Қазақстан Республикасының Конституциясы азаматтардың елдің қоғамдық-саяси өміріне араласуына және мемлекеттік шешімдер қабылдау үдерісіне қатысуына құқықтық негіз қалайды. Бұл құқық демократиялық қоғамның маңызды қағидаттарының бірі саналады.
2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енген жаңа Конституцияның 35-бабында Қазақстан Республикасы азаматтарының тікелей және өз өкілдері арқылы мемлекет ісін басқаруға қатысу құқығы бекітілген.
Аталған бапқа сәйкес, әрбір азамат мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарына жеке өзі жүгіне алады. Сондай-ақ азаматтарға жеке және ұжымдық өтініш жолдау мүмкіндігі берілген. Бұл тұрғындардың өздерін толғандырған мәселелерді көтеруіне, ұсыныстарын жеткізуіне және мемлекеттік органдармен байланыс орнатуына құқықтық негіз болады.
Конституцияда азаматтардың сайлау құқығына да ерекше мән берілген. Қазақстандықтар заңда белгіленген талаптарға сәйкес мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарын сайлауға және оларға сайлануға құқылы. Сонымен қатар жалпыхалықтық референдумдарға қатысу мүмкіндігі қарастырылған.
Сайлау мен референдум азаматтардың ел болашағына қатысты маңызды шешімдерге қатысуының негізгі тетіктері болып табылады. Осы арқылы халық өз таңдауын білдіріп, мемлекеттік биліктің қалыптасуына ықпал ете алады.
Жаңа Конституцияның 35-бабында азаматтардың мемлекеттік қызметке кіруге тең құқығы да бекітілген. Мемлекеттік қызметке орналасуға үміткерлерге қойылатын талаптар заңға сәйкес лауазымдық міндеттердің сипатына байланысты айқындалады.
Мемлекет ісін басқаруға қатысу тек сайлау кезінде дауыс берумен шектелмейді. Азаматтардың мемлекеттік органдарға ұсыныс білдіруі, қоғамдық мәселелер бойынша өтініш жолдауы және жергілікті деңгейдегі шешімдерге қызығушылық танытуы да азаматтық белсенділіктің көрінісі саналады.
Қоғам мен мемлекет арасындағы өзара байланысты нығайтуда азаматтардың құқықтық сауаттылығы мен жауапкершілігі маңызды рөл атқарады. Өз құқықтарын білетін және заңды мүмкіндіктерін пайдаланатын азаматтар қоғамдық мәселелердің шешілуіне үлес қоса алады.
Осы тұрғыдан алғанда, Конституцияның 35-бабы халықтың мемлекет басқару ісіне қатысу құқығын бекітіп қана қоймай, азаматтық белсенділік пен қоғамдық жауапкершіліктің құқықтық негізін қалыптастырады.
