Өткен ғасырдағы алапат зұлмат – қазақ даласының ядролық сынақ алаңына айналуы еді. Бұл ешқашан ұмытылмайтын қасірет. 40 жыл бойы қазақ даласында сыналған атомдық жарылыстардың артында тұрғындардың қайғы-қасіреті, тағдыры тұр.
Еліміз егемендік алған соң аждаһаға айналған, қуаты жөнінен әлемдегі төртінші ядролық арсенал — Семей полигоны жабылды. Жарылыс тоқтатылғанымен, зардабы жойылмады… Жылдар бойы өмірге келген жарымжан ұрпақ пен қатерлі ісікпен аурудан облысымыздың көш бастауы сөзіміздің дәлелі.
Бейбіт әлемге қол созған елімізде бүгінгі күні полигоннан зардап шеккен тұрғындарға қандай көмек көрсетілуде? Қандай медициналық жеңілдіктер қарастырылған?
Бұл мәселе бүгін Семей мединициналық университетінде «Қазақстан әйелдер күштері Альянсының» ұйымдастыруымен дөңгелек үстелде қаралды. Жиынға Абай облысы әкімінің орынбасары Шалқар Байбеков, облыстық мәслихат хатшысы Қуаныш Сүлейменов, Семей қаласы әкімінің орынбасары Айдар Садырбаев және қоғамдық сарапшылар қатысты.
Басты мақсат – «Семей ядролық полигонының Заңы» шеңберінде зардап шеккен халыққа медициналық қызмет көрсету сапасын жақсарту, халықты оңалту мақсатында мемлекеттік органдарға ұсыныстар әзірлеу.
Бұған дейін полигон зардабын жоюға қадам жасалмады деп айтудан аулақпыз, бірақ, көмек көлемін арттырып, медициналық қолдау мәселесін ширату, полигон аймағының тұрғындарына жеңілдіктер қарастыру – қараша халықтың талап-тілегі.
«Радиациялық медицина және экология ҒЗИ» басшысы Қазыбек Апсаликов:
-Радиациялық орталықта 2002 жылдан бері 21 819 адамға стационарлық көмек көрсетіліп, 96 443 емделуші консультативті-диагностикадан өткен.
30 жыл өтсе де полигон зардабы әлі күнге дейін толыққанды жойылмады. Онкологиялық орталықта облыс бойынша күнделікті 4 жаңа қатерлі ісіктің анықталуы соның көрінісі іспетті…
Татьяна БЕЛИХИНА, «Семей қаласының ядролық медицина және онкология орталығы директоры:
-Ядролық полигон туралы естігенде, ядролық медицина және онкология орталығы есімізге түседі. Республика бойынша қатерлі ісікке шалдыққандар саны жыл сайын азайып келеді. Біздің орталықтан күніне 150 адам тексерістен өтеді.
Былтыр Семей ядролық сынақ полигонының жабылуына 30 жыл толуына орай конференция өтіп, «Полигон 21» қоғамдық ұйымы құрылған. Қоғамдық ұйым мүшелері зардап шеккен халыққа лайықты ұолдау көрсетілмейтіндігін, ядролық полигон туралы жаңа заң қабылдау керектігін айтты.
Марат ҚҰРМАНБАЙ, «Полигон 21» қоғамдық ұйымының мүшесі, «Ақшың» корпорациясының президенті:
-1992 жылы қабылданған заң бойынша жұмыстар атқарылмайды. Себебі жарылыс аумағында тұратын халық тиісті жеңілдіктер мен қолдауларды ала алмай келеді. Мәселен, радиациялық аймақта жұмыс істейтін азаматтар айына небәрі 4 500 теңге көлемінде экологиялық үстеме алады. Ал заң бойынша 40-50 пайыз үстеме қосылуы керек еді.
«Полигон 21» комитеті қоғамдық қоры Семей ядролық полигоны туралы жаңа заң қабылдау жөнінде бастама көтеріп, қол жинау үстінде. Алдағы уақытта облысымыздың тұрғындары атынан Президентке арнайы хат жолдау жоспарда бар.
Өңіріміз үшін ядролық полигон естен кетпес азап. Алдағы уақытта барлық айтылған мәселелер қайта қаралып, оң шешімін табады деген ойдамыз.
