Жуырда Мәскеу қаласының тұрғындары мен қонақтары Қазақстан тарихының алтын қазынасына енген ерекше археологиялық жәдігерлермен танысуға мүмкіндік алды. Атап айтсақ, 25 мыңнан аса құнды жәдігер қамтылған «Ұлы дала алтыны» атты көрме Ресейдің қазіргі заманғы тарих мұражайында салтанатты түрде ашылды. Аталмыш шара ШҚО әкімдігі мен Ресейдегі Қазақстан Елшілігінің бірлескен жұмысы нәтижесінде жүзеге асып отыр.
Айрықша шараның тұсауын Қазақстанның Ресейдегі Төтенше және Өкілетті елшісі Иманғали Тасмағамбетов ресми түрде кесті.
– Алдыңғы кезекте Шығыс Қазақстан облысының әкімі Даниал Ахметовке, біздің даңқты ғалымдарымызға, сонымен қатар Ресейдің қазіргі заманғы тарих мұражайы басшылығына байырғы замандағы көшпенділердің зор тарихи және мәдени құндылыққа ие ерекше мұрасымен танысу мүмкіндігін ұсынғандары үшін зор ризашылығымды білдіремін,– деді өз алғы сөзінде Иманғали Тасмағамбетов. – Бұл ретте Шығыс Қазақстан аймағындағы Берел, Шілікті, Елеке сазынан табылған ескерткіштер ерекше орын алады. Президентіміздің «Рухани жаңғыру» бағдарламасын жүзеге асыру аясында Қазақстанның Ресей секілді жақын көршісіне салт аттылық дәуіріндегі өркениеттің жоғары деңгейін, соның ішінде металл өңдеудің, зергерлік өнер мен қару-жарақтың тамаша әрі жақсы сақталған үлгілерін көрсету мүмкіндігіне қол жеткізіп отырғаны ерекше қуантады.
Аталмыш көрмеге облыс әкімдігі арнайы әзірлеп, жергілікті бюджеттен қаржыландырылған ұзақ мерзімді археологиялық бағдарлама аясында соңғы үш жыл ішінде Шығыс қорғандарындағы ғылыми экспедицияларға жетекшілік еткен әйгілі отандық археологтер Зейнолла Самашев пен Әбдеш Төлеубаевтың тапқан жәдігерлері қойылды. Айта кетерлігі сол, 2016-2018 жылдар ішінде тек ғылыми зерттеулерге ғана 500 миллион теңгеден астам қаржы бөлінген-ді. Тағы бір жаңалық, облыс делегациясы басшыларының айтуынша, мұндай шара алдағы жылдары да жалғасатын болады.
Ал көрменің негізгі элементі 2003 жылы Әбдеш Төлеубаев тапқан біздің дәуірімізге дейінгі VII-IХ ғасырлардағы «Алтын адамның» қалпына келтірілген экспозициясы болды. Көшпенді бейнесінің реконструкциясын жасаған – әйгілі шебер Қырым Алтынбаев.
Осынау ерекше көрмеге келушілер ежелгі сақ көсемінің киімі мен әшекейлерінің ең ұсақ детальдарына дейін көңіл аударып, далалықтар дәуірінің рухын сезінуде.
Сонымен қатар Мәскеуге 2016 жылы Әбдеш Төлеубаев тапқан тың жәдігерлер де жеткізіліпті. Олар ежелгі Шілікті өркениеті туралы кең көлемде таным-түсінік бере алады. Әйгілі ғалымның айтуынша, Шілікті байтақ Еуразия кеңістігіндегі өте ежелгі сақ мәдениетінің бесігі болып табылады.
Аталмыш көрменің ашылу салтанатында Зейнолла Самашевтың Берел қорғанынан тапқан жәдігерлері, соның ішінде салтанатты ат әбзелдері бар Берел жылқысы (б.д.д. 4-3 ғ.) мәскеуліктердің ерекше қызығушылығын туғызды. Реконструкцияны ғалымның жетекшілігімен Суретшілер одағының мүшесі Қалиолла Ахметжан жасапты.
Десек те көрменің басты ерекшелігі Зейнолла Самашевтың Елеке сазы қорғанынан тапқан атақты сенсациялық жәдігерлері болды. Аталған қорымнан б.д.д. VIIІ-VII ғасырларға тиесілі жаңа «Алтын адам» табылған болатын. Бүгінгі таңда ғалымдар ресейлік әріптестерімен бірлесіп сүйекке антропологиялық және морфологиялық зерттеу сынамаларын жүргізуде.
ШҚО Ақпарат орталығы материалы негізінде әзірлеген Қ.ЖОЛЫМБЕТ{jcomments off}
