Құрметті зайсандықтар!
Ауданымыздың абыз ақсақалдарының бірі, туған өлке тарихын қаузап, талай кітаптар жазған шежіреші Қалибек Алтыбаев аға зайсандықтарға сөз арнап, халықты береке-бірлікке шақырып отыр. Қалибек ағаның топқа жолдаған жазбасын төменде жарияладық.
Ерім дейтін елі болмаса, елім дейтін ер қайдан табылады
«Семей таңы» газетінің 9 қыркүйектегі (№99) санында «Зайсан, «Ерім» дейтін ел бар ма…?» атты Риза Асанқызы Молдашованың мақаласы жарық көрді. Оған жауап ретінде қазір Астана қаласында тұратын Зайсан өңірінің экономикалық, мәдени- әлеуметтік дамуына сүбелі үлес қосқан, ары да, жаны да таза ізбасар інім Қадылбек Жағыпаров «Елім дейтін ерім бар…» деп өз пікірін ортаға салып : «Айтарым бұл жағдайлар, жазу-сызулар бұған дейін де болған, бола береді де.
Ол – өмір шындығы. Тек осы шындықты ой елегінен өткізіп, тиісті қортынды жасау салиқалы адамдардың, ел жауапкершілігін арқалаған басшылардың міндеті. Жазу-сызудың астындада да келелі ойлардың, құнды пікірлердің жатуы әбден мүмкін. Тек ақиқатты аша білу қажет» депті. Мен Риза Асанқызын жақсы білемін, үш жылдай «Семей таңы» газетінің Зайсан ауданындағы меншікті тілшісі болып қызметтес болдым. Ешкімнен қаймықпай өз ойын ашық айтатын мінезін, мәрттігін жоғары бағалаймын. Ешқандай қатысы жоқ болса да Зайсанның намысы бар парасатты ұлдарына, инабатты қыздарына ой салатын ел абыройын асқақтататын салиқалы салмақты мақала жазғанына ағалық рахметімді айтамын. Мақаладан үзінді: «Зайсан елінде соңғы жылдары арыз деген кәсіптің «авторитеттері» пайда болды. Арыз жазу арқылы ел арасында өздерін «ақиқаттың жаршысы» етіп көрсетіп жүрген жазғыштың алды шаршай бастағанымен артынан еріп келе жатқан шәкіріттері ұстазынан да озып тұрған сияқты. Арыз жазғыштарға әлеуметтік желі, оныі ішінде Фейсбук таптырмайтын құрал болды. Зайсандағы арыз жазғыштар соңғы кездері Секеңді де (Зайнулдинді айтады) шаршатқан тәрізді… Ауылда сәл бір кемшілік жылт ете қалса сырт еткізіп телефонға түсіріп алып, айдай әлемге паш етіп, басшыларды жемқор, жалқау етіп көрсету де әдетке айналып кетті. Арызқойдың жаңағы «еңбегіне» мың адам лайк басып басшының лайықты жазасын беріп жатады. Міне осындай түймедейді түйедей етіп көрсетіп ел ішінде дау туғызатын жағдай Зайсанда жиілеп кетті. Ел арасында осындай ірткі салушыларға сөзі өтетін не бір ақсақалды қарияның не бір ақжаулықты ананың табылмағаны өкінішті-ақ!».
Оте орынды сын. Мен Тарбағатай, Күршім аудандарының танымал ақсақалдарымен араласып, сөйлесіп, пікірлесіп тұрамын. Олар да «сендердің халық алдында беделдерің жоқ, жазғыштарды да басшыныда орнына қоймайсыңдар ма» деген сынын талай естідім… Ойландым, қай жерден ағаттық жіберіп жүрміз деп. Өткен ғасырдың 1989 жылынан бастап сөз бостандығы, демократия дегенді желеу етіп, күтпеген жерден аудандық «Достық» газеті арқылы пікір сайыс «шайқасы» басталып, беліне бақанын сүйреткен белсенділер шыға келді.
Әр түрлі тақырыпта дау-дамай өрбіді. Ауданың зиялымыз леп жүрген азаматтары жағаларынан алысып, екі топқа бөлініп, өнбейтін дауды қоздырып, бір – бірін қаралау, қып-қызыл айтыс – тартыс, өздерін де, өзгені де зәре — зап қып, ығыр етті. Жалған ақпарат беріп, жала жабу, көлгірсу, жалған сөйлеу етек алды. Кеше ғана бірге жүрген азаматтар арасында шынайы достық, сыйластық, бір – біріне деген құрмет жоғалып, қас дұшпандай қаржасып, бірін – бірі сотқа сүйреді. Бірінің басын бірі қаралап, сөзбен сойылдасып масқара болды. Халық расқа, шынға, сенбей, жалған ақпаратқа, жөн-жосықсыз өсек сөзге сеніп елі үшін ерекше еңбек сіңіріп жүрген аудан басшы Құнияров Зәйділбекті жерден ап, жерге салды.
Ұлы Абайдың:
Бұзыларда ойламас бет көрем деп,
Ант ішуді кім ойлар дерт көрем деп.
Қабаған итше өшігіп шыға келер,
Мен қапсам, бір жеріңді бөктерем деп.
деген сөзіне дәл келді. 1990 – 1992 жылдар арасында аудандық газет бетінде 150-ден астам адамның арына тиетін мақалалар жарық көрді. Бірталай азаматтар сөзге шыдай алмай денсаудығынан айырылды, қайтыс болғандар да бар. Екі топқа да қосылмаған біздер ол кезде «Зайсанның үш бәйтерегі» атанған Сепе Жайлаубаевты, Өкен Жәйкеновті, Қызыр Аманжановты сырттай сөгуші едік, «неге бастарын қосып татуластырмайды, ағалық ақылдарын айтпайды деп». Міне осы жағдай өз басымызға түсіп отыр. «Қайнайдй қаның, Ашиды жаның, Мінездерін көргенде. Жігерлен сілкін, Қайраттан беркін, Деп насихат бергенде. Ұятсыз арсыз салтынан, Қалғып кетер артынан».
Сол кезден басталған осы індет жалғасып келе жатыр. Тәуелсіздік алғаннан бері елге тұтқа халыққа қамқор болып жерлестеріміз Есжанов Мұрат, Қасейінов Қабылбек, Қасымжанов Темірбек, Ақтанов Серік, Зайнулдин Серік әкім болып істесе жуықта осы лауазымға Қажанов Дулат тағайындалды. Дулаттың — әкесі Зайсанбек аудан спортын дамытуға ерекше үлес қосқан ардагер, Зайсан ауданының Құрметті азаматы. Анасы Жаңылсын Бақбаева – Қазақстан журналистер Одағының мүшесі барлық еңбек жолы аудандық «Достық» газетінде жауапты хатшы, редактордың орынбасары болып зейнеткерлікке шықты. Менің айтайын деп отырғаным тұяқтың астынан кір іздемей осы азаматқа қолдау көрсетуіміз керек. Елдікті, өрлікті, береке бірлікті сақтай алатын ынтымақтылықты көрсетулерің керек. Ақсақалдарыңды, ақжаулықты аналарыңды сыйлаңдар, басқа ауданның азаматтарына «беделдерің жоқ» дегізе бермей. Ерім дейтін елі болмаса, елім дейтін ер қайдан табылады, ойлаңдар. Дулат Зайсанбекұлы жасқанбай, тізгінді берік ұстап, халықпен жиі кездесіп, халықтың пікірімен санасып отырса деген пікірім бар. Есжанов Мұрат, Қасейінов Қабылбек өлара, қиын-қыстау кезеңде жұмыс істеді. Ал Қасымжанов Темірбек, Ақтанов Серік, Зайнулдин Серіктің ауданға сіңген еңбектері, атқарған ауқымды жұмыстары көз алдымызда. Бірақ мақталған біреуі жоқ (рас алғашында Зайнулдинді Зайсанның Қонаевы дегендер болды) барлығыда сын садағына ілінді. Өз елі, өз ұлдарын ерім деп мақтан етпесе, кемеңгерді қайдан табасыңдар. Сырттансынып, қусынып, өршілденіп, сыбырменен бөлек – бөлек топ құрағандағы мақсаттарың не? Мен бұл жерде сын айтылмасын деген ойдан аулақпын. Сын түзелмей, мін түзелмейді. Сын әділ болу керек, орынсыз жұрттың арасына теріс пікір туғызу ар – ожданға, намысқа тиетіндей сөз айту адамгершіліктен аттау деп білемін. Әрине аудан әкімі өңірдегі барлық жетістік кемшілікке жауап беретін бірден – бір тұлға екеніне дау жоқ. Дегенмен ауыл, қаладағы иесіз малға, күл-қоқысқа, көркейту көгалдандыруға, сапасыз құрлысқа, жолға тек қана аудан әкімін кіналау артық. Қала, ауыл әкімдері, бөлім басшылары, құрлысты сапасыз салған мекемелер бар емес пе?
Өздері араласпаса, пікірлерін айтпаса еш нәрсе шешілмейтіндей көретіндерге айтарым аудандағы кемшілікті жоғары жақтан келіп ешкім шешіп бермейді. Жұмыла көтерген жүк жеңіл дегендей аудандық мәслихат, қоғамдық кеңес, ардагерлер ұйымы, қала, ауыл әкімдері жанында құрылған қауымдастықтармен бірлесе жұмыс істеп, халықтың сұранысын жеткізіп отырса нәтиже беретін шығар деген пікірім бар. Мемлекет басшысы Қасым – Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына «Әділетті мемлекет, біртұтас ұлт, берекелі қоғам» атты Жолдауында: «Біз қоғамға ірткі салуды емес, елді ізгі мақсатқа жұмылдыруды ойлауымыз керек. Әділетті Қазақстан идеясының түпкі мәні – осы» деді. Өткен жылы аудан әкімі «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 30 жылдық мерекесіне – 30 жарқын іс» атты кешенді іс – шаралар жоспары жасалынып, аудандық газетке жарияланды. Солардың бірі Зайсан ауданында түңғыш рет «Зайсан ауданының знциклопедиясы» кітабын шығару болатын. Екі мәрте ұйымдастыру алқасының ол кітапқа кіретін адамдардың атақ, дәрежесі, марапаттары туралы деректер берілді. Мен өзім (Қ.А) оншақты адамның өмірдеректерін қойылған шартқа сәйкестендіріп Зайсан қаласындағы орталық кітапханаға апарып бердім. Қалайда осы игі бастаманың орындалуы туралы «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 30 жылдығында» арналған салтанатты жиында айтылмады. Әлі де кеш емес, аудан халқына жария етілген келешек ұрпақ үшін ауадай қажет тарихи, саяси маңызы бар, «ҚР Тәуелсіздігінің 30 жылдық мерекесіне – 30 жарқын іс» атты кешенді іс – шаралар жоспары кірген ауқымды іс неге орындалмағаны туралы осы салаға жауапты әкімшілік саласындағы лауазымды тұлғалар, ұйымдастыру алқасы халық алдында есеп беру керек. Ол кітапқа «Орден, медальдармен марапатталғандар», «Еңбек ардагерлері», «Зайсан ауданының құрметті азаматтары», «Алтын алқа иегерлері» әр сала бойынша Құрмет грамотасымен марапатталғандар кіретіні айтылған болатын. Мемлекет басшысы Жолдауында «Біз қарапайым еңбек адамына құрмет көрсетуіміз керек. Қандай кәсіппен айналыссаң да, оны сапалы атқару маңызды» деді. Яғни Зайсан ауданының тұңғыш энциклопедиясы жарық көрсе Президентіміз айтқандай елеулі еңбек еткен қарапайым қатардағы адамдарға көрсетілген үлкен құрмет болмақ.
Қалибек Алтыбаев
аудандық ардагерлер Кеңесінің төралқа мұшесі,
ауданның Құрметті азаматы. Қазақстан жазушылар,
журналистер Одақтарының мүшесі. Қазақстан
КИнЭС рекордтар кітабына кірген сөзжұмбақшы.
