыл басынан бері мұндай рейдтер көптеп ұйымдастырылып, нәтижесінде ақпараттық өзектілігін жоғалтқан, заң талаптарына сәйкес келмейтін бірнеше билбордтар алынып тасталды. Бүгінде қала көшелерінде жұлма — жұлмасы шыққан жарнамалар ілінген, жартылай бос тұрған кермелер көп-ақ. Енді осындай кермелерге әлеуметтік — саяси мазмұнға ие жарнамаларды орналастыру жағы жолға қойылмақ. Семей қаласы ішкі саясат бөлімінің басшысы Айдар Садырбаевтың мәліметінше, қалада 186 билборд кермесі бар болса, оның тек үшеуі ғана мемлекеттік коммуналдық мекемеге тиесілі. Жекеменшік иелігіндегі қалған 183 кермеге жарнамаларды ілу үшін қожайындарымен арнайы келісімшарт жасалады. Сондай-ақ қалада 12 жарнама агенттігі жұмыс істейді. Қазіргі күні көше бойында орналасқан баннердің 30-ға жуығы Ұлт Көшбасшысының қазақстандықтарға арнаған үндеуіне, «ЭКСПО -2017» халықаралық көрмесіне, ҚР мемлекеттік рәміздеріне, Алаштың 100 жылдық мерейтойына арналған. Идеологиялық жұмыстың негізі болып саналатын қоғамдық — саяси жарнамаларды орналастыруға биыл бюджеттен 2 млн. 400 мың теңге қаржы бөлінген екен.
— Елімізде 2003 жылы қабылданған «Жарнама туралы» заң бар. Онда жарнамалық өнімдер мен қызметтің барлық түріне қатысты нормалар көрсетілгені туралы көкірегі ояу, көзі қарақты азаматтардың барлығы білетін болар. Алайда заң талаптарын сақтамай, тиісті мемлекеттік орындардың келісімінсіз жұмыс істеп жатқан кәсіпкерлер де жоқ емес. Соның салдарынан көшелерде жөнсіз ілінген жарнамалардың қатары көбейіп тұрғаны қынжылтады. Кейбір билбордтар жол бойындағы талдардың тасасынан көрінбейді, жол қозғалысына кедергі келтіретіндері тағы бар. Рейд барысында талапқа сәйкес келмейтін билборд иелеріне ескертулер жасалатын болады. Комиссия тарапынан жасалған сын-ескертпелер дер кезінде түзетілмесе, заң аясында жауапқа тартылады әрі қала келбетіне кері әсерін тигізіп тұрған жарнама кермесімен қоса алынып тасталады. Өз қаражаты есебінен Президент әкімшілігі, облыс және қала басшылықтары ұсынған эскиздерді қолдану арқылы бос кермелерге жарнама орна- ластыратын меншік иелері де бар, — дейді ішкі саясат бөлімінің басшысы.
Көшедегі билбордтардың «Жарнама туралы» заңға сәйкестендірілмегені өз алдына, олардың арасында «Тіл туралы» заңды бұзып жатқаны қаншама. Мемлекеттік тілді жарнама мәтіндеріндегі өрескел қателерден қазір көз сүрінеді.
Жарнама – жаңа идеология, мәдениеттің бір көрінісі десек қателеспейтін шығармыз. Көшпелі жиын барысында осы мәселеге де көңіл бөлінді. Ішкі саясат бөлімінің басшысы Айдар Садырбаевтың айтуынша, ішкі және сыртқы жарнамалар ілінбес бұрын, олар тексеруден өтеді. Мәселен, ең алдымен сәулет және қала құрылысы бөлімі жарнаманың эстетикалық жағын негізге алса, ішкі саясат бөлімі мән-мазмұнына баса назар аударады, ал мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі қателеріне қарайды. Осы үш тексерілімнен өткеннен кейін барып орналастырылады.
— Жарнама эскиздері орталық-тандырылған жүйе бойынша бекіп, мәтіндерде стилистикалық, орфографиялық қателер кетіп, сапасыз аудармаларға орын беріліп жатады. Ондай жағдайда олқылықтардың орнын толтыру үшін тиісті шаралар қолдануға тура келеді,-дейді Айдар Айтқазыұлы.
Өз кезегінде қала әкімінің орынбасары Надежда Шарова ана тілі ақсап жатқан жарнамалармен күресу жолындағы жағымды жаңалығымен бөлісті. Айтуынша, алдыңғы аптада жолаушыларды тасымалдаушылар мен қала басшылығы арасында 22 қыркүйек – тіл мерекесі шеңберінде меморандумға қол қойылмақ. Екі тарапты келісім бойынша, жолаушыларды тасымалдаушылар қоғамдық көлік сапасын жақсартуы тиіс болса, қала әкімшілігі барлық аялдамалардың атауын мемлекеттік тілге сапалы аударуды қамтамасыз етуі керек. Өнер адамдарының дауысымен жазылған аялдамалар атауы енгізілген арнайы дыбыс жазба құрылғылары барлық автобустарға орнатылатын болады.
Ал көше жарнамаларына байланысты табылған кемшіліктер келесі аптада жекеменшік билборд кермелері қожайындарының қатысуымен өтетін кездесу барысында талқыланып, бұл бағытта тиісті орындарға межелі міндеттер жүктелмек.
Жібек СЕРҒАЗЫ, «Семей таңы»
