Абай облысы – қазақ халқының тарихы мен мәдениетінің алтын қазынасы. Бұл өңірде ежелгі қоныстар мен тарихи ескерткіштер көптеп кездеседі. Соңғы жылдары археологтер жүргізген зерттеулердің нәтижесінде өңірдің көне тарихына қатысты тың деректер табылып жатыр.
Археологиялық қазба жұмыстары барысында қола дәуіріне, ерте темір дәуіріне және орта ғасырларға жататын қоныстар мен қорымдар анықталды. Қазба барысында тұрмыстық бұйымдар, керамикалық ыдыстар, еңбек құралдары, әшекей бұйымдар және ежелгі құрылыстардың қалдықтары табылды. Бұл жәдігерлер аймақ халқының шаруашылығы, тұрмыс-тіршілігі мен мәдениет деңгейін танытады.
Бұл Шәкәрім университеті мен Ә.Х.Марғұлан атындағы Археология институты ынтымақтастық туралы меморандум аясындағы бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізуінің нәтижесі. Сол тұрғыда екі ғылыми орталық өз күшін біріктіріп, еліміздің көне дәуіріне қатысты археологиялық және тарихи деректерді жүйелі түрде зерттеуге бағытталған ортақ бағдарламаларды жүзеге асырып келеді. Соның бірі – «Абай облысын кешенді тарихи-археологиялық зерттеу» ғылыми жобасы. Осы бағдарлама шеңберінде археологиялық қазба жұмыстары жоспарлы түрде атқарылып отыр.
Ғалымдардың айтуынша, Абай облысының аумағында ежелгі көшпелілер мен отырықшы тайпалар қатар өмір сүрген. Жаңа деректер бұл өңірдің Ұлы Жібек жолымен байланысын да айқындай түсуде. Әсіресе өзен бойындағы қоныстар сауда-саттық пен мәдени алмасудың маңызды орталығы болған
Археологтер тапқан жәдігерлердің құндылығы – олар тек өткенді танытып қана қоймайды, сонымен бірге болашақ ұрпаққа тарихи сананы қалыптастыруға үлкен үлес қосады. Қазіргі таңда табылған заттар ғылыми зертханаларда зерделеніп, кейін музей қорына тапсырылады.
Бағдарлама аясындағы негізгі нысандардың бірі – Абай облысының Жаңасемей ауданына қарасты Мұздыбай ауылының жанында орналасқан Мұздыбай-3 қорымы.
Қазба барысында алынған материалдар сол кезеңдегі тұрғылықты халықтың жерлеу рәсімін, әлеуметтік құрылымын және мәдениет үлгілерін айқындауға мүмкіндік береді. Бұл деректер аймақтың көне тарихын толықтыра түсіп, мәдени мұрасын жан-жақты зерделеуге жол ашады. Сонымен қатар жаңа ғылыми мәліметтерді ғылыми айналымға енгізуге ықпал етеді.
Ә.Х.Марғұлан атындағы Археология институтының Астана қаласындағы филиалының директоры, PhD Азат Айтқали алдағы уақытта зерттеу жұмыстары жалғасып, табылған артефактілерге кешенді зертханалық сараптама жасалатынын атап өтті.
Соның ішінде радиокөміртектік (С14) мерзімдеу, технологиялық және трасологиялық талдаулар қарастырылған. Аталған әдістер ескерткіштің дәлірек уақытын анықтап, оны тарихи-мәдени тұрғыдан неғұрлым толық сипаттауға мүмкіндік береді.
Абай облысындағы көне қоныстарды зерттеу жұмыстары алдағы уақытта да жалғасады. Археологтер жаңа экспедициялар ұйымдастырып, өңірдің толық археологиялық картасын жасауды көздеп отыр. Бұл ғылыми қазыналар тек Қазақстан тарихын байытып қана қоймай, жалпы адамзат өркениетінің дамуын түсінуге де септігін тигізеді.
Абай облысының жер қойнауындағы көне қоныстар – халқымыздың терең тамырлы тарихының айғағы. Көне қоныстардың ашылуы – ел тарихын танып-білудің жаңа белесі. Бұл жұмыстар жас ұрпақтың тарихи санасын қалыптастыруға, өткенге құрметпен қарауға зор үлес қосары сөзсіз.
Археологтердің табысты еңбегі арқылы біз өз өткенімізді тереңірек танып, ұлттық құндылықтарымызды бағалай түсеміз. Өткенін таныған елдің болашағы да берік болмақ. Мейір
ОРАЗҒАЛИЕВ,
Шәкәрім университеті
