2026 жылғы 26 ақпанда «Ахмет Байтұрсынұлы атындағы «Талдау» ұлттық зерттеулер және білімді бағалау орталығы» АҚ-да конституциялық реформаны талқылау бойынша семинар-кеңес өтті. Орталық ұжымы жаңа Конституция жобасының негізгі қағидаттарын талдап, білім беру саласының қазақстандық қоғам өміріндегі негізгі рөліне ерекше назар аударды.
Ұсынылған жобаның басты ерекшелігі — білім беру құндылықтарын тікелей Негізгі Заңның кіріспесіне енгізілуі. Орталық басшылығы бұл қадам білім берудің рөлін күшейтудің және ұлттық өрлеудің басты құралы ретінде танылуының айқын дәлелі екенін атап өтті.
«Сапалы білім беру құндылығының кіріспеден бастап конституциялық деңгейде мойындалуы – бұл қоғамға берілген маңызды белгі. Бұл біздің Орталық үшін аналитиканың жаңа стандарттарына көшуді білдіреді. Енді біздің назарымызда жай ғана статистика емес, білім сапасының нақты көрсеткіштері мен әрбір білім алушының даму деңгейі болады», – деп атап өтті «Талдау» ҰЗББО АҚ басшылығы.
Талқылау барысында мемлекет қызметінің стратегиялық бағыты ретінде адами капиталды дамыту мәселелеріне басымдық берілді.
Орталық сарапшылары жаңа Конституция жобасы тұрғысынан алғанда, білім беру тұлғаның бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын негізгі фактор екенін айтты. Бұл Орталықтың білім беру жетістіктерін мониторингілеу және бағалау жөніндегі міндеттерімен тікелей үндеседі.
Сонымен қатар, зияткерлік меншіктің (ҚР тарихында алғаш рет) конституциялық деңгейде бекітілуі зерттеушілер мен жас ғалымдардың құқықтық қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.
Кеңес барысында жаңа конституциялық блок – цифрлық ортадағы дербес деректерді қорғау мәселесіне ерекше көңіл бөлінді. Білім беру процесін жаппай цифрландыру жағдайында бұл мәселе өзекті стратегиялық маңызға ие.
Қатысушылар цифрлық кеңістіктегі жеке өмірге қолсұғылмаушылықтың конституциялық кепілдіктерін талқылады.
Миллиондаған қатысушылардың деректерімен жұмыс істейтін «Талдау» орталығы үшін дербес деректерді қорғау режимін күшейту – зерттеулер барысында киберқауіпсіздіктің озық әдістерін және деректерді деперсонизациялауды (иесіздендіруді) енгізуге қосымша серпін береді.
Бұдан бөлек, жиында мемлекеттік басқару моделін түбегейлі трансформациялауға бағытталған ережелер талқыланды: заң шығарушы билік тармағын қайта жаңғыртып, оны Құрылтай ретінде қайта құру, Вице-президент институтын енгізу, сондай-ақ билік пен халық арасындағы тікелей диалог құралы ретінде Қазақстан Халық кеңесін құру мәселелері қаралды.
Кездесу соңында «Талдау» ҰЗББО АҚ ұжымы конституциялық реформаны қолдайтынын білдіріп, жаңартылған Негізгі Заң жаһандық сын-қатерлер кезеңінде әрбір қазақстандықтың әлеуетін іске асыруға берік іргетас болатынына сенім білдірді.
