Семейде орын алған су тасқынына байланысты бағалау комиссиясы жұмысын бастады. Осыған орай 5 сәуір күні сарапшылардың жұмысымен танысып қайтқан едік.
Сол күні Пристань ауданындағы Буксирная, 46 мекенжайына аялдаған сарапшылар үйді қарау жұмыстарын жүргізді. 29 наурыз күні осы үйдің иесі Наталья Морозованың 3 бөлмелі үйіне терезеге дейін су кіріп, мүлкінің тең жартысы пайдалануға жарамай қалған. Қазір жақындарының үйін паналап отырған ол ауық — ауық үйіне келіп, от жағып тұрады екен.
— Үйде алты адам тұрамыз: ұлым мен келінім, үш немерем және өзім. Немерелерімнің кішкентайы 9 айлық болса, қалғандары 4 және 6 жаста. Тасқынның екінші күнінде бізге ең алғаш көмек көрсетіп, жеткілікті мөлшерде азық — түлік әкелген мешіт қызметкерлеріне айтар алғысымыз зор. Осы аудандағы зардап шеккен тұрғындар үшін бұл шынымен де үлкен көмек болды. Келесі күннен бастап мектептерден көмек келе бастады. Өздеріңіз көріп тұрғандай, үйдің қазіргі жағдайын жақсы деп айтуға келмейді. Кірген су терезеге дейін жетті. Қазір барлық жиһаздарды сыртқа шығарып, кептіріп жатырмыз. Дегенмен көпшілігін қоқысқа шығарып тастадық. Мұндай жағдайдың осыдан 35 жыл бұрын болғаны есімде,- дейді үй иесі.
Ағаштан тұрғызылған үй гипс қатырмаларымен қапталыпты. Қабырғалары ылғалдан құлаған бұл баспананы қалыпқа келтіру мүмкіндігінің бар — жоғын комиссия анықтайтын болады. Апатты жағдайға байланысты Пристань ауданына жауапты болып тағайындалған Николай Ушаковтың айтуынша, аумақта зардап шеккен 235 үй анықталыпты. Оның 197-не су кірген. Су кіру деңгейі үйдің іргетасынан бастап есепке алынған және осы аумақта су кіру мөлшерінің ең жоғары көрсеткіші 1 м 70 см-ге жеткен. Ал зардап шегушілерге шығындарды өтеуге қатысты барлық қажетті мәліметтер көрсетілген ескертпе қағаздар таратылыпты. Ол бойынша, тұрғындар қалада төтенше жағдай жарияланған уақыттан, яғни 29 наурыздан бастап 30 күнтізбелік күн ішінде ТҮКШ бөліміне өтініш жазулары қажет екен.
— Өтініш қабылданғаннан кейін, оларға арнайы талон беріледі. Талон алғаннан кейін, құрамында ТҮКШ, жергілікті әкімдік қызметкерлері және тәуелсіз сарапшылары бар комиссия 10 күн аралығында үйді келіп көрулері қажет. Осыдан соң екі апта ішінде олар мүлік пен жиһаздарды бағалап, жөндеу жұмыстарының шығынын нарықтағы бағаға сай есептейді. Қазір су тасқыны қатері жойылғанымен, шынымен, көп адам зардап шекті. Комиссия жұмысына қатысты да көп шағым айтылып жатқанын білеміз. Бірақ біз азбыз, зардап шегушілер көп. Қалада төтенше жағдай жарияланғандықтан, күндіз — түні жұмыс істеп жатырмыз. Ешкімді ұмыт қалдырмай, әрбір үйді жеке аралаймыз. Сондықтан тұрғындардан сабыр сақтауларын сұраймыз,- дейді арнайы ғылыми сараптамалық зерттеу лабораториясының ұйымдастырушысы Ақмарал Мұрат.
Апатты үйлер жеңіл, орташа және ауыр деңгейлерге бөлінген. Көпшілігі саяжайлардан құралған Бобровка кентінде су кірген 500 үй мен аула анықталса, оның тек 150-і ғана тұрғын үй екені расталған. Бұл көрсеткіш Мирныйда 68-ге жетіп отыр. Ал Пристань ауданы бойынша 1,5 метрге дейін су кіріп, қиын жағдайда тұрған 12 үй анықталған.
— Пристань ауданында зардап шеккен барлық үйлер мен аулалар қамтылды. Сондай-ақ мұндағы барлық отбасыларға ескертпе қағаздары таратылды. Онда шағым жазу, өтініштерді қарау, бағалаушылардың келу уақыттары мен шығындардың өтелу мерзімдері және қажетті құжаттардың тізімі екі тілде көрсетілген. Осы аудандағы №18 мектепте құрылған арнайы штабта өтініштерді қабылдау жүріп жатыр. Тұрғындар кез келген уақытта келіп, шағымдарын жаза алады. Баспана жөндеуге келе ме, әлде келмей ме, оны комиссия анықтайды. Сарапшылардың қорытындысы шыққанда, барлық тұрғындар онымен танысатын болады,- дейді қала әкімінің орынбасары Николай Ушаков.
Қазіргі күні құрамына 40-тан астам адам тартылған 3 бағалау компаниясы жұмыс істеуде. Оның 22-сі бағалаушы болса, қалғаны — тәуелсіз сарапшылар. Сондай-ақ мүліктің және баспана жағдайын бағалайтын сарапшылар да анықталыпты. Осы аптаның соңына дейін үй аралап, жұмыстарын тамамдап, алдағы бір — екі апта ішінде шешімдерін шығармақ.
— Бобровка кентіне қала әкімінің орынбасары Қайрат Ерембесов жауапты болып тағайындалса, Мирныйдағы жағдайды бақылау қала әкімінің орынбасары Надежда Шароваға жүктелді. Әркім өз жұмысын істеп жатыр. Әр үй әртүрлі құрылыс материалдарынан салынған. Саман кірпіштен, шлактан тұрғызылған үйлер де бар. Бүгін, міне, ағаштан салынған үйді көріп отырмыз. Зардап шеккен әрбір үйге отын жеткізіліп жатыр,- деді Н.Ушаков.
Оның айтуынша, өтініш қабылдау кезінде көптеген қиындықтар орын алған. Мәселен, қожайыны басқа қалада немесе шетелде өмір сүретін үйлер анықталған. Сондай-ақ мұндағы кей тұрғындарға жырақта өмір сүретін үй иесінің сенімхаты қажет.
— Қожайыны басқа қалада яки шетелде өмір сүретін, оқитын үйлердің жағдайы қиындау болып тұр. Мүмкіндігінше олармен тілдесіп, жағдайды түсіндіруге тырысып жатырмыз. Кейбір тұрғындарға үй иелерінің сенімхаты қажет. Ал олар шетел асып кеткен. Әлі уақыт бар, қожайынын шақырыңыздар, немесе сіздерге сенімхат берсін деп айтып жатырмыз. Онымен қоса техникалық құжаты жоқ баспаналарға көмек көрсетудеміз. Құрылысы аяқталмаған үйлер де есепке алынуда. Себебі тұрғындар оған да қаражат салды. Барлығы әділетті болуы керек,- дейді әкім орынбасары.
Бағалаушылардың тұрмыстық техника тауарларынан чек сұрауы туралы мәселеге орай, комиссия өкілі Ақмарал Мұрат былай жауап берді:
— Өтініш жазу кезінде тұрғындар суға кеткен жарамсыз мүліктерінің санын көрсетуі тиіс. Мүлікті бағалайтын жеке комиссия құрылған. Мамандар келіп, техниканы қосып көреді. Шынымен істемесе, жаңасын алады. Ал чек кепілді қызмет көрсетуде тұрған тауарлар үшін сұралады. Егер тауар кепілді қызмет көрсетуде тұрса, біз ашып көре алмаймыз. Ал мүлік үйде 30 жылдан бері тұрса, әрине, онда чек болмайды. Ондай мүліктер өтінішке сәйкес тексеріліп, мамандардың шешімінен кейін бағалау актісіне тіркеледі, бағасы анықталады.
Зардап шеккен аудандарға әскери қызметкерлер жұмылдырылған. Олар аулаларды тазалау, қақпаларды қалпына келтіру сынды жұмыстарға көмектесуде. Қазір Пристань ауданындағы су басқан 7 көшеге құм, топырақ себіліп, грейдермен жол салынуда.
Жадыра ТӨЛЕГЕНҚЫЗЫ, «Семей таңы»
