Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа жылдың алғашқы күндерінде «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» атты мақаласын көпшілік назарына ұсынып, 2021 жылды «Тәуелсіздіктің 30 жылдығы» деп жариялады. Отыз жыл аса көп уақыт болмағанымен, азаттықтың қадірін түсінген адамға маңызды белес. Мемлекет басшысы бұл мақаласында 30 жылда жүріп өткен жолдарымызға сараптама жасапты. Орда бұзар жігіт жасындағы мемлекеттің жүріп өткен жолдары соқтықпалы-соқпақты, бірақ салмақты. Мақалада Тәуелсіздікті аңсаған жастардың 1986 жылдың желтоқсанындағы қаһармандық ерлігі де ерекше аталыпты: «Биыл әйгілі Желтоқсан оқиғасына 35 жыл толады. 1986 жылы өрімдей ұл-қыздарымыз Кеңес Одағының қаһарынан қаймықпай, ұлт намысы үшін алаңға шықты. Осы күннен соң тура бес жыл өткенде Тәуелсіздігімізді жариялауымыздың символдық мәні зор. Бұл орайда, азаттықтың алғашқы қарлығаштары – Желтоқсан қаһармандарының азаматтық ерлігі лайықты бағасын алып, жоспарлы түрде насихатталуы керек». Бұл жолдарды көпшілік көптен күткен болатын.
Биыл Семей сынақ полигонының жабылуына да 30 жыл толады. Мақаладағы: «Біз жыл соңына дейін жаңа тарихымыздағы бірнеше айтулы оқиғаның мерейлі белесін атап өтеміз. 1991 жылы Семей полигоны жабылды. Оның еліміз ғана емес, барша адамзаттың болашағы үшін айрықша маңызды шешім екенін ескеріп, арнайы іс-шара өткізу қажет деп санаймын. Елбасы қол қойған Жарлықтың арқасында Қазақстан бүкіл дүние жүзіне ядролық қару-жараққа қарсы әлемдік қозғалыстың көшбасшысы болып танылды, алып мемлекеттердің сеніміне ие болды, халықаралық қоғамдастықта жауапкершілігі жоғары ел ретінде мойындалды» деген жолдарды оқып отырып, тәуелсіздігімізге тағы бір тәубе дедік.
Мақаланы оқып шыққаннан кейін «ТӘУЕЛСІЗДІК БІЗГЕ НЕ БЕРДІ?» деген сауалды өзіме қойдым…
Сан ғасыр отаршылдықтың шырмауында тұншығып, тілсіз, дінсіз, мінезсіз тобырға айналып кеткен халықты «ТӘУЕЛСІЗБІЗ, АЗАТПЫЗ» деген сөздің алғашқыда абдыратып тастағанын жасыру артық болар.
Бүкіл әлемді мойындатып, қол жеткізген тәуелсіздігіміз тәтті өмірді алақанға салып, уыстап бере салған жоқ. Қиындықтар көп болды. Бұрынғы кәсіпорындар жекешеленіп, көпшілігі уақыт салмағын көтере алмады… Дәл осы тұста қоғамда «челноктар» деген жаңа сөз пайда болды. Жұмыссыз қалған көпшіліктің күнкөрістің қамы үшін ала қап арқалап көрші мемлекетті жағалап кеткен сәттері есімізде. Нарық қыспағы жаңа сана мен ауқатты өмірге, кәсіпкерлікке жол ашты. Бұрын шектеулі еңбекақыға үйренген халық біртіндеп жаңаша өмір сүруге бейімделе бастады. Тәуелсіз қазақ зауыт — фабрикалардың қожайынына айналды. Бұрын ең бай қазақ көп қабатты үйдің төрт бөлмелі пәтерін қанағат тұтса, енді салтанатты сарайларда тұратын мүмкіндіктерге қол жеткізе бастады. Қоғамда жұмыс беруші және қызмет көрсетуші болып бөлінетін әлеуметтік топ пайда болды. Ашығын айтуымыз керек, Тәуелсіз қазақ елінің өрендері рухани тәуелсіздіктен бұрын экономикалық тәуелсіздікке басымдық берді. Өйткені аш адамның санасына ақылдан бұрын тәбеттің бұйрық беретіні белгілі. Сан ғасырлар бойы бодандықтың қамытынан құтыла алмай, теперішті көп көрген халыққа ескінің сарқыншақтарын жою, санада өзгерістер туғызатын тетіктерді іске қосу оңай болған жоқ. Дегенмен Тәуелсіздік рухы мықтылардың қабілетін ашуға мүмкіндік берді.
Мемлекет басшысы мақаласында ана тіліміздің бүгіні мен болашағына ерекше тоқталыпты. Бұрын орыстандыру саясатының құрбаны болып келген Одақтың құрамындағы өзге ұлт өкілдерінің ортақ тілді білмейтіндерінің болашағы бұлыңғыр болатын. Ұлттың төл мәдениетін дамытудан гөрі жаһандану үрдісі, космополитизм бағыты басым болды. Экономикалық процестер мен саяси қарым-қатынастарды қалыптастыру үшін қажет деген желеумен ана тіліміздің буынына балта шабу ашық жүргізілді. Егемендігімізді алғаннан кейін, жылдар бойы Еуроцентризмнің жетегінде «бас еркінен» айырылған ғалымдар мен зиялы қауымның өкілдері естерін жинай бастады. Қазақ тілінің тынысы ашылды, шала қазақ — тілі таза қазаққа айнала бастады. Мәдениетіміз бен тарихымызға қатысты атқаратын жұмыстар әлі көп… Дегенмен аралас мектептердің азайып, қазақ мектептерінің көбеюі өркениеттілікке жетуге, кәсіби сөйлеу мәдениетін қалыптастыруға қызмет етеді деген үміттеміз.
Қазақ тілі бүгін салт-дәстүр мен әдет-ғұрып қағидаларын насихаттауға ғана үлес қосып қоймай, ғылымның, заңның тіліне айналды. Заңның тілі демекші, 1678 – 1718 жылдары Тәуке ханның тұсында қазақ халқының дәстүрлі әдеп-ғұрып заңдарының жинағы Жеті жарғының жарық көргені белгілі. ХVII ғасырда Тәуке хан елдің ауызбірлігін арттыратын шаралар қарастырып, хандық билікті нығайту, мықты билік пен бірлікті қамтамасыз ете алатын жаңа заңдар жүйесін қажет деп тауып, өзінен бұрынғы хандардың тұсында қабылданған “Қасым ханның қасқа жолы” мен “Есім ханның ескі жолын” одан әрі жетілдіру арқылы жаңа заң жүйесін жасады. “Тәуке ханның Жеті жарғысы» деп аталатын сол жаңа заңдар жиынтығын дайындауға Төле би, Қазыбек би, Әйтеке билердің үлес қосқанын еске алсақ, қазақтың заңы бұрын қазақша сөйлемеді деуге келмейді. Одақтың бұғауында ұмыт бұл іс Тәуелсіздіктің арқасында тірілді. Ата Заңымыз ана тілінде сөйлейтін күнге де жеттік. Тәуелсіздік осы ЖЕТІ ЖАРҒЫНЫҢ ЖАҢА нұсқасы АТА ЗАҢЫМЫЗДЫ дүниеге әкелді .
Ғасырлар бойы қанын да, жанын да азаттық жолына құрбан еткен, ежелден еркіндікті аңсаған қазақ 1991 жылы аңсаған арманына қол жеткізіп, ел иесі, жер иесі атанды. Отыз жыл – тарих үшін көп уақыт емес. Ең бастысы, қазақ өз тағдырын өзі шеше алатын мүмкіндікке қол жеткізді. Дербес ұлт ретінде дамудың даңғыл жолына түсті. Қазақпен қазақ қазақша сөйлесетін, қазақты қазақ билейтін заман туды. Қазақ елі көптеген халықаралық ұйымдарға мүше бола бастады. Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық ұйымына төрағалық еткен қазақ елін әлем таныды. Бұрын бізді танымайтын, танығандары ұлт ретінде мойындай бермейтін ірі державалардың өзі қазақпен санасатын болды. Қазақ әлемге «бас басына би болған» берекесіз ел емес, бірлігі жарасқан, халқын өзі билеп, жерін өзі қорғай алатын беделді мемлекет ретінде танылды. Тәуелсіздік біздің рухымызды көтерді. Бұл орайда Ұлт Көшбасшысы Н.Ә.Назарбаевтың кемеңгер саясатының ықпалы зор болғанын бүкіл әлем мойындайды.
ТӘУЕЛСІЗДІКПЕН БІРГЕ ЖАУЫНГЕР ҰЛТТЫҚ ИДЕОЛОГИЯ ӨМІРГЕ КЕЛДІ. ЕГЕМЕНДІК БІЗГЕ ҰЛТ КӨШБАСШЫСЫН БЕРДІ!
ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың мақаласын оқи отырып, қысқа уақытта қазақ ұлтының болашағы үшін жасалған ұлан-ғайыр жұмыстардың атқарылғанын мойындадық.
Отыз жылда отарсызданудың тоңынан толық арылдық деп айту артық болар. Үш ғасырға жуық уақыт бөтеннің бесігінде рухы шайқалып, мемлекеттік инстинкті жоғалып кеткен елдің есін бірден жинауы оңай емес… Тәуелсіздігіміздің әлі де белі бекіп, бұғанасы қатая қойған жоқ. Дегенмен Тәуелсіз елде демократия үрдісі қалыптаса бастады. Бүгінгі мақсат — жас ұрпақты құлдықтан, бодандықтан азат елдің мемлекеттік тұрғыда ойлауға қабілетті азаматы етіп тәрбиелеу. Алда кезегін күтіп тұрған істер, алынбаған асулар аз емес. Ең бастысы — тәуелсіздігімізді баянды ету.
Риза МОЛДАШЕВА,
филология ғылымдарының кандидаты,
ШҚО мәслихатының депутаты,
«Семей таңы» -«Вести Семей» газеттері» ЖШС директоры
