Құтырма — адамдар мен жануарларда кездесетін өте қауіпті вирустық ауру. Жүйке жүйесіне ауыр зақым келтіріп, ақыры өлімге әкеліп соғатын аса қауіпті дерт.
Дегенмен бұл аурудың алдын алуға болады. Құтырма вирусының негізгі көзі — иттер мен мысықтар және жабайы аңдар. Адамдарға бұл ауру көбіне үй жануарлары арқылы жұғады, әсіресе қаңғыбас иттер мен мысықтар және жабайы жануарлар қауіп төндіреді.
Ауру қалай жұғады
Құтырма вирусы жануар тістегенде; сілекей жараға түскенде; тырнау кезінде немесе сілекейлі терімен жанасқанда жұғады.
Вирус ағзаға енген соң, жүйке талшықтарына бекініп, жұлын мен миға жетіп, сол жерде көбейеді. Ауру белгілері тістелген жерге байланысты 20 күннен 6–12 айға дейін байқалмауы мүмкін. Әсіресе жануар бас, бет, мойын, алақан мен саусақтарды тістеген болса, өте қауіпті. Бұл жерлерде вирус миға тез жетіп, белгілері жылдам білінеді.
Алғашқы көмек
Жануар тістеп алған жағдайда: жараны сабынды сумен жақсылап жуып, 20 пайыздық сабын немесе йод ерітіндісімен өңдеңіз — вирус 1 минут ішінде жойылады; дереу медициналық көмекке жүгініңіз; дәрігер белгілеген екпелерді толық және үзіліссіз қабылдаңыз; жануар иесінің аты-жөнін, мекенжайын біліп алыңыз. Жануарды өлтіруге болмайды — оны 10 күн бойы ветеринарлық бақылауға қою қажет.
Құтырма ауруының алдын алу іс-шаралары
Үйде ұстайтын иттер мен мысықтарды жыл сайын құтырма ауруына қарсы еккізіп отыру керек, серуендету жөніндегі ережені сақтау қажет. Кез келген адам жаңадан сатып алған итті тіркеуден өткізіп, ектіруге міндетті. Кешкі уақытта итті тек жабық аулаға жіберу керек. Жалпы ортақ аулаға немесе серуендету үшін көшеге итті тек қысқа қарғыбаумен және мұрындықпен шығару керек. Үй жануарларын қаңғыбас және жабайы жануарларының шабуылынан қорғау қажет.
Жануарлардағы құтырма ауруының белгілері
Құтырма ауруына шалдыққан иттер аурудың алғашқы күндері иесі шақырғанда дыбыс бермей үнсіз жатады, қараңғы жерге тығылуға ұмтылады, тәбеті бұзылады, кей кезде кенеттен адамдарға тап береді, жеуге жарамайтын заттарды жей бастайды (жаңқа, шүберек және т.б.).
Ауруға шалдыққан мысықтар агрессияшыл болады, көмей, жұтқыншақ бұлшық еттерінің сал болып қалуына байланысты дауысы өзгереді (қарлығу). Тамақты жұта алмайды, соңы өліммен аяқталады. Кей кезде құтырма ең басынан сал түрінде болады: ауру жануар тыныш жатады, тамағын жұта алмайды, содан соң өледі.
Ал құтырма вирусын жұқтырған жылқылар, ірі қара малдар басқа жануарларға және адамдарға шабуыл жасайды.
Б.КАЙМБАЕВА,
Жаңасемей ауданының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы басшысы
