Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық құрылтайдың бесінші отырысында сөйлеген сөзі еліміздің саяси жүйесін түбегейлі трансформациялаудың жаңа бағдаршамына айналды. Бұл туралы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ аға оқытушысы, философия ғылымының кандидаты Мейіргүл Жетпісбаева айтты.
Оның пайымынша, бұл баяндама жай ғана өзгерістер емес, Қазақстанның мемлекеттік құрылымының сапалық тұрғыдан жаңа деңгейге көтерілуін айқындап берді. Реформаның өзегі — Парламенттің рөлін күшейту және оны халықтық биліктің шынайы институтына айналдыру. Бір палаталы Парламентке көшу және оны халқымыздың төл тарихындағы қастерлі ұғым — Құрылтай деп атау туралы ұсыныс билік пен қоғамның арасындағы алтын көпірді қайта қалпына келтіреді.
— Бұл реформа Парламенттің заң шығару қызметін де түбегейлі өзгертеді: ендігі жерде заң жобалары үш кезеңнен тұратын жаңа процедурамен – алдымен жалпы мақұлдау, сосын өзгерістерді бекіту және соңғы кезеңде қабылдау арқылы өтпек. Мұндай тәсіл қабылданатын заңдардың сапасын арттырып, әрбір норманың жан-жақты сарапталуын қамтамасыз етеді. Осылайша, Парламент қызметін қайта құру арқылы мемлекеттің институционалдық тұғыры нығайып, «Күшті Президент — ықпалды Парламент — есеп беретін Үкімет» қағидатына негізделген орнықты саяси жүйе толыққанды қалыптасады, — деді ғалым.
Мейіргүл Жетпісбаева парламенттік реформаның тағы бір маңызды қыры — депутаттық корпустың жасақталу принципі екенін жеткізді. Президенттің өз квотасынан және Қазақстан халқы ассамблеясының арнайы квотасынан бас тартуы мемлекетті демократияландыру жолындағы теңдессіз ерік-жігердің көрінісі болып табылады.
— Ендігі кезекте депутаттар тек қана бәсекелестік негізде, ортақ тәртіппен сайланады. Бұл ретте мандат санының 145-ке дейін оңтайлануы мен комитеттер санының сегізден аспауы — Парламенттің кәсібилігі мен жеделдігін арттыруға бағытталған нақты қадам.
Реформа заң шығарушы органға мемлекеттік маңызды құрылымдарды бақылау құзыретін де береді: Конституциялық сот, Жоғары аудиторлық палата мен Орталық сайлау комиссиясы мүшелерін тағайындау, тіпті Жоғарғы сот судьяларын сайлау енді тек Парламенттің келісімімен жүзеге асырылады. Бұл «тепе-теңдік пен тежемелік» жүйесін нақты іске қосып, Парламенттің саяси салмағын арттыра түседі. Сонымен қатар, Вице-Президент институтының енгізілуі мен Қазақстанның Халық Кеңесінің құрылуы билік иерархиясын тұрақтандырып, халық пен билік арасындағы диалогтың жаңа трибунасына айналмақ, — деді оқытушы.
Мейіргүл Жетпісбаеваның сөзіне қарағанда, Президенттің билік басына келудің тек заңды сайлау арқылы жүзеге асуы тиістігі туралы ұстанымы, атап айтқанда, Мемлекет басшысы қызметінен мерзімінен бұрын кеткен жағдайда екі ай ішінде сайлау өткізу нормасын Ата заңда шегелеп бекітуі — мемлекеттің болашақ қауіпсіздігі мен саяси сабақтастығының кепілі.
— Бұл ауқымды реформалар жиынтығы, шын мәнінде, жаңа Конституция қабылдаумен пара-пар қадам. Біз Әділетті Қазақстанның іргетасын бірге қалап, мемлекеттіліктің жаңа деңгейіне қадам басып отырмыз. Сондықтан бұл стратегиялық бастамалардың ел игілігіне қызмет ететініне кәміл сенемін, — деді ғалым.
