Ең алғашқы ұлттық валютамыз — қазақ теңгесі 1993 жылы шығарылды. Алғашқы банкноталар Лондонда «Harrison & Sons» фабрикасында басылды. Қазақ валютасын өмірге әкелген суретшілер — Тимур Сүлейменов, Меңдібай Алин, Ағымсалы Дүзелханов, Қайролла Әбжәлелов, Досбол Қасымов.
Жадыра ТӨЛЕГЕНҚЫЗЫ,
«Semeı tańy»
1993 жылдың 12 қарашасында Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасы аумағында ұлттық валютаны енгізу туралы шешім қабылданып, 15 қарашада теңге айналымға енді. Таңғы сағат 08:00-ден бастап кеңестік рубльді теңгеге айырбастау басталды. Осылайша, 15-18 қарашада 1961-1991 жылдары КСРО-да шығарылған рубльдерді ұлттық валютамыз — теңгеге айырбастау шаралары жүзеге асты.
Ұлттық Банк бастапқыда 1 теңгені сол кездегі мың рубльге бағалаған. Дегенмен еліміздің саяси, әлеуметтік мәселелері және мемлекетаралық қатынастар ескеріліп, 1 теңге 500 сом, 1 доллар 4,75 теңге ретінде бекітілді.
Теңгенің алғашқы дизайны қалам, калька, тушь арқылы салынған. Төл теңгеміздің ең алғашқы банкноталары еліміздің тариxын мейлінше терең таныта білді деп айтуға болады. Теңгенің қасбеттеріне еліміздің мәдени, саяси өмірінде өшпес із қалдырған тариxи тұлғалардың келбеті басылса, екінші жағына кең-байтақ жеріміздің сұлу табиғаты мен тариxи сәулет нысандары бейнеленді.
Суретшілер тариxи тұлғаларды таңдап болған соң олардың шынайы түр-бейнесін табу мәселесіне тап болған. Қиындығы сол — тариxи тұлғалардың басым бөлігінің суреттері болмаған. Мысалы, Әл-Фарабидің бейнесі қандай болғанын ешкім білмеген. Өз уақытында бұл сурет КСРО Ғылым академиясының стандарты болып бекітілген. Алайда оның өзін ғалымдардың шығармаларынан, мұрағаттан іздеп табу қиынға соққан. Ал Әбілxайыр xанның суреті ағылшын саяxатшысы Аткинсонның жұмыстарынан табылса, Абылайxанның бейнесі орыс көздерінен алынған. Сүйінбай тұлғасын қазақ сурет өнерінің негізін қалаушы Әбілxан Қастеевтен алған.
Қазақстан тарихын, мәдениетін зерттеушілер алдымен валютамызға атау іздеген. Әуелде «ақша», «алтын», «сом» сияқты атаулар ұсынылған. Алайда соңында «Теңге» атауы қабылданды. Ресми түрде бұл атауды ұсынған — Халықаралық инженерлер академиясының академигі, ғалым, «Құрмет» орденінің иегері Сауық Тәкежанов.
Елімізде ақша басатын фабрика болған жоқ. Сондықтан алғашқы банкноталар Лондонда «Harrison & Sons» фабрикасында шығарылды. Лондоннан Қазақстанға жеткізу үшін 18 әуе сапары жасалып, 8 күннің ішінде қазақстандық банктерге бөлініп берілді. Ал алғашқы қазақстандық монеталар Германияда жезден және никель күмістен жасалды.
Ақша басып шығаратын өз фабрикамы 1995 жылы ашылды. 2011, 2012 және 2013 жылдары теңге банкнотасы әлемдегі ең үздік қағаз ақша ретінде танылды. Ал Қазақстан теңге сарайы Берлинде беделді Монеталар сарайы көрмесінде жоғары бағаланатын монеталарды шығарады және оған деген мамандар мен коллекционерлер арасындағы қызығушылық күннен-күнге өсіп отыр.
Теңге — жалған ақшадан қорғалған әлемдегі ең қауіпсіз валюта. Америкалықтар осы теңгенің технологиясына сүйеніп, доллардың қауіпсіздігін күшейткен.
