«Жақсының аты, ғалымның хаты өлмейді». Түрколог, тарихшы, аудармашы, тарих және география ғылымдарының докторы болған Лев Гумилевтің тұлғалық энциклопедиясы жарық көрді. Мәскеудің «Художественная литература» баспасынан 2000 данамен жарыққа шыққан кітаптың тұсаукесері дүйсенбі күні Қазақ инновациялық гуманитарлық заң университетінің мәжіліс залында өтті. Салтанатты шараға қаладағы зиялы қауым өкілдері мен қаламы қарымды қаламгерлер, білім саласының қызметкерлері және студенттер қатысты.
Аталмыш энциклопедия жобасының авторы әрі редакторы Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ректоры, тарих ғылымдарының докторы, профессор Ерлан Сыдықов болса, құрастырушы-авторы теорияшыл-әдебиетші, филология ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері, Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚазИГЗУ-дегі «Алаштану» ғылыми зерттеу орталығының директоры Тұрдықұл (Тұрсын) Шаңбай. Салтанатты шара басталмас бұрын энциклопедия авторымен және шараға келген мәртебелі меймандардың бірқатарымен сұхбаттасудың реті келген еді.
— Лев Гумилевтің шығармашылығын зерттеумен аспирант кезімнен бастап, яғни, 20 жылдан бері айналысудамын. Ал, 2012 жылы өткен Л.Гумилевтің 100 жылдық мерейтойына келген Ресейдің бірнеше баспасының өкілдері осы кітапты шығару жөнінде ұсыныс айтқан болатын. Содан Астанадан жарыққа шыққан кітапты бір жыл бойы толықтырдық та, бүгінде Мәскеудің «Художественная литература» баспасынан шығарып отырмыз. Бұл біздің еліміз үшін халық-аралық деңгейдегі үлкен жетістіктердің бірі деп ойлаймын, — деген Т.Шаңбай Лев Гумилевтің тағдыры өте ауыр, шығармашылығы терең адам болғанын, тарих ғылымында өзінше үлкен теория қалыптастырған, адамзат баласының даму деңгейін зерттеген ғалым екенін тілге тиек етіп, — «Художественная литература» баспасы өз қаржысына 2000 дана кітап шығарса, оның көп бөлігін Астанадағы Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ұжымы сатып алды. Бұл кітаптың таралымы қазіргі таңда Мәскеуде де, елімізде де өте көп. Сондықтан, осымен тоқтап қалу ойымызда жоқ. Бір айдан соң Мәскеудегі баспадан тағы да 5 мың дана жарық көретін болады, — дейді.
Ал, өзінің осындай үлкен жаңалықтың куәсі болғаны үшін білім ордасының арнайы шақыруына ризашылығын білдірген жазушы, аудармашы, абайтанушы, филология ғылымдарының кандидаты Мұрат Сұлтанбеков:
— Арғы ата-бабаларымызды, ғұндарды, түріктерді зерттеп, бірнеше том кітап жаз-ған Лев Гумилевқа Астанадағы мемлекеттік университеттің аты беріліп, оған лайықты құрмет көрсетілуде. Енді, міне, оның тұлғалық энциклопедиясы жарыққа шығып отыр. Бұл кітаптың қомақты боп шыққанына біз өте қуаныштымыз, — деді өз сөзінде.
Белгілі қаламгер, «Құрмет» орденінің иегері Медеу Сәрсеке де тілшілерге келелі сұхбат берді:
— Мен тарихшы емеспін. Бірақ, тарихты біраз қазбалаған адаммын. Алайда, Лев Гумилевтің барлық шығармаларын оқығаныма да біраз уақыт өтіпті. Дегенмен, оның шығармаларының барлығы үйімде сақтаулы тұр, — дей келе, — Ерлан Бәтташұлының бастамасымен Лев Гумилевтің энциклопедиясының жарыққа шығуын «үлкен оқиға» деуге болады. Өйткені, Гумилев тарихты теріс айналдырған адам. Бүкіл түріктің тарихын, оның ішінде біздің қазақтың тарихына қарасаң, Гумилевтің жасаған жұмысынан кейін біздің бұрынғы тарихымыз жарамсыз боп қалды. Гумилев соның бәрін басқаша қарады, – деді. – Ленинградтағы Гумилевтің тұрған үйін оның зайыбы мемлекетке сыйға берген болатын. Соған Татарстаннан арнайы тақта әкелініп, орнатылыпты. Ал, біздің елімізде Ресей жасай алмаған істер атқарылуда. Астанадағы бас университеттердің біріне Л.Гумилевтің аты беріліп отыр. Ал, бұл кітаптан тарихын сүйетін қауым Гумилевтің кім екенін көреді. Лев Гумилев орыс ұлтының өкілі болғанымен, Қазақстан тарихынан ойып тұрып орын алатын біртуар тұлға. Ал, оның тұлғалық энциклопедиясының жарыққа шығуы жастар үшін, жалпы үлкен жаңалық. Сондықтан, барлық адам бұл кітапты басынан аяғына дейін оқу керек. Сонымен қатар, энциклопедияның алғашқы кезекте біздің қала- мызға келуі қуанышты жағдай.
Энциклопедияның тұсаукесері барысында білім ордасының дәлізінде кітап көрмесі өтті. Ал, салтанатты шарада ҚазИГЗУ ректорының кеңесшісі Алма Мұқатаеваның кіріспе сөзінен соң, алғашқы болып аталмыш білім ордасының басшысы, саясаттану ғылымдарының докторы, профессор Шырын Құрманбаева сөз алды. Тұрдықұл Қасен-ұлының білім-ғылым саласындағы атқар- ған жұмыстары жайлы толығырақ айтып өткен Шырын Асылханқызы оның 500-ден астам мақаланың, бірнеше оқу құралының авторы екенін айта келе, оған ризашылығын білдіріп, ҚазИГЗУ-дегі ғылымның да-муына қосқан ерен еңбегі үшін университеттің профессор-академиялық атағын берді. Сонымен қатар, ректордың ғылыми кеңесшісі етіп тағайындады.
Тұрдықұл Шаңбай сөз алып, өзі 20 жыл бойы зерттеп жүрген Лев Гумилев туралы, энциклопедия жайлы мағлұмат беріп өтті. Одан кейін салтанатты шараға арнайы шақырылған қаламгер Медеу Сәрсекенің қолымен баспадан енді шығып отырған жаңа кітаптың лентасы қиылды. Шараға қатысушылар осындай құнды кітаптың жарық көргеніне ризашылықтарын білдіріп, кітап жайлы пікірлерін де айтты.
Нұрдәулет КӘКІШЕВ,
«Семей таңы»
