Өткен жұма, 13 қазан күні Семей қаласы жастар мәслихаты депутаттары Абай атындағы әмбебап кітапханада бас қосып, қазақ тілінің латын қарпіне көшу реформасын талқылады. Бұл басқосу Семей қаласы Жастар ресурстық орталығының ұйымдастыруымен өтті.
Латын әліпбиінің алғашқы нұсқасы Парламент депутаттарына 11 қыркүйек күні ұсынылды. Жақында талқылануға ұсынылған екінші нұсқа 32 әріптен тұрады және диакретикалық белгілерге негізделген.
— Алғашқы нұсқадағы «у» дыбысының «w» түрінде жазылуы көпшіліктің наразылығын туғызғаны жасырын емес. Дауысты дыбыстардың, соның ішінде «ә» әрпінің қос таңбамен берілуі де көпшілікке ұнай қойған жоқ, «ш», «ж», «ч» дыбыстары да ағылшын әліпбиіндегідей қосарлы таңбамен белгіленді. Ал екінші нұсқада апострофтар тым көп секілді. Бұл жасы келген адамдардың оқуына қиындық туғызады деп ойлаймын. Бәлкім, диграфты және диакретикалық белгілері бар әліпбидің біріктірілген жобасын ұсыну керек шығар,- дейді Семей қаласы жастар мәслихаты депутаты Балнұр Бексұлтан.
Семей қаласының тілдерді оқыту орталығының мамандары латын әліпбиінің алғашқы нұсқасына байланысты халық арасында сауалнама жүргізіпті. Сауалнамаға қатысушы 230 адамның 72 пайызы латын әліпбиіне көшуді қолдаған екен.
— Бірақ көпшілігінің алғашқы нұсқаға байланысты көзқарасы өзгеше болды. Себебі екі дыбыстың қосылуы арқылы бір әріпті таңбалау әсіресе жасы үлкен адамдарға қиындық туғызды. Латын әліпбиінің соңғы нұсқасы қабылданғаннан кейін 18 жасқа толған қала тұрғындарын оқытуға әзірміз,- дейді тілдерді оқыту орталығының мамандары.
Жиында өз ойларын ортаға салған Семей қаласы жастар мәслихаты депутаттары латын әліпбиіне көшуді қолдайтындарын жеткізді.
— Мен Елбасы бастамасымен жүзеге асып жатқан латын қарпіне көшу реформасын қолдаймын. Біріншіден, латын әліпбиіне көшу арқылы қазір қолданып жүрген артық әріптерден арыламыз. Екіншіден, технология тілі латын әліпбиіне негізделген. Озық елдердің барлығы латын әліпбиіне әлдеқашан өтіп кеткен. Үшіншіден, халықтың үш тілді меңгеруіне септігін тигізеді. Ал кемшін тұсы — 1940 жылдан бері кириллица қаріптерімен жарық көрген шығармаларды қайта латын әліпбиіне аудару қажетті туындайды. Бұдан басқа қаншама құнды құжаттар бар. Өз басым диакретикалық белгілері бар әліпбиді қолдаймын,- дейді Семей қаласы жастар мәслихатының депутаты, Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің студенті Еркежан Досмұхамбетова.
— Латын әліпбиіне көшу тарихы 1929 жылдан басталды. 1995 және 2006 жылдары да Елбасы латын қарпіне көшу бастамасын көтерген еді. Мемлекет басшысы айтқандай, қазақстандықтар үш тілді меңгеруі керек. Халықаралық қатынастарды нығайту үшін ағылшын тілін игергеніміз абзал. Бұл бізге бірыңғай ақпараттық технологияларға еркін кірігуге мүмкіндік береді. Латын әліпбиіне көшу түркі тілдес халықтарды біріктіріп қана қоймайды, шетелдіктердің біздің әліпбиді үйренуіне, қазақ тілінің қолданыс аясының кеңеюіне қолайлы жағдай туғызады. Бұл тұрғыдан алғанда, отандық брендтердің танымалдылығы да арта түседі деген ойдамын,- деп ойын білдірді Семей қаласы жастар мәслихаты депутаты Жасұлан Құрманғалиев.
Жадыра ТӨЛЕГЕНҚЫЗЫ, «Семей таңы»
