Әр адамның өз дүниетанымын қалыптастыруы, жеке сенімін ұстануы және ар-ождан еркіндігін пайдалануы құқықтық қоғамның маңызды қағидаттарының бірі. Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясында бұл құқыққа кепілдік беріліп, адамның жеке таңдауына құрметпен қараудың құқықтық негізі айқындалған.
2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енген жаңа Конституцияның 25-бабында әр адамның ар-ождан бостандығына құқығы бар екені бекітілген. Бұл кепілдік адамның ішкі сеніміне, дүниетанымына және рухани ұстанымына қатысты еркіндігін қорғауға бағытталған.
Ар-ождан бостандығы нені білдіреді?
Ар-ождан бостандығы адамның өз көзқарасын, сенімін және дүниетанымын еркін қалыптастыруымен байланысты. Бұл ұғым адамның діни сеніміне ғана емес, оның жеке нанымдары мен өмірлік ұстанымдарына да қатысты.
Әр адам өз дүниетанымына сәйкес өмір сүруге, белгілі бір сенімді ұстануға немесе ешқандай діни сенімді қабылдамауға ерікті.
Бұл құқық қоғамдағы түрлі көзқарастарға құрметпен қараудың, өзара түсіністік пен төзімділікті қалыптастырудың маңызды негіздерінің бірі саналады.
Зайырлы мемлекет және азаматтардың теңдігі
Қазақстан Конституциясының 1-бабында еліміздің демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет екені бекітілген.
Зайырлылық қағидаты мемлекеттің қызметі мен діни ұйымдардың қызметі арасындағы құқықтық шекараны айқындайды. Сонымен қатар ол азаматтардың діни көзқарасына қарамастан, құқықтары мен бостандықтарын қорғауға негіз болады.
Қоғамда түрлі діни және дүниетанымдық ұстанымдардың болуы азаматтардың өзара сыйластығы мен қоғамдық келісімінің маңызын арттырады.
Мұндай жағдайда әр адамның сеніміне құрметпен қарау, өзгелердің таңдауын мойындау және қоғамдық тәртіпті сақтау ерекше мәнге ие.
Құқық пен жауапкершілік қатар жүреді
Жаңа Конституцияның 25-бабының екінші тармағында ар-ождан бостандығы құқығын пайдалану жалпыадамзаттық және азаматтық құқықтарды, сондай-ақ мемлекет алдындағы міндеттерді шектемеуге тиіс екені көрсетілген.
Бұл қағидат адамның жеке сенімі мен қоғам алдындағы жауапкершілігінің өзара байланысын білдіреді.
Әркім өзінің дүниетанымын ұстанған кезде басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын құрметтеуі қажет.
Сондықтан ар-ождан бостандығы тек жеке адамның еркіндігі ғана емес, қоғамдағы өзара құрмет пен жауапкершілік мәдениетінің де маңызды бөлігі болып табылады.
Қоғамдық келісімнің маңызы
Қазақстан – түрлі мәдениеттер мен дүниетанымдар тоғысқан мемлекет. Осындай ортада қоғамдық келісімді сақтау, адамдардың бір-біріне түсіністікпен қарауы және ортақ азаматтық құндылықтарды құрметтеуі маңызды.
Ар-ождан бостандығына берілген конституциялық кепілдік әртүрлі сенімдегі азаматтардың құқықтарын қорғауға және қоғамдағы өзара сыйластықты нығайтуға ықпал етеді.
Сонымен қатар бұл құқық адамның жеке қадір-қасиетін құрметтеу қағидатымен тығыз байланысты.
Конституциялық кепілдік – құқықтық мәдениеттің негізі
Ар-ождан бостандығы адамның жеке сенімі мен дүниетанымын қорғауға бағытталған негізгі құқықтардың бірі болып табылады.
Бұл құқықты құрметтеу қоғамда төзімділік мәдениетін дамытуға, азаматтар арасындағы өзара түсіністікті арттыруға және құқықтық сананы нығайтуға мүмкіндік береді.
Жаңа Конституцияның 25-бабы әр адамның ар-ождан еркіндігін бекітіп, оны өзге адамдардың құқықтары мен мемлекет алдындағы міндеттерді құрметтеу қағидатымен ұштастырады.
Осылайша, ар-ождан бостандығы азаматтардың жеке еркіндігін қамтамасыз етумен қатар, қоғамдағы бейбітшілік пен өзара сыйластықты сақтаудың маңызды құқықтық негіздерінің бірі болып саналады.







