"Семей таңы" газеті
ztlogo
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
PDF нұсқа
ztlogo
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
"Семей таңы" газеті
PDF
Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау

ҰЛТТЫҚ КИІМДЕРІМІЗДЕ ХАЛҚЫМЫЗДЫҢ ДАНАЛЫҒЫ БАР

19.03.2021
ҰЛТТЫҚ КИІМДЕРІМІЗДЕ ХАЛҚЫМЫЗДЫҢ ДАНАЛЫҒЫ БАР

«Ең әдемі киім – ұлттық киім» демекші, киім үлгісі заманға сай түрленсе де, қазақы сән үлгісіне деген сұраныс артып келеді. Жалпы, рухани жаңғырамыз деп жатырмыз. Осы жаңғыру ұлттық құныдылықтарымызды жаңғыртудан басталады. Наурыз мейрамы — ұлттық құндылықтарымызды дәріптеуге, соның ішінде сан ғасырлардан бері нақышын жоғалтпай сақталып келе жатқан ұлттық киімдерімізді жұртқа паш етуге тамаша мүмкіндік.

Мейрам қарсаңында Үржар ауданына қарасты Мақаншы ауылының тұрғыны, «Дедімай-ау» ансамблінің жетекшісі, ардагер ұстаз, 2008 жылы Үржар ауданының 80 жылдығына орай жарық көрген «Ұрпақтарға айтарым бар» атты кітаптың авторы Күлпан Базарқызымен қазақтың ұлттық киімдері хақында сұхбаттасқан едік.

 

— Күлпан Базарқызы, қазақ халқы ежелден жас мөлшеріне сай киімді де ерекшелеп киген. Әсіресе бас киімді айрықша қастерлеген. Әйелдердің бас киімі жайлы тарқатып айтып берсеңіз…

— Біз мұсылман болғандықтан, әйел адамның шашы жабық болуы керек деп дін тұрғысынан астастырып айтамыз. Кейбір адамдар осыны дұрыс түсінбей, жүзін тұмшалап, хиджаб, паранжа киіп жатады. Ал, негізінен, қазақ халқы ежелден әйел немесе ер адам болса да жалаңбас жүрмеген. Мысалы, қыз балаларға кішкентай кезінде «сылау тақия», есейе бастағанда басқа да түрлі тақиялар кигізіп, төбесіне үкі таққан. Үкі бір жағынан тақияға сән берсе, екіншіден тіл-көзден сақтайды деп ырымдаған. Тақиядан басқа «қасаба» деген бас киім түрі бар. Мұны бойжеткен қыздар киген. Ара-тұра жағдайы төмен отбасылар артында желегі болғандықтан, қызын қасабамен де ұзата берген.

Әдетте, қыз ұзатыларда сәукеле кигізеді. Сәукеленің де түр-түрі болады. Қызды үйден аттандырарда, сәукеленің артына ұзын желек тағып, алтынмен аптап, күміспен қаптаған. Қазақ халқы қашанда қызын мол жасаумен ұзатқан ғой. Жасаудың ішіне сәукелені де қосқан. Себебі, сәукеленің құны әшекейленуіне, бағалы тастарына, алтын-күміспен әспеттелуіне байланысты бағаланған. Шамамен, сәукеленің құны 500 байталға дейін жеткен. Ал салмағы 1,5 – 2 келіден асқан. Яғни, қыздың қалың малы көбіне сәукеленің құнымен теңдес болады. Ата-бабамыздың бақуатты болғанын осы сәукеледен-ақ аңғарамыз.

Қыз келіншек болғанда сәукеленің артындағы желегін басына жадағай салып жүреді. Той-томалақ, басқосуларда келіншектер өзара әңгіме айтқанда, «басымнан желегім түспеген кезім» деген сөзді қолданатыны бар. Бұл «әлі балалы болмаған кезім» дегенді білдіреді. Түңғыш баласын дүниеге әкелгенге дейін жаңа түскен келіннің басынан желегі түспейді.

Сәбилі болған шақта, енесі көрші қолаңын, абысын-ажындарын жинап, «келінім ана атанды» деп басына кимешек кигізеді. Біріншіден, кимешек келіннің мерейін үстем етсе, екіншіден, кеудесін жауып, суықтан қорғайды, үшіншіден, сәбиін кимешектің астынан емізіп, әдептілік сақтайды.

Уақыт өтіп, ене болып, ел анасы атанған мезгілде, кимешектің үстінен «шылауыш» тартқан. Шылауыштың қарқара болып көп көлемде оралуының өзі сол әулеттің барлығының, байлығының белгісі болған. Оның тағы бір ерекшелігі, қазақ халқы «аттың жалы, түйенің қомында» жүретін көшпелі халық болғандықтан, әйел адамдар көбіне ақ матадан бас киім киген. Себебі, ақ мата күнді жұтпай, керісінше шағылыстырады да, адам ешқандай терлемейді. Көшіп – қонып жүрген тұста «Туу бар, туу бар жерде өлім бар» дегендей, әйелдер босана қалса, манағы шылауышты шешіп жіберіп, сәбиді ораған немесе өлім-жітім орын алса, шылауышпен мәйітті ораған. Ұзындығы 30-50 метрге дейін жететін матамен оралатын шылауышының кереметтігі осында.

— Күлпан Базарқызы, қазақ қыздарының көйлегі неге қос етекті болады?

— 18-19-шы ғасырлрада жасыратыны жоқ бұйымдар аз болды. Сол уақытта Қытайдан келетін жібек мата ең құнды саналды. Оған екінің бірінің қолы жете бермеді. Сондықтан қыз балаға өткен жылы тігілген көйлегі қысқа болып тұрмас үшін, бір жең мен бір етек қосады екен. Сөйтіп, шақтап қоса берген, қыздардың көйлектерінің желбірлі болуының сыры осы.

— Сіздің ұлттық киім тігетініңізді білеміз. Бұл іспен кәсіп ретінде айналысасыз ба?

— Иә, мен бас киімдер мен көйлектер тігемін. Бірақ кәсіп етіп отырмын деп айта алмаймын. Өтініш жасайтындар болса, жерге қалдырмай тігіп беремін. Көбіне өзіміздің «Дедімай-ау» ансамблінің костюмдерін тігемін.

— Шашбау туралы не айтасыз?

— Шашбау, біріншіден, қыздың сымбатын көрсететін сәндік бұйым ретінде тағылады. Екіншіден, шашбау қыз баланың дене бітімінің түзу, тіп-тік болып өсуіне себепші. Үшіншіден, шашбауға тағылған бұйымдар өрілген шашты төменге қарай ауыр тартып, ұзын болып өсуіне септігін тигізеді. Тағы бір ерекшелігі шашбауға тағылған тастар бір-біріне соғылып, қыздың мінезінен хабар береді. Байсалды, байыпты қыз болса, бұйымның дауысы ақырын сыңғырлап шығады. Ал кішкене тұзы жеңілдеу, шолжаңдау болса, қаттырақ сылдырлайды. Кешкі уақыттағы шолпының дыбысы қыздың бейсауат жүрісін де аңғартқан. Міне, «Қызға қырық үйден тыйым» деген халқымыз қыздарын осылай тәрбиелеген.

— Ерлер бас киімі туралы да айтып өтсеңіз…

— Ер адамдардың негізгі бас киімі — тақия мен бөрік. Егер жігіт қыздың ауылына ұрын барса, бөріктің басына үкі тағып қояды. Күйеу жігітті бөркіндегі үкісіне қарап бірден таныған.

Міне, киім кию үлгісіне қарап-ақ халқымыздың даналығы мен шеберлігін, әсемдікке құмарлығын, қаншалықты ауқатты болғанын бағамдауға болады. Ата-бабамыздан келе жатқан ұлттық дәстүрлерімізді құрметтеу — болашақ ұрпаққа артылған міндет. Осы күнге дейін жеткен ұлттық киім үлгілерін сақтап, келешек ұрпаққа аманаттау сіз бен біздің борышымыз.

— Күлпан Базарқызы, мағыналы сұхбатыңызға көп рақмет! Халқымыздың бай мұрасы мен дәстүрін жас ұрпаққа дәріптей беріңіз!

Сұхбаттасқан Аяжан БИЯХМЕТОВА,

«Семей таңы»

{jcomments off}

 

Ұқсас жаңалықтар

Өтініш беруден проактивтілікке: мемлекеттік қызмет алушылардың құқықтарын қорғаудың жаңа тәсілі

17.11.2026
Өтініш беруден проактивтілікке: мемлекеттік қызмет алушылардың құқықтарын қорғаудың жаңа тәсілі

Қазіргі мемлекеттік қызмет жүйесі өзінің жұмыс философиясын біртіндеп өзгертіп келеді. Мемлекеттің басты назарында мемлекеттік қызмет көрсету процесінің өзі емес, адам,...

Толығырақ...Details

Көлік және логистика: Қазақстанның экономикалық дамуына жаңа серпін беретін бағыт

17.11.2026
Көлік және логистика: Қазақстанның экономикалық дамуына жаңа серпін беретін бағыт

Қазақстанның экономикалық әлеуетін арттыруда көлік және логистика саласының маңызы ерекше. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жолдауында айқындалған инфрақұрылымды жаңғырту, экономиканы әртараптандыру және...

Толығырақ...Details

Кінәсіздік презумпциясы – адам құқықтарын қорғаудың маңызды кепілі

17.11.2026
Кінәсіздік презумпциясы – адам құқықтарын қорғаудың маңызды кепілі

Адамның құқықтары мен бостандықтарын қорғау, заңдылық пен әділеттілікті қамтамасыз ету құқықтық мемлекеттің басты қағидаттарының бірі. Қазақстан Республикасының Конституциясында әр адамның...

Толығырақ...Details

Қазақстан Халық Кеңесінде білім беру, ғылым және адами капиталды дамыту жөніндегі бастамалар қаралды

17.11.2026
Қазақстан Халық Кеңесінде білім беру, ғылым және адами капиталды дамыту жөніндегі бастамалар қаралды

Қазақстан Халық Кеңесі Қоғамдық бастамаларды дамыту комитетінің төрағасы Вера Кимнің төрағалығымен Білім беру және адами капитал мәселелері жөніндегі салалық комиссияның...

Толығырақ...Details

Өткеннің ауыр жүгінен болашақтың берік іргетасына дейін…

16.11.2026
Өткеннің ауыр жүгінен болашақтың берік іргетасына дейін…

Абай облысының бүгінгі тынысын бағалау үшін кешегісін де кем білмеу керек. Ал ертеңіне сеніммен қарауға бүгінгі өзгерістердің ауқымын, нақты нәтижесі...

Толығырақ...Details

Казахстан занял первое место в Центральной Азии по развитию туризма

16.11.2026
Казахстан занял первое место в Центральной Азии по развитию туризма

Казахстан занял 56-е место среди 110 стран в рейтинге развития путешествий и туризма за 2026 год, подготовленном Всемирным экономическим форумом...

Толығырақ...Details

Жаңалықтар

Өтініш беруден проактивтілікке: мемлекеттік қызмет алушылардың құқықтарын қорғаудың жаңа тәсілі

6 часов бұрын

Көлік және логистика: Қазақстанның экономикалық дамуына жаңа серпін беретін бағыт

6 часов бұрын

Кінәсіздік презумпциясы – адам құқықтарын қорғаудың маңызды кепілі

6 часов бұрын

Қазақстан Халық Кеңесінде білім беру, ғылым және адами капиталды дамыту жөніндегі бастамалар қаралды

10 часов бұрын

Өткеннің ауыр жүгінен болашақтың берік іргетасына дейін…

23 часа бұрын

Казахстан занял первое место в Центральной Азии по развитию туризма

1 день бұрын

Абай облысында жыл басынан бері 171 мыңнан астам профилактикалық екпе жасалды

1 день бұрын

Қолжетімді әрі сапалы медицина: Президент Жолдауындағы әлеуметтік дамудың маңызды бағыты

1 день бұрын

Еркін жүріп-тұру және тұрғылықты жерді таңдау – конституциялық құқық

1 день бұрын

Семейде қоғамдық келісімді нығайтудың жаңа тәсілдері талқыланды

1 день бұрын
Тағы оқу...

Директор:
Риза Асанқызы Молдашева

Веб-менеджер:
Ерлан Айқынұлы


«Семей таңы» газеті 1969 жылы «Құрмет белгісі» орденімен, 2009 жылы ҚР Президентінің БАҚ саласындағы
грантымен марапатталған.

Редакция мекенжайы:

F18A5H3, Семей қаласы,
Қайым Мұхамедханов көшесі,12.

Байланыс:

Директордың қабылдау бөлмесі — 523657;
бас редактор — 520984;
Жарнама және баспасөзге жазылу бөлімі — 560803;
факс — 520475.

 

e-mail:
info@semeytany.kz


Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі берген қайта тіркеу куәлігі
№7220-Г, 30.07.2018.ж.


Яндекс.Метрика

© «ABAI AIMAQ MEDIA» ЖШС

Нәтиже табылмады
Барлық нәтижені қарау
  • Жаңалықтар
    • Саясат
    • Мәдениет
    • Қоғам
    • Қылмыс
    • Спорт
    • Экономика
    • Жаһан
    • Көзқарас
  • Мультимедиа
    • Видео
    • Фото
  • Төртінші билік

© «Семей таңы газеттері – Вести Семей» ЖШС