13 тамыз күні Алматы қаласында Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты ұйымдастырған «Партиялар бәсекесі: идеялар, бағдарламалар және сайлаушы үшін күрес» атты сараптамалық платформа өтті.
Талқылаудың негізгі өзегіне саяси партиялардың идеологиялық ұстанымдары, сайлауалды бағдарламаларының мазмұны және сайлаушылардың қолдауына ие болу жолындағы бәсекелестіктің сипаты арқау болды. Қатысушылар саяси күштердің бағдарламалары сайлаушыларға мазмұнды балама ұсына ала ма, қоғамның қазіргі сұраныстары ел дамуының ұзақ мерзімді міндеттерімен қаншалықты үйлеседі, сондай-ақ сайлау науқаны аяқталғаннан кейін партиялардың азаматтармен диалогы қандай болуы керектігін талқылады.
Сараптамалық платформаның модераторы ретінде ҚР Президенті жанындағы КСЗИ директоры Жандос Шаймарданов жүргізді. Пікірталасқа КСЗИ өкілдерімен қатар, жетекші ғылыми және білім беру ұйымдарының, талдау орталықтарының, қоғамдық ұйымдардың өкілдері, саясаттанушылар, сарапшылар және медиа саласының өкілдері қатысты.
Платформаның ерекшелігі – қарама-қарсы сараптамалық ұстанымдар негізінде құрылған пікірталас форматы болды. Қатысушыларға бір-біріне қарама-қайшы екі көзқарасқа қатысты өз ұстанымын анықтау ұсынылды. Осыдан кейін әр позицияны ұстанған қатысушылар өз таңдауларын дәйектермен негіздеді. Мұндай тәсіл сарапшылар қауымдастығында қалыптасқан бағалауларды айқындап қана қоймай, партиялық бәсекелестіктің дамуына қатысты әртүрлі көзқарастардың астарындағы уәждерді ашуға мүмкіндік берді.
Пікірталастың алғашқы блогы сайлауалды бағдарламалардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарына арналды. Қатысушылар партиялардың стратегиялық мақсаттарының ұқсас болуы ел дамуының негізгі бағыттары бойынша қоғамдық консенсустың қалыптасқанын білдіре ме, әлде мазмұнды саяси баламалардың жеткіліксіздігін көрсетеді ме деген мәселені талқылады.
Сарапшылар стратегиялық мақсаттардың ортақтығы саяси бәсекелестікті жоққа шығармайтынын атап өтті. Саналы электоралдық таңдау жасау үшін партиялардың басымдықтарындағы, ұсыныстарды іске асыру тетіктеріндегі, мерзімдеріндегі, қажетті ресурстар мен мәлімделген нәтижелерге қол жеткізуге жауапкершілік мәселелеріндегі айырмашылықтарды қаншалықты нақты көрсете алатыны шешуші мәнге ие.
Партиялық бағдарламалардың уақыттық көкжиегіне қатысты да жеке пікірталас өрбіді. Қатысушылар саяси күштер ең алдымен азаматтардың аса өзекті сұраныстарына жауап беруі керек пе, әлде бір электоралдық цикл шеңберінен шығатын ұзақ мерзімді сын-қатерлерге назар аударуы қажет пе деген мәселені қарастырды.
Талқылау қорытындысы бойынша сарапшылар сапалы саяси бағдарлама екі тәсілді де ұштастыруы қажет екенін атап өтті. Қоғамның бүгінгі қажеттіліктеріне жауап беру ел дамуының стратегиялық пайымымен қатар жүруге тиіс. Ал ұсынылатын шешімдер оларды іске асыру тетіктері, қажетті ресурстар және ықтимал тәуекелдер жөнінде түсінікті әрі нақты түсіндірмелермен сүйемелденуі керек.
Тағы бір талқыланған тақырып – электоралдық белсенділік пен саяси сенімнің арақатынасы болды. Қатысушылар әлеуметтанулық зерттеулердің деректеріне сүйенді. Оларға сәйкес, респонденттердің 70,3%-дан 75,6%-ға дейінгі бөлігі алдағы дауыс беруге қатысуға дайын екенін мәлімдеген, ал азаматтардың оннан тоғызына жуығы сайлау туралы қандай да бір деңгейде хабардар.
Пікірталас барысында дауыс беруге қатысуға дайын екендігін білдірген азаматтардың жоғары үлесі олардың сайлау науқанына елеулі қызығушылық танытатынын және саяси үдеріске тартылу әлеуетінің жоғары екенін көрсететіні айтылды. Сонымен қатар сайлауға қатысудың өзі сенім мәселесін толық қамтымайды. Сенімнің тұрақтылығы көп жағдайда партиялардың сайлаудан кейін өз міндеттемелерін қаншалықты дәйекті орындайтынына, ашықтықты сақтап, қоғаммен кері байланысты жалғастыруына байланысты болады.
Қорытынды блок сайлау науқаны аяқталғаннан кейінгі саяси белсенділікті дамыту мәселесіне арналды. Сарапшылар екі ұстанымды талқылады: жаңа Құрылтай партиялар арасындағы пікірталастың негізгі алаңына айналуы керек пе, әлде саяси күштердің қоғаммен жария диалогы өкілді органнан тыс жерде де тұрақты түрде жалғасуы тиіс пе деген мәселе қарастырылды.
Қатысушылар сайлау үгіт-насихат кезеңін аяқтағанымен, саяси үдеріс аяқталмайтынын атап өтті. Жаңа Құрылтай саяси күштер арасындағы мазмұнды бәсекелестіктің маңызды алаңына айналуы керек. Алайда партиялардың азаматтармен жұмысы сайлау кезеңімен ғана шектелмеуге тиіс.
«Саяси диалог үгіт-насихат науқанымен бірге аяқталмауы керек. Сайлаудан кейін уәделер бәсекесі шешімдер бәсекесіне айналып, сайлаушылармен жұмыс тұрақты сипат алуға тиіс», – деп пікірталасты қорытындылаған Жандос Шаймарданов.
Сараптамалық платформа қорытындысы бойынша қатысушылар қазіргі сайлау науқаны партиялар арасындағы бәсекелестікті дамытудың жаңа жағдайларын қалыптастырып отырғанын атап өтті. Оның одан әрі сапасы тек дауыс беру нәтижелерімен ғана емес, саяси күштердің сайлауалды бағдарламаларын нақты шешімдерге айналдыру, оларды іске асыруға жария жауапкершілікті қамтамасыз ету және сайлаудан кейін азаматтармен тұрақты диалогты сақтау қабілетімен айқындалатын болады.
