Облыстық тарихи-өлкетану музейінің «Ерлік пен еңбек даңқы» бөлімі Ұлы Отан соғысының ең ірі және шешуші шайқастарды атап өтуді және оның тәрбиелік мәнін жас ұрпаққа үлгі етіп, ағалар ерлігін паш етіп отыруды әдетке айналдырған. Таяуда Москва түбіндегі жеңіске арналған шара қалалық мәдениет сарайында аталып өтті. Оған ұлы Отан соғысының ардагерлері, қала тұрғындары және жастар қатысып, сол бір ел басына күн туған сәттегі аталар ерлігі жайлы естеліктерге қанықты.
Совет Армиясы өз халқын, өз жерін ғана қорғап қойған жоқ, ол бүкіл адамзат баласына төнген қатердің улы бұлтын серпіп тастады. Осы соғыста бейбітшілік үшін өз жандарын құрбан еткен біздің аталарымыз бен әкелеріміз, аналарымыз бен бауыр, қарындастарымызды әрқашанда жүрегімізде сақтаймыз. Соғыстың аяқталғанына 68 жыл өтсе де, өшпес қайғы қалдырғаны мәлім.
Фашистік Германия Москваны алу үшін бар күшін жұмсады. 80-нен астам дивизия мен бронды танкты, қаншама ауыр артиллериямен, самолетті жіберіп, тез арада Москваны алуға мақсат қойған. Сол кезде Москва Кеңес Одағының астанасы болғанын білеміз.
Москва түбіндегі шайкас 6,5 айға созылып 203 күн болған екі жақтан 160 дивизия қатысып 1500 адам мерт болса, жау жағынан бір миллионнан астап адам оққа ұшқан. Москваны қорғауға Қазақстаннан 5 дивизия, екі бригада қатысты. Әрбір Совет жауынгерлері, әрбір Совет азаматы жан-тәнімен Москваны жау қолына бермеу үшін алысқан.
Москва түбіндегі ұрыста айтарлықтай ерлік көрсеткен Семей өңірінен шыққан 238 атқыш дивизия командирі Г.П. Коротков. Соғыс жылдарында 238 атқыш дивизиясы 30 Гвардиялық дивизия болып өзгертілген. Айтылған дивизия соғыс кезінде Тула облысын, Алексин қаласын неміс басқыншылардан азат еткен. Тула қаласында көптеген қару-жарақ шығарылатын өндірістер мен танк жасайтын зауыттар болған. Оны жау қолына бермеу үшін ересен күрес жасаған.
Москва түбіндегі ерлігі үшін 316, 238 атқыш дивизиялары «Гвардия» атағы және Қызыл ту орденімен марапатталған.
Ерлігі мен батырлығы үшін 36 мың адам әртүрлі наградаларға ие болған, соның ішінде 110 адам Кеңес Одағының Батыры атағын алса, 31-і қазақстандықтар.
Бүкіл адамзат баласына мәлім, қандай соғыс болмасын қайғы-қасірет әкелетіні анық. Соның бірі Ұлы Отан соғысы. Адамзаттың санасында, дүниежүзілік тарихында мәңгі – бақи ұмытылмайтын оқиға.
С.КҰЛТУМАНОВ, облыстық тарихи- өлкетану музейінің жоғары дәрежелі
маманы
