Мемлекет басшысы Н.Ә.Назарбаев қазақстандықтар арасында резонанс туғызған Жер кодексінің бірқатар заң нормаларына келер жылға дейін мораторий жариялағаны белгілі. Елбасы аталмыш Заң жобасына қатысты тиісті ақпараттың жұртшылыққа дұрыс жеткізілмей жатқандығын сынға алып, осы бағыттағы олқылықтарды түзету мақсатында Үкіметке нақты тапсырмалар жүктеген болатын. Осы ретте ауыл шаруашылығы мақсатына арналған жер телімдерін жалға беру мен сатуға байланысты түсіндіру жұмыстары өңірлерде қалай атқарылып жатыр деген заңды сауал туындайтыны анық. Оқырмандар назарына Бородулиха ауданы жер қатынастар бөлімінің басшысы Зәуре Қожахметовамен өрбіген сұхбатты ұсынып отырмыз.
— Зәуре Сағидоллақызы, белгілі болғандай, Мемлекет басшысы қоғамда резонанс тудырған Жер Кодексіне қатысты бірқатар заң нормаларына 2017 жылға дейін мораторий жариялаған еді. Ең алдымен осы туралы кеңірек айтып берсеңіз.
— Ағымдағы айдың 6 күні Мемлекет басшысы «Жер заңнамасының кейбір нормаларын қолдануға мораторий енгізу туралы» Жарлыққа қол қойған болатын. Соған сәйкес, 2016 жылдың соңына дейін мыналарға:
1) «Қазақстан Республикасының Жер кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2015 жылғы 2 қараша-дағы Қазақстан Республикасы Заңының нормаларын қолдануға;
2) шетелдіктерге, азаматтығы жоқ адамдарға, шетелдік заңды тұлғаларға, сондай-ақ жарғылық капиталындағы шетелдіктердің, азаматтығы жоқ адамдардың, шетелдік заңды тұлғалардың үлесі елу пайыздан асатын заңды тұлғаларға ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін жалдау шарттарымен уақытша жер пайдалану құқығын беруге;
3) жеке және заңды тұлғаларға мемлекеттік меншіктегі ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерiне жекеменшік құқығын беруге мораторий жарияланып отыр.
Осы саладағы өзгерістер қазіргі таңда көптеген шаруа қожалық иелерін екі ұдайы ойға салып отырғаны жасырын емес. Сондықтан да бұл мораторий кезеңін сәтті пайдаланып, аталмыш реформаның оңтайлы тұстарын халыққа дұрыс жеткізе білуіміз қажет. Мәселен, біздің ауданымызда 433 шаруа қожалығы, 26 жауапкершілігі шектеулі серіктестік және 1 ауылшаруашылық кооперативі тіркелген. 2015 жылдың қорытындысы бойынша, ауданда ауылшаруашылық мақсатындағы жер көлемі 462636, 6 гектарды құрауда. Оның 342733, 6 гектары егістік болса, 104730, 0 гектары жайылымдық және 8253, 0 гектары шабындық жерлер болып табылады. Бүгінде ауыл шаруашылығы құрылымдарымен жерді жекеменшікке сатып алуға байланысты қарқынды жұмыстар жүргізіліп келеді. Нақтырақ айтқанда, заңды тұлғалар тарапынан біздің бөлімге 15-ке тарта өтініш келіп түсті. Олардан шаруа қожалық өкілдері де қалыс қалмай, белсенділік таныту үстінде. Қорыта келгенде, Бородулиха тұрғындары осы Жер кодексіне енгізілген өзгерістер мен толықтыруларды оң көзқараспен қабылдап, оны бір ауыздан қуаттап отыр.
— Жерді жекеменшікке сатып алудың жолдарын түсіндіріп берсеңіз. Сондай—ақ отандық фермерлерге оған қол жеткізу үшін қандай да бір жеңілдіктер беріле ме?
— Ауылшаруашылық мақсатындағы жер телімдері тек Қазақстан азаматтарына ғана жекеменшікке сатылатынын ескерген жөн. Егер де диқан жалға алған жерін жекеменшікке аударғысы келсе, онда сол жерді сатып алу құқығы ең бірінші кезекте соған беріледі. Мұндай сәтте жерді сату жеңілдікпен 50%-ға әрі оның құнын 10 жылға бөліп төлеу рәсімімен жүргізіледі. Өзге мемлекеттің заңды және жеке тұлғаларына, сондай-ақ азаматтығы жоқ адамдарға ҚР-ның ауылшаруашылық мақсатындағы жер телімдері мүлдем сатылмайды. Мұның барлығы ҚР Жер кодексінің 24-бабында нақты көрсетілген. Оған ел Үкіметі заңмен тыйым салып отыр. Бұл мәселеге қатысты шынайы ақпаратты халыққа жеткізу үшін арнайы жұмыс тобын құрған болатынбыз. Аудандағы әр ауылдық округтерге барып шаруалармен кездесу ұйымдастырып келеміз. Жердің қадірін жақсы түсінетін біздің фермерлер бұл реформаны толық қолдап отыр десем, қателеспеймін. Себебі олар жаңа норманың ұтымды тұстарын бірден байқады. Бұған қоса қарапайым халықтың тарапынан да осы Заң жобасына деген қызығушылық артып келеді.
— Бородулиха ауданы Шығыс Қазақстандағы ең ірі аграрлық өңірлердің бірі болып саналады. Қазіргі күнде шетелдік инвесторлар тарапынан сіздерге қандай да бір өтініш келіп түскен жоқ па?
— Шет мемлекеттің азаматтары мен жарғылық капиталында шетелдік компанияның үлесі елу пайыздан асатын заңды тұлғалардан бүгінге дейін бірде-бір өтініш түскен емес.
— Мораторий аяқталған соң, қандай жоспарларды қолға алуды көздеп отырсыздар?
— Келесі жылы ауылшаруашылық мақсатына арналған 5 жер телімі бойынша аукцион өткізбек ойымыз бар. Саудаға шығарылатын жердің жалпы көлемі бір жарым мың гектарды құрайды. Оның ішінде 1 300 гектары егістік және 200 гектары жайылымдық алқаптар. Біздің есебімізге сәйкес, аукционнан мемлекет қазынасына 35 млн. теңге қаржы түсуі ықтимал.
— Инвесторларды тарту үшін қолайлы жағдай жасау қажет екені белгілі. Аудандағы топырақ құнарлығының деңгейіне тоқталып өтсеңіз.
— Өңіріміздегі жердің ең жоғарғы бонитеті 49 балға дейін барады. Бірақ, жер телімінің сапасынан бөлек, басқа да маңызды факторлар бар. Оған аумақтың сумен қамтылуы, қызмет көрсету орталығының қашықтығы және өзге де бірқатар мәселелерді жатқызуға болады.
— Зәуре Сағидоллақызы, уақыт—тың тығыздығына қарамастан, сұхбат бергеніңізге үлкен алғысы—мызды білдіреміз.
— Сіздерге де өз тарапымнан ризашылығымды айтамын. Ең бастысы, қалың оқырманға дұрыс әрі шынайы ақпарат жетсе болғаны.
Сұхбаттасқан Жақсылық МҰРАТҚАЛИҰЛЫ, «Семей таңы».
