Semeytany.kz — Мемлекет басшысының бюджет тәртібін күшейту жөніндегі тапсырмаларын іске асыру аясында Үкімет Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының (ӘМСҚ) қызметін талдап, жеке медициналық ұйымдарды қаржыландыруда жүйелі заңбұзушылықтар барын мәлімдеді. Нәтижесінде Премьер-министр Олжас Бектенов қорды Қаржы министрлігінің қарамағына беруді тапсырды.
Үкімет мәліметінше, 2025 жылғы 18 желтоқсанда Премьер-министр Қаржы министрлігіне бюджет қаражатын жұмсаудың тиімділігін арттыру мақсатында ӘМСҚ жұмысына талдау жүргізуді жүктеген. Тексеру қорытындысын қаржы министрі Мәди Такиев баяндап, шығыстар өссе де қор жұмысының тиімділігі соған сай артпай отырғанын айтты.
Министр келтірген дерекке сүйенсек, 2026 жылы денсаулық сақтау бағытындағы шығыстар 2,4 трлн теңгеге жетіп, 2020 жылмен салыстырғанда 1 трлн теңгеге көбейген. Сонымен қатар 2020 жылдан бері жинақталған инвестициялық табыс 588 млрд теңгені құраса, оның 195,9 млрд теңгесі 2025 жылдың өзіне тиесілі болған. Талдау барысында қаражаттың едәуір бөлігі қор активтерінде жинақталып, медициналық қызмет көрсетуге толық көлемде жұмсалмайтыны көрсетілген.
Қаржы министрлігі жүргізген медициналық қызмет көрсетудің ақпараттық жүйелеріне IT-аудит барысында бірқатар заңбұзушылық белгілері анықталған. Олардың ішінде жалған пациенттерді тіркеу, азаматтарға өздеріне тән емес қызметтерді көрсету, бір қызметті МӘМС пен жұмыс берушінің ерікті сақтандыруы арқылы қосарлап төлеу, қысқа мерзімде «әдеттен тыс» көп қызмет көрсету, қайтыс болған азаматтарға қызмет жазу, балаларға бір күнде мыңнан аса дәрі-дәрмек жазып беру сияқты күмәнді деректер бар.
Мәди Такиев нақты мысалдар да келтірді. Айтуларынша, Астанадағы жекеменшік клиникада бір күнде 1 442 пациент қабылданғаны көрсетілген, ал жұмыс уақыты есептелгенде бір дәрігерге мұндай көлемнің сыймайтыны айтылды. Сол секілді бір дәрігердің бір айда 4 832 науқас қабылдаған дерегі де назарға алынған. Бұдан бөлек, бір маманның бір ай ішінде 1 713 ем-шара жасағаны тіркеліп, жекелеген күндері тәулігіне 300-400 тексеру көрсетілген жағдайлар болған.
Тағы бір дерек ретінде 996 қайтыс болған пациентке қатысты 3 640 қызмет көрсету оқиғасы анықталғаны айтылды: мысалы, 2023 жылы қайтыс болған адам 2025 жылы қабылдауға жазылған. Сондай-ақ 1,8 млрд теңгеге пациенттің жынысына сәйкес келмейтін скринингтердің 769 446 жағдайы тіркелген: 768 827 ер адам жатыр мойны обырына скринингтен өтті деп көрсетілген, 619 ер адамға маммография жасалды деген жазбалар бар. Бір аудандық аурухананың өзінде осындай 11 123 жағдай анықталғаны хабарланды.
Балаларға қатысты дәрілік заттарды жалған тіркеудің 68 717 жағдайы нақтыланғаны да айтылды. Диксимид препараты бойынша екі балаға қатысты 126 мың жазба тіркеліп, әрқайсысына 63 мың реттен есептен шығарылғаны көрсетілген. Сонымен қатар бір пациентке бір тәулік ішінде дәрі-дәрмектерді есептен шығарудың 2 872 жағдайы белгілі болған. Балалар ауруханасында осыған ұқсас 179 жағдай анықталып, 88 мың бірлік дәрі-дәрмек есептен шығарылған, ал пациенттердің стационарда бір күнге жетпейтін уақыт болғаны келтірілді.
Талдау қосарланған қаржыландырудың да кең таралғанын көрсеткен: бір жағдайда жекеменшік ұйымдар жұмыс берушінің ерікті сақтандыруы бойынша және МӘМС қаражаты есебінен қатар төлем алуы мүмкін делінсе, екінші жағдайда бір науқастың бір мезетте екі медициналық ұйым базасында қатар тіркелуі тіркелген.
Бұдан бөлек, салық органдары камералдық бақылау арқылы медициналық ұйымдар басшыларының табыстары мен мүлік сатып алуларын саралаған. Нәтижесінде 2024-2025 жылдары 1 465 басшы 5 мыңнан астам жылжымайтын мүлік объектісін сатып алғаны, 912 адамның 1 416 автокөлік иеленгені анықталған. Жекелеген басшылардың әрқайсысы 52-ден 124-ке дейін жылжымайтын мүлік пен 14-тен 24-ке дейін автокөлік алған деректер де аталды.
Үкімет жүйедегі басқа да түйткілдерге тоқталды: Қор мен Денсаулық сақтау министрлігінің ақпараттық жүйелерінің шашыраңқылығы, пациенттер мен ұйымдар бойынша бірыңғай деректер қорының болмауы, бастапқы талаптар расталғаннан кейінгі бақылаудың әлсіздігі, үнемделген қаражатты бюджетке қайтару тетіктерінің жоқтығы, сондай-ақ 3 мыңнан астам тарифтің қолданылуы әкімшілендіру мен қадағалауды қиындататыны көрсетілді.
Қорытындысында Премьер-министр Олжас Бектенов Қаржы министрлігіне анықталған деректер бойынша материалдарды құқық қорғау органдарына жолдауды, барлық қаржы ағындарын бақылау үшін ӘМСҚ-ны Қаржы министрлігінің қарамағына беруді, ведомство жүйелері базасында денсаулық сақтау саласының бизнес-процестерін толық цифрландыруды және ӘМСҚ активтерін орналастыру мен инвестициялық табысқа қатысты стратегия параметрлерін қайта қарап, негізсіз қаржыландыруды тоқтатуды тапсырды.
