Мемлекеттік қызмет – мемлекеттің тиімді жұмысын қамтамасыз етіп, қоғамның тұрақты дамуына ықпал ететін маңызды институт. Елдің әл-ауқаты мен тұрақтылығы осы саладағы кәсіби қызметкерлердің еңбегіне тікелей байланысты. Сондықтан меритократия қағидатымен мемлекеттік қызметке тағайындалған мамандар басқару жүйесінің тиімділігін арттырып, өңірлердің әлеуметтік-экономикалық дамуына серпін береді.
«Merit» латын тілінен аударғанда «құндылық», «жарамдылық», «еңбек», «қабілет» деген мағыналарды білдіреді. Яғни қызметкер өз күш-жігері мен қабілеті арқылы қол жеткізген жетістіктерімен бағалы саналады.
Мемлекеттік қызметте бұл ұғым меритократия қағидасында көрініс табады. Меритократия жүйесі бойынша қызметке тағайындалу тек жеке қабілет пен еңбек негізінде жүзеге асырылып, ішкі конкурс, ішкі ауысу тәртібі және бағалау жүйесі арқылы олардың кәсіби деңгейі мен еңбек жетістіктері ескеріледі. Бұл жүйе қызметке қабілетті және білікті адамдарды тартуға мүмкіндік берсе, қызметтегі тағайындаулар тек тұлғаның құндылықтары мен нәтижелері бойынша жасалады.
2025 жылы Абай облысының жергілікті атқарушы органдарында меритократия қағидаты бойынша 120 мемлекеттік қызметші тағайындалды.
Оның ішінде ішкі конкурстар нәтижесінде 63 мемлекеттік қызметші жоғары лауазымға тағайындалды (облыс орталығында – 22, аудандық деңгейде – 38, ауылдық деңгейде – 3 қызметкер).
Мемлекеттік қызметшілердің жұмысы тоқсан сайын бағаланып, жыл соңында қорытынды бағалау шығарылады. Бұл жүйе қызметкерлердің қызметтік міндеттерін орындау деңгейін объективті түрде анықтауға мүмкіндік береді. Бағалау нәтижелері қызметкерлерге бонустар беру, көтермелеу, оқыту, ротациялау, лауазымын жоғарылату немесе қызметтен шығару сияқты шешімдер қабылдауға негіз болады.
Бағалау қорытындысы бойынша мемлекеттік қызметшілер 4 тоқсан бойы тиімді қызмет атқарған жағдайда жоғары лауазымға тағайындалуға мүмкіндік алады. Бағалау нәтижелері бойынша 31 қызметкер өз лауазымынан бір саты көтеріліп, жоғары лауазымдарға тағайындалды. Олардың арасында 3 облыстық басқарманың басшылары, 2 облыстық басқарма басшысының орынбасарлары, аудан әкімінің орынбасары және басқа да орта буын басшылары бар.
Сонымен қатар, мемлекеттік органдар ішіндегі ауысу тәртібі бойынша қызметшілердің жеке қасиеттері мен кәсіби жетістіктеріне сүйене отырып, кемінде екі жыл бойы атқарып отырған лауазымынан жоғары лауазымға көтерілу мүмкіндігі қарастырылған. Мемлекеттік қызметшінің өзіне жүктелген міндеттерді тиімді әрі сапалы орындауы айрықша рөл атқарады. Осы тәртіппен 26 қызметкер өз лауазымынан бір деңгейге жоғарылады.
Аталған тағайындау, Мемлекеттік қызметшіге оның қызметтік әдеп нормаларын бұзғаны не мемлекеттік қызметке кір келтіретін тәртіптік терiс қылық жасағаны үшін алынбаған тәртiптiк жазасы болған кезде ауысу тәртiбiмен, сондай-ақ конкурстардың қорытындылары бойынша мемлекеттік лауазымға орналасуына жол берiлмейдi.
Меритократия қағидаты мемлекеттік қызметтің сапасын арттырып, оның тиімділігін қамтамасыз етеді. Бұл қағида әр қызметкерге тең мүмкіндік беріп, тек біліктілігі жоғары кәсіби мамандарды мемлекеттік қызметке тартуға жол ашады.
Мемлекеттік қызметтегі меритократия ел басқару жүйесін нығайтуға, қызмет сапасын арттыруға және халықтың мемлекеттік органдарға деген сенімін күшейтуге ықпал етеді.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Абай облысы бойынша департаменті
