Семей қаласында Мұхтар Әуезовтің 125 жылдығына арналған мерекелік іс-шаралар өтті. Қаладағы барлық мектептер мен оқу орындарында ұлы жазушының мұрасын насихаттауға арналған түрлі іс-шаралар, кітапханалар мен музейлерде көрмелер мен әдеби кештер ұйымдастырылды.
28 қыркүйекте қазақтың заңғар жазушысының туғанына 125 толды. Бұл күні таңертең зиялы қауым өкілдері, шаһар жұртшылығы және жазушының туған жері Абай ауданынан арнайы келген қонақтар Мұхтар Әуезовтің ескерткішіне гүл шоқтарын қойып, рухына тағзым жасады.
Мұхтар Әуезовтің 125 жылдығын мерекелеу Шәкәрім университетінде жалғасын тапты. Университеттің бас ғимаратында «Мұхтар Әуезов және ұлттық өркениет» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті.
Алқалы жиынға елімізге белгілі ғалымдар, мемлекет және қоғам қайраткерлері, университет басшылығы, профессор-оқытушылар құрамы, студенттер, Абай облысы әкімінің орынбасары Ш.Байбеков, облыстық мәслихат хатшысы Қ.Сүлейменов қатысты. Конференцияға сондай-ақ Түркия, Өзбекстан, Қытай, Нидерланды елдерінің әуезовтанушы ғалымдары, зерттеуші, Мұхтар Әуезовтің немересі Зифа-Алуа Әуезова, Ташкент мемлекеттік университетінің профессоры Абдулла Улугов, ҚХР Жазушылар одағының мүшесі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері А.Мәжитұлы онлайн және офлайн режимінде қатысты.
Конференция жұмысы университеттің басқарма төрағасы, ректор, филология ғылымдарының докторы, профессор Бауыржан Ердембековтің құттықтау сөзімен басталды.
— Шәкәрім университетінің миссиясы — ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген білікті маман дайындау ғана емес, бастысы, Абай аңсаған, Әуезов армандаған толық адам, кемел тұлғаны қалыптастыру. Университеттегі «Абай және ұлттық руханият» ғылыми-зерттеу орталығы осы бағыттың ұйытқысы болуда. Барлық мамандықтарда «Абай әлемі» пәні оқытылады. «Абай әлемі» пәнін оқыған әрбір студент абайтанушы не мұхтартанушы болып кетпес, бірақ ізгілікке шақырған тұлғалардың сөзі әр студенттің жүрегіне тұнса, онда біздің мақсатымыздың орындалғаны,- дей келе Бауыржан Амангелдіұлы конференция жұмысына сәттілік тіледі.
Жиынның салтанатты ашылуында сондай-ақ ҚР Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек, абайтанушы-академик Ғарифолла Есім мен Ташкент мемлекеттік университетінің профессоры Абдулла Улугов онлайн сөз алды.
Конференция барысында әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессоры Дандай Ысқақұлы «Мұхтар Әуезовтің аудармашылық өнері», Кастамону университетінің профессоры Орхан Сөйлемез «Көксеректің көзімен Мұхтар Әуезов», профессор Арап Еспенбетов «Мұхтар Әуезовтің бір мақаласы хақында», доцент Жандос Әубәкір «Мұхтар Әуезовтің даралығы», Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университетінің профессоры Айжан Қартаева «Мұхтар Әуезов мұрасындағы түркі әлемі» тақырыптарында баяндама жасады.
Конференцияға қатысушылар жазушының әдеби мұрасын насихаттау төңірегінде пікір алмасты.
Конференция аясында сондай-ақ Шәкәрім университетінің мұражайы мен ғылыми кітапханасы Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мұхтар Әуезов дәуіріндегі көне жәдігерлер мен сирек кездесетін кітаптар негізінде «Жер шежіреші, жер шежіресі болған соң, ел шежіреші» атты көрме ұйымдастырылды. Көрмеге сондай-ақ Абайдың «Жидебай — Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық мұражай-қорығы, облыстық тарихи-өлкетану музейі, Қазіргі заман тарихын құжаттау орталығы және М.Әуезов атындағы педагогикалық колледж ұсынған экспозициялар қойылған.
Айта кетелік, алдағы уақытта Шәкәрім университеті қаламыздағы Ыбырай Алтынсарин атындағы №37 гимназия, Ахмет Байтұрсынұлы атындағы №47 жалпы білім беретін орта мектептерінде қазақ филологиясы жəне журналистика кафедрасының филиалын ашуды жоспарлап отыр.
Осы күні Абайдың «Жидебай-Бөрілі» мемлекеттік музей-қорығында «Әуезов әлемі бейнелеу өнерінде» тақырыбында музей қорынан көрме ұйымдастырылды. Көрмеге Әуезов шығармашылығы арқау болған суретшілердің туындылары қойылды. Олардың қатарында Г.Исмаилованың «М.Әуезов» портреті, И.Исабаевтың «М.Әуезов. Абай жолы», М.Қисамединовтың «Мухтар Ауэзов» графикалық жұмысы, жергілікті суретшілер Ғ.Макаров, Н.Өтепбаев, Т.Байғалиевтың еңбектері бар.
Ал Семей қаласының облыстық тарихи-өлкетану музейінде ұйымдастырлаған көрме «Әуезов әлемі» деп аталды. Абайтану ілімінің негізін қалаған халқымыздың біртурар перзенті, қазақтың ұлы жазушысы, қоғам қайраткері, ғалым, Қазақстан ғылым академиясының академигі, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері, драматург Мұхтар Омарханұлы Әуезовке арналған бұл көрмеге жазушының фотосуреттері, жеке заттары, өмірі мен шығармашылығы, тұлғалық қырлары туралы мағлұмат беретін музей қорынан алынған жәдігерлер — 70-ке жуық экспонат қойылған. Оның ішінде жазушының костюмі, қолының ізі қалған сия сауыты, өмірі мен шығармашылығынан хабар беретін фотосуреттері, оқыған кітаптары бірден көзге түседі. Атап айтар болсақ, Мұхтар Әуезов жасөспірім шағында ойнаған «Жарыс» футбол командасының 1913 жылы Семейде түсірілген фотосуреті, 1924-1925 жылдары ЛМУ-де оқып жүрген кезінде ауылға қысқы демалысқа келгенде ат үстінде түскен суреті және Үндістанға сапарынан, «Абай жолы»романын жазу сәтінен түсірілген, сондай-ақ Алаш қайраткерлерімен тығыз байланыста болғанын айғақтайтын фотосуреттер келушілер назарына ұсынылды.
Ал көшпелі көрмеде Әуезовтің тұлға болып қалыптасуына ықпал еткен адамдардың, мұғалімдер семинариясында сабақ берген ұстаздарының және әйгілі жазушы болған кезінде олармен кездескен сәтіндегі, 60 жас мерейтойында Семейде қаумалаған қалың жұртшылық ортасында тұрған фотосуреттері, Қазақстан ғылым академиясының академигі атанғаны жөніндегі құжаттың көшірмесі және басқа да мәліметтер қамтылған.
— Мұхтар Әуезов қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданындағы Бөрілі деген жерде 1897 жылы 28 қыркүйекте дүниеге келген. Әкесі Омархан мен атасы Әуез екеуі де хат танитын сауатты адамдар болған. Өз заманында ұлы Абаймен сырлас, ауылдары іргелес, аралас-құралас тіршілік кешкен. Атасы Әуез – Құнанбайдың кіші әйелі Нұрғанымның туған інісі. Абайдың өлеңдерін зор ықыласпен тыңдап, пікір алмасатын жақын адамдарының бірі болған. Мұхтардың бала кезінен Абай мұрасына қызығушылығын оятқан да осы атасы еді. Ескіше сауаты бар, араб, парсы, түркі әдебиетімен таныс Әуезді Абай «Әуке аға», «Үлкен қожа» деп атаған. Мұхтар дүние есігін ашқанда, Абай Әуезовтердің шаңырағына шілдеханаға барған деген де естеліктер бар,- деп таныстырып өтті музейдің ғылыми қызметкері Мирас Құсайынов.
Музей қызметкерлері фотосуреттерге сүйене отырып, қонақтарға Мұхтар Әуезовтің жастайынан ауыз әдебиеті үлгілерін, ұлттық фольклорымызды жинақтап, оларды сақтап қалуға үлес қосқаны жайлы, сондай-ақ абайтанушы, драматург ретіндегі еңбектері туралы айтып өтті.
— Мұхтар Әуезов – абайтану саласының негізін қалаған тұлға. Өзінен кейін абайтану ілімін жалғастыруды шәкірті Қайым Мұхамедхановқа тапсырып кеткенін білесіздер. Қайым Мұхамедханов Мұхтар Әуезовтің ақыл-кеңесімен, жетекшілігімен жиырма төрт жасында Абай музейін ашқаны белгілі. Кейіннен, 32 жасында, Абай музейінің директоры атанды, -деді музей қызметкері.
Көрмеге келушілер М.Әуезовтің өмірі мен шығармашылығы жөнінде кеңірек мағлұматтар алып, естелік суреттерге түсті.
Ал облыс орталығындағы Ф.М. Достоевскийдің әдеби-мемориалдық мұражайында «Мұхтар Әуезов туралы біз біле бермейтін 10 дерек» атты челлендж өтті. Әуезов алаңында музей қызметкерлері Мұхтар Омарханұлының Жүсіпбек Аймауытовпен бірге Семейде «Абай» журналын шығарғаны, 1933 жылы қазақ әдебиеті тарихында алғаш рет Абай өлеңдерінің толық жинағын жарыққа шығарғаны туралы баяндайтын лифлеттер таратты.
Сонымен қатар ұлы жазушының 125 жылдығына орай облыс аудандарында да түрлі іс-шаралар өтті. Мұхтар Әуезовтің мерейтойы Абай ауданында қорытындыланды.
Жадыра ТӨЛЕГЕНҚЫЗЫ,
Талшын ҚАЛИАСҚАР,
«Семей таңы»
