Талайлардың тағдырын талқан еткен аждаһа атомның зардабы туралы айтылып та, жазылып жатса да Семей қаласының тұрғыны ретінде, тәуелсіз Қазақстанның азаматы ретінде өз ойымды жеткізгім келді. Әрине, тарихтың таңбасына айналған, қазақ үшін қасіретті оқиғаның қанша жанға залал келтіргенін сөзбен айтып жеткізу әсте мүмкін емес.
Бұл ердің емес, елдің тағдырының тығырыққа тірелген шағы еді. Семей аймағында 1949 жылдың тамыз айында тұңғыш советтік сутегі бомбасы жарылғанын, 1953 жылы жаз айында советтік тұңғыш сутегі бомбасының сыналғанын және сол қатерлі сынақтардың ашық ауада, жер бетінде жарылып келгені келешек ұрпақтың өміріне ашық түрде балта шабумен бірдей еді. Жер Ананы алапат жарылыс пен астаң — кестеңін шығарып, қасіретке жол берудің не қажеті барына сол кездері ұғына да қоймадық. Бұл жай ғана сынақ деп аталды.
Семей ядролық сынақ полигонының дерек көздері бойынша 40 жыл ішінде 500-ден астам сынақ жүргізілсе, оның 117-сі жер бетінде іске асырылған. Алғашқы ядролық жарылыс бүкіл дүниежүзіне Кеңес Одағының аждаһа қарудың монополисі екенін дәлелдесе, полигон маңындағы Абыралы, Абай аудандары тұрғындарының өмірі мен денсаулығы құрбандыққа шалынған еді. Алайда, жергілікті халық мұның бәрінен бейхабар еді. Сол тұста қайыспас қажырмен шыдаған халықтың денсаулығына зерттеу жүргізген С. Балмұханов пен Б. Атшабаров сынды ғалымдар радиациялық сәуле әсерінен болған ерекше дертке «Қайнар синдромы» деген атау берген — ді.
{jcomments on}Даламыз осындай дүрбелеңге түсіп жатқан шақта тұлғалық ерекшелігімен төрткүл дүниені тәнті еткен тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаев өзінің Жарлығымен Семей полигонын жауып, жер – жаһанға ядролық қарусыз да өмір сүру мүмкін екендігін паш етті. Ядролық қарудан алғашқы болып өз еркімен бас тартуы, әлем елдері арасында Қазақстанның батыл қадам жасауы халқының қамын ойлаған кемеңгер Ұлт Көшбасшысының ерен еңбегі екенін жаһан мойындауда.
Еліміз бүгінгі таңда бүтіндей бір ядролық қаруға қарсы қозғалыстың көшбасшысы болып қалыптасып, әлемнің барлық бейбітшілік сүйгіш қайраткерлері бағалап отырғандығы ақиқат.
Гүлім КЕҢЕСХАН,
Семей қаласы
