Әлеуметтік маңызы бар тауарлардың бағасы негізсіз көтерілсе, не істеу керек?
Әлеуметтік маңызы бар тауарлар (ӘМАТ) – халықтың күнделікті тұтынатын негізгі азық-түлік өнімдері (мысалы: қант, нан, ұн, сүт, май және т.б.). Бұл тауарлар бойынша мемлекет тарапынан бағаға бақылау жүргізіледі және сауда үстемесі 15%-дан аспауы тиіс.
Егер азамат әлеуметтік маңызы бар тауардың бағасы негізсіз жоғары екенін байқаса, ол бұл факті бойынша дәлелдер жинай алады. Негізгі дәлелдерге фискалдық чек, фото және бейнематериалдар жатады. Жиналған материалдар өңір бойынша Сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаментіне жолданады.
Аталған департамент түскен өтініш бойынша алдымен сауда нысаны иесіне алдын ала хабарлама жолдайды және түсіндіру жұмыстарын жүргізеді. Кейін қажет болған жағдайда тексеру ұйымдастырылады.
Мысалы: Азамат дүкеннен қант сатып алады. Бағасы нарықтағы көтерме бағадан 15%-дан жоғары екенін байқайды.
Бұл – шекті сауда үстемесін бұзу. Азамат чек алып, фотоға түсіріп, әкімдікке шағым береді.
Қазақстанда ӘМАТ бойынша сауда үстемесі 15%-дан аспауы тиіс.
Есептеу мысалы:
Көтерме баға – 300 теңге
Дүкендегі ең жоғары баға:
300 + 15% = 345 теңге
Егер дүкен 400 теңгеге сатса → бұзушылық
Алгоритм (қадаммен):
1-қадам. Бағаны тексеру (басқа дүкенмен салыстыру)
2-қадам. Дәлел жинау: чек, фото, видео (қажет болса)
3-қадам. Арыз жазу
4-қадам. Жолдау:
әкімдікке жолдау;
тұтынушыларды қорғау органына
5-қадам. Жауап күту (15–30 күн)
Нәтиже: тексеру барысында дүкенде 15% үстеме асып кеткені анықталады. Кәсіпкерге айыппұл салынып, бағаны төмендету туралы талап беріледі.
Қорытынды: ӘМАТ бағасын негізсіз көтеру – заң бұзушылық.
Әр азамат оны анықтап, ресми түрде шағым бере алады.
Бизнесті дамытуға гранттарды қалай алуға болады?
Мемлекеттік гранттар «Бір ауыл – бір өнім» бағдарламасының финалистері болып табылатын әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілеріне, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне беріледі.
* Грант сомасы 5 млн. теңгеге дейін.
* Іске асыру мерзімі 18 ай.
* Өзінің қатысуы кемінде 20%.
Міндетті шарттар: әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілерінің тізіліміне енгізу, бизнес-идеяның жаңалығы, жұмыс орындарын құру.
Өтінімдер электрондық портал арқылы қабылданады KEZEKTE.KZ.
«Жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың кейбір шаралары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 17 қыркүйектегі № 754 Қаулысына сәйкес 5,0 млн теңгеге дейінгі мемлекеттік гранттар «Бір ауыл – бір өнім» бағдарламасының финалистеріне, әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілеріне беріледі.
Кәсіпкер бір бизнес-жоба бойынша бизнес-идеяларды іске асыру үшін мемлекеттік гранттар беру мақсатында конкурстық іріктеуге қатысушы бола алады.
Бұл ретте кәсіпкердің бизнес-жобасы тізілімде тіркелген Әлеуметтік кәсіпкерлік субъектісінің қызмет саласына сәйкес келуі тиіс.
Бизнес-идеяларды іске асыру үшін бизнес-жобаның міндетті шарттары:
1) кәсіпкердің оны іске асыруға берілетін мемлекеттік грант көлемінің кемінде 20% мөлшерінде шығыстарды, оның ішінде бизнес-жобаға қатысатын жеке жылжымалы немесе жылжымайтын мүлікті ақшалай қаражатпен қоса қаржыландыруы;
2) жаңа жұмыс орындарын құру;
3) кәсіпкердің бизнес-жобасында инфрақұрылымның болуы және (немесе) жобаны іске асыру үшін жеткілікті инфрақұрылым құру көзделген инвестициялық жоспардың болуы.
Мемлекеттік грант қаражаты мынадай мақсаттарға пайдаланылуға тиіс:
1) тауарларды шығару немесе қызметтер көрсету үшін қажетті негізгі құралдарды (оның ішінде негізгі құралдарды салу/ жаңғырту/ реконструкциялау/ күрделі жөндеу), шикізат пен материалдарды сатып алу;
2) Материалдық емес активтерді сатып алу;
3) технологияларды сатып алу;
4) кешенді кәсіпкерлік лицензияға (франчайзингке) құқықтарды сатып алу;
5) зерттеу жұмыстарына және (немесе) жаңа технологияларды енгізуге байланысты шығыстар.
Мемлекеттік грант қаражатын өзге мақсаттарға пайдалануға жол берілмейді.
Кәсіпкердің бизнес-жобаны іске асыру мерзімі грант беру туралы шартқа қол қойылған сәттен бастап 18 (он сегіз) айдан аспауға тиіс.
Мал сою пунктіне қандай талаптар қойылады?
Сою пункті ветеринариялық-санитариялық талаптарға сәйкес болуы тиіс. Сою пунктінде:
— мал соятын орын;
— сумен жабдықтау;
— тоңазытқыш құралдары;
— биологиялық қалдықтарды сақтайтын орын;
— дезинфекция жүргізу жағдайлары және ветеринариялық бақылау болуы міндетті.
Талаптарды бұзған жағдайда ҚР ӘҚБтК-нің 406-бабы бойынша жауапкершілік қарастырылған.
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес, мал етін өткізу мақсатында ауыл шаруашылығы жануарларын сою тек ветеринариялық-санитариялық талаптарға сай келетін сою пункттерінде немесе ет өңдеу кәсіпорындарында жүргізіледі.
Сонымен қатар, мал сою алдында міндетті ветеринариялық тексеруден өткізіліп, сойылғаннан кейін етке ветеринариялық-санитариялық сараптама жүргізіледі. Биологиялық қалдықтар белгіленген тәртіппен жойылуға тиіс.
Кейс: Ауыл тұрғыны ірі және ұсақ мал союға арналған сою пунктін ашқан. Ветеринариялық қызмет тарапынан тексеру барысында тоңазытқыш жабдықтарының, биологиялық қалдықтарды сақтайтын орынның және дезинфекция жүргізу жағдайларының жоқ екендігі анықталған. Осыған байланысты объект иесіне заң талаптары мен жауапкершілік түсіндірілді.
Аталған кейсте ветеринариялық қызмет тарапынан сою пунктінде тоңазытқыштың, дезинфекция жағдайының және қалдықтарды сақтайтын орынның жоқтығы анықталған. Осыған байланысты объект иесіне анықталған бұзушылықтарды жою және объектіні ветеринариялық-санитариялық талаптарға сәйкестендіру міндеттеледі. Талаптарды сақтамаған жағдайда әкімшілік жауапкершілік көзделген.
Бруцеллез бойынша қолайсыз пункттен жануарларды тасымалдауға қандай талаптар қойылады?
Шектеулер алынғанға дейін қолайсыз пункттен жануарларды тасымалдауға тыйым салынады. Рұқсат тек мәжбүрлі санитариялық сою жағдайында немесе мемлекеттік ветеринариялық қызметтің нұсқамасы бойынша ғана беріледі.
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2015 жылғы 29 маусымдағы № 7-1/587 бұйрығына сәйкес бруцеллез бойынша қолайсыз пункттен жануарларды тасымалдау тек келесі талаптар орындалған жағдайда жүзеге асырылады:
- Жануарларды әкетуге тыйым салу
Шектеулер алынғанға дейін жануарларды әкелу және әкетуге толықтай тыйым салынады.
- Ерекшеліктер:
- реагирлеген жануарларды арнайы белгіленген сою пунктіне мәжбүрлі санитариялық сою үшін тасымалдауға рұқсат етіледі;
- қарсы эпизоотиялық іс-шараларды жүргізу қажеттілігі туындаған жағдайда мемлекеттік ветеринариялық дәрігердің шешімімен тасымалдауға рұқсат берілуі мүмкін.
- Құжаттарға қойылатын талаптар:
- ветеринариялық ілеспе құжатты ресімдеу;
- қолайсыз пункттің мәртебесін көрсету;
- биоқауіпсіздікті қамтамасыз ететін көлікпен тасымалдау.
- Көлікті дезинфекциялау:
Тасымалдау аяқталғаннан кейін көлік құралдары міндетті түрде дезинфекциядан өткізіледі.
Осылайша, жануарларды кез келген тасымалдау пункттің толық сауықтырылғаны расталғанға дейін мемлекеттік ветеринариялық қызметтің қатаң бақылауында жүзеге асырылады.
Мысал:
Ауылдық округіндегі «В» шаруа қожалығында ірі қара мал арасында бруцеллез ауруы анықталып, шаруашылық бруцеллез бойынша қолайсыз пункт деп жарияланды.
Осыған байланысты шаруашылық иесі басқа ауданға 20 бас сиырды сатуға және тасымалдауға ниет білдірді. Алайда ветеринариялық қызмет оған қолданыстағы ветеринариялық-санитариялық талаптарға сәйкес бруцеллез бойынша қолайсыз пункттен жануарларды еркін тасымалдауға тыйым салынатынын түсіндірді.
Тасымалдауға тек мемлекеттік ветеринариялық инспектордың рұқсатымен және арнайы белгіленген мақсаттар үшін ғана жол беріледі. Мысалы, ауру немесе ауруға күдікті жануарлар ветеринариялық құжаттар рәсімделіп, ветеринариялық-санитариялық талаптар сақталған жағдайда тікелей сою кәсіпорнына жөнелтілуі мүмкін.
Сондықтан «Береке» шаруа қожалығының малдары басқа шаруашылықтарға өсіру немесе сату мақсатында шығарылмай, тек ветеринариялық бақылаумен сою пунктіне тасымалданды. Тасымалдаудан кейін пайдаланылған көлік құралдары міндетті түрде тазартылып, дезинфекцияланды.
Осылайша, бруцеллез бойынша қолайсыз пункттен жануарларды тасымалдау тек ветеринариялық заңнама талаптарын сақтай отырып және аурудың таралуына жол бермейтін шектеулер негізінде жүзеге асырылады.
Тракторшы-машинист куәлігін қалай алуға болады?
Тракторшы-машинист куәлігін алу үшін арнайы оқу курсынан өтіп, емтихан тапсыру қажет және бұл құжатты elicense.kz порталы арқылы онлайн немесе жергілікті мемлекеттік органда (ауыл шаруашылығы бөлімінде) рәсімдеуге болады. Трактор құрылыс және ауыл шаруашылығы техникасына жататындықтан, кәдімгі жүргізуші куәлігі оны басқаруға жарамайды.
Куәлікті алудың негізгі қадамдары мен талаптары. Өтінім бермес бұрын мына құжаттарды дайындау керек:
Оқу курсын аяқтағаны туралы куәлік (немесе «Ауыл шаруашылығын механикаландыру» мамандығы бойынша диплом).
№ 073/у нысанындағы медициналық анықтама (көлік құралын басқаруға рұқсат).
Мемлекеттік баж төленгенін растайтын құжат – баж мөлшері 0,5 АЕК.
— 3,5х4,5 см фотосурет.
Онлайн алу жолы (Электрондық лицензиялау порталы) Қызмет elicense.kz сайтында жүзеге асырылады:
- Авторизация: порталға кіріп, ЭЦҚ (электрондыққ цифрлық қолтаңба) немесе eGov Mobile QR-коды арқылы жүйеге кіріңіз.
- Қызметті іздеу: іздеу жолағына «Тракторларды және олардың базасында жасалған өзі жүретін шассилер мен механизмдерді басқару құқығына куәліктер беру» деп жазып, қызметке өтіңіз.
- Өтініш толтыру: қажетті операция түрін таңдап, мәліметтерді толтырыңыз және жоғарыдағы құжаттардың электрондық көшірмелерін тіркеңіз.
- Қол қою: сұранысқа ЭЦҚ арқылы қол қойып, жіберіңіз.
Құжаттарды тексеру және куәлікті дайындау мерзімі — 2 жұмыс күні.
Ауыл шаруашылығы техникасының тіркелгені туралы, иеліктен шығарылған құқықтар мен ауыртпалықтар көрсетілген анықтаманы қалай алуға болады?
Ауыл шаруашылығы және арнайы техникаға кепілдің немесе өзге де ауыртпалықтардың бар-жоғы туралы ақпарат беру тәртібі.
Рәсім тракторлар мен өздігінен жүретін машиналарды мемлекеттік тіркеу қағидаларымен реттеледі.
Өтінішті беру және ақпаратты алу тәсілдері:
- Аудандық бөлімнің кеңсесі арқылы.
- e-otinish порталы арқылы.
Тракторлар мен өздігінен жүретін машиналар рәсімі мемлекеттік тіркеу қағидаларымен (2024 жылғы 9 ақпандағы ҚР АШМ № 50 бұйрығымен енгізілген 5-параграф), сондай-ақ қарау мерзімдеріне қатысты бөлігінде Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексімен (ҚР ӘРПК) реттеледі.
Ақпаратты кім ала алады:
Техниканың меншік иесі (қызмет алушы) – қажетті құжаттар топтамасын тіркеу пунктіне ұсынады.
Үшінші тұлғалар – мәліметтері сұратылып отырған тұлғаның алдын ала келісімі болған жағдайда ғана ақпарат ала алады (келісім порталда жеке кабинет арқылы немесе бір реттік SMS-кодты беру арқылы расталады).
Өтініш беру және ақпаратты алу тәсілдері:
- Аудандық бөлімнің (тіркеу пунктінің) кеңсесі арқылы. Инженер-инспектор цифрлық жүйеде деректерді тексереді және Қағидаларға 12-қосымшада белгіленген нысан бойынша ресми үзінді көшірме береді.
- Портал арқылы (e-Otinish / электрондық үкімет). Нәтиже жеке кабинетке басшының ЭЦҚ-сымен қол қойылған электрондық құжат түрінде жіберіледі.
Өтініште техника және оның меншік иесі туралы мүмкіндігінше толық мәліметтерді, оның ішінде:
-техниканың маркасы мен моделін;
-мемлекеттік тіркеу нөмірін;
-зауыттық (сериялық) нөмірін;
-меншік иесінің Т.А.Ә.-ні;
-техникаға қатысты басқа да белгілі тіркеу деректерін көрсету қажет.
ҚР ӘРПК-нің 77-бабына сәйкес, өтінішті қараудың стандартты мерзімі өтініш келіп түскен күннен бастап 15 жұмыс күніне дейінгі мерзімді құрайды. Қажет болған жағдайда бұл мерзім тағы 15 жұмыс күніне дейін ұзартылуы мүмкін.
Мысалы: В.Иванов тіркелген ауыл шаруашылығы техникасында кепілдің, тыйым салудың немесе өзге де ауыртпалықтардың бар немесе жоқ екендігі туралы анықтама алу үшін техника тіркелген жердегі аудандық ауыл шаруашылығы бөліміне (тіркеу пунктіне) жүгінеді.
Өтініште В.Иванов техниканың маркасы мен моделін, мемлекеттік тіркеу нөмірін, зауыттық (сериялық) нөмірін, меншік иесінің Т.А.Ә. және басқа да белгілі тіркеу деректерін көрсетеді.
Нәтижесінде В.Иванов ауыл шаруашылығы техникасында кепілдің, тыйым салудың немесе өзге де ауыртпалықтардың бар немесе жоқ екендігі туралы анықтама алады.
Ауыл шаруашылығы жануарлары ауырып өлген жағдайда өтемақы ала аламын ба?
Жануарлардың аса қауіпті ауруларының тізбесіне кіретін аурулардан болатын өлімнің себебі зертханалық расталған (патологиялық материалды зерттеу) жағдайда ғана әрбір азамат өлген жануарлар үшін өтемақы алуға құқылы.
Ол үшін ҚР ауыл шаруашылығы министрлігінің ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінің аумақтық инспекциясына өтініш жазу қажет.
Сонымен бірге қажетті құжаттар пакетін жинау қажет:
1) жергілікті атқарушы органның шешімі (карантин немесе шектеу іс-шараларын белгілеу туралы);
2) мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық бақылау және қадағалау объектілерін диагностикалау немесе ветеринариялық-санитариялық сараптау нәтижелері бойынша ветеринариялық зертханалар беретін сараптама актісі;
3) жануарлар мен адамның денсаулығына қауіп төндіретін жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты, ветеринариялық препараттарды, жемшөп пен жемшөп қоспаларын залалсыздандыру (зарарсыздандыру), қайта өңдеу туралы нұсқама;
4) жануарлар мен адам денсаулығына қауіп төндіретін жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты қайта өңдеуге тапсыру туралы акт (№ 6 нысан)
5) ветеринариялық паспорт;
6) ауыл шаруашылығы жануарларын бірдейлендіру жөніндегі дерекқордан үзінді.
Мысалы: 10 сиырдың 2-еуі аурудан өлді, қалған 8-і аурудың таралуына байланысты ветеринариялық шешіммен мәжбүрлі түрде жойылды. Егер осы жағдай бойынша өтемақы төлеудің заңда белгіленген шарттары орындалса, иесі тиісті өтемақы алуға құқылы болуы мүмкін.
Маңызды: жануардың кез келген аурудан өздігінен өлуі автоматты түрде өтемақы төленеді дегенді білдірмейді. Аурудың түрі және ветеринариялық қызметтің қорытындысы шешуші мәнге ие.
Қала немесе аудан әкімдігі тарапынан салынып, тұрғындарға пайдалануға берілген тұрғын үйлердің сапасына қатысты мәселелер бойынша қай мекемеге жүгінуге болады?
Тұрғындар үйдің сапасына қатысты мәселелер бойынша үй пайдалануға берілген күннен бастап 2 жыл ішінде қалалық құрылыс бөліміне немесе әкімдікке жүгіне алады. Өтініш: жазбаша; «e-Өтініш» арқылы; әкімдікке жеке бару арқылы қабылданады.
Қала, аудан әкімдігі салған және пайдалануға берілген тұрғын үйлердің сапасына қатысты мәселелер Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексімен және «Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен реттеледі. Заңнамаға сәйкес, құрылыс салушы және мердігер ұйым анықталған құрылыс кемшіліктерін жою бойынша кепілдік міндеттемелерді орындайды.
Қайда жүгінуге болады?
Тұрғын үйден ақаулар анықталған жағдайда тұрғындар қалалық әкімдіктің құрылыс бөліміне жүгінуге, «e-Өтініш» ақпараттық жүйесі арқылы өтініш беруге немесе әкімдікке тікелей баруға құқылы.
Жүгіну негіздері
Өтініш беруге негіз болатын жағдайларға қабырғалардағы жарықшақтар, шатырдан су ағу, инженерлік желілердің (су, жылу, электр) істен шығуы, сондай-ақ тұрғындардың қауіпсіздігі мен жайлылығына әсер ететін өзге де құрылыс ақаулары жатады.
Жүгіну тәртібі
Өз құқықтарын қорғау үшін тұрғындарға анықталған ақауларды фото немесе бейнежазба арқылы тіркеп, тиісті өтініш беруге ұсынылады. Өтініш тіркелгеннен кейін уәкілетті орган көрсетілген деректер бойынша тексеру жүргізеді. Ақаулар расталған жағдайда мердігер ұйым кепілдік міндеттемелер шеңберінде оларды жоюға міндетті. Әдетте құрылыс жұмыстарына кепілдік мерзімі екі жылды құрайды.
Мысал: Үй пайдалануға берілгеннен кейін тұрғын шатырдан судың ағуын анықтады. Ол «e-Өтініш» жүйесі арқылы шағым жолдады. Тексеру нәтижесінде ақау расталып, мердігер ұйым қажетті жөндеу жұмыстарын жүргізді. Нәтижесінде құрылыс кемшілігі жойылып, тұрғынның құқықтары қорғалды, ал мердігер өз міндеттемелерін орындады.
Атаулы әлеуметтік көмек қандай жағдайда тоқтатылады?
Атаулы әлеуметтік көмек төлеуді тоқтату үшін:
1) атаулы әлеуметтік көмекке өтініш берушінің қайтыс болуы;
1-кейс: Өтініш берушінің қайтыс болуы.
Мысал: Отбасы 5 адамнан тұрады: отағасы (өтініш беруші ретінде құжаттарды өткізген), әйелі және 3 кәмелетке толмаған баласы. Отбасыға 6 айға АӘК тағайындалған. Көмек алып жүрген үшінші айда отбасының жалғыз өтініш берушісі болған отағасы жол-көлік оқиғасынан кенеттен қайтыс болады. АХАТ (ЗАГС) органдарынан өтініш берушінің қайтыс болғаны туралы мәлімет мемлекеттік ақпараттық жүйеге түскен соң, қайтыс болған айдан кейінгі айдан бастап АӘК төлемі автоматты түрде тоқтатылады.
Әрі қарай отбасының қалған мүшелері (мысалы, әйелі) көмектен мүлдем айырылмайды. Әйелі өзінің атынан жаңадан өтініш беріп, отбасы құрамын қайта көрсетіп, АӘК-ті өз атына қайта рәсімдей алады.
2) атаулы әлеуметтік көмекке өтініш берушінің республикалық не облыстық маңызы бар басқа қалаға, ауданға немесе Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге тұрақты тұруға кетуі;
2-кейс: Басқа өңірге немесе елден тыс жерге тұрақты тұруға көшу.
Мысал: Отбасы Абай облысының Үржар ауданында тұрып, сол жерден АӘК алып келген. Орта шенде отағасы Алматы қаласынан жақсы жұмыс тауып, бүкіл отбасы Алматы қаласына тұрақты тұруға көшіп, сол жаққа ресми тіркеуге (пропискаға) тұрады. Отбасы мүшелері бұрынғы мекенжайынан (Үржар ауданынан) тіркеуден шыққан бойда, ол өңірдегі уәкілетті орган АӘК төлеуді тоқтатады. Себебі әр өңірдің (Алматы қаласы мен Абай облысының) күнкөріс деңгейі және кедейлік шегі әртүрлі есептеледі. Әрі қарай көшіп келген отбасы Алматы қаласындағы жаңа тіркелген мекенжайы бойынша Мансап орталығына (Жұмыспен қамту орталығына) барып, құжаттарын басынан бастап қайта тапсыруы тиіс.
3) әлеуметтік келісімшарттың талаптарын және жеке жоспардың іс-шараларын, оның ішінде жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларына қатысу және жұмысқа орналастыру жөніндегі іс-шараларды толық көлемде орындамауға байланысты әлеуметтік келісімшартты бұзу;
3-кейс: Әлеуметтік келісімшарт пен жеке жоспарды орындамау
Мысал: И. Иванов жұмыссыз ретінде тіркеліп, отбасына шартты ақшалай көмек (АӘК) алған. Келісімшартқа және оның жеке жоспарына сәйкес, Мансап орталығы оған қаладағы кәсіпорындардың бірінен тұрақты жұмыс орнын тауып беріп, жолдама береді. Алайда, И. Иванов ешқандай дәлелді себепсіз (ауырып қалғаны туралы медициналық анықтамасыз немесе форс-мажорсыз) жұмысқа барудан бас тартады және орталық белгілеген кездесулерге келмейді. Міндеттемелерді орындамағаны үшін уәкілетті орган тарапынан әлеуметтік келісімшарт біржақты тәртіппен бұзылады. Келісімшарт бұзылған сәттен бастап тек И.Иванов емес, оның бүкіл отбасына берілетін АӘК төлемі толығымен тоқтатылады.
4) атаулы әлеуметтік көмекті заңсыз тағайындауға және (немесе) төлеуге әкеп соққан жалған мәліметтерді және (немесе) анық емес құжаттарды ұсыну негіз болып табылады.
4-кейс: Жалған мәліметтер немесе анық емес құжаттар ұсыну
Мысал: И. Иванова АӘК алуға өтініш бергенде, күйеуімен ажырасып кеткенін, ешқандай алимент алмайтынын және үйде өзінен басқа ешкім табыс таппайтынын көрсетеді. Алайда, арнайы комиссияның материалдық жағдайды тексеру (үйді аралау) барысында немесе мемлекеттік кірістер базасын тексеру кезінде, күйеуінің шын мәнінде олармен бірге тұратыны, ресми емес құрылыс мекемесінде жоғары табыс табатыны және отбасының атында тіркелмеген, бірақ өздері айдап жүрген коммерциялық жүк көлігі бар екені анықталады. Жалған ақпарат немесе жасырылған табыс әшкереленген бойда АӘК төлемі дереу тоқтатылады.
Асыраушысынан айырылу бойынша төлемді алып жүріп, жұмысқа орналасуға бола ма? Оның ішінде өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам ретінде жұмыс істеуге бола ма?
Иә, кейбір жағдайларда жұмысқа орналасуға болады және төлем сақталуы мүмкін. Асыраушысынан айырылу бойынша төлемнің сақталуы жұмысқа орналасу фактісіне ғана емес, төлемнің қандай негізде тағайындалғанына байланысты.
Кейбір санаттағы алушылар үшін ресми жұмысқа орналасу төлемді тоқтатуға негіз болмайды. Ал төлем асыраушының 3 жасқа толмаған баласына күтім жасау негізінде тағайындалған жағдайда, еңбек қызметін бастау төлем алу құқығына әсер етуі мүмкін.
Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексіне сәйкес, асыраушысынан айырылу жағдайында отбасы мүшелеріне мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы және Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан әлеуметтік төлем тағайындалуы мүмкін.
Егер төлем кәмелетке толмаған балаға тағайындалса, сондай-ақ заңда көзделген жағдайларда 23 жасқа дейінгі күндізгі оқу нысанында білім алушыға төленсе, жұмысқа орналасудың өзі төлемді автоматты түрде тоқтатуға негіз болып табылмайды.
Сонымен қатар, егер төлем қайтыс болған асыраушының 3 жасқа толмаған баласына күтім жасауды жүзеге асыратын ата-анаға, жұбайына немесе отбасының басқа мүшесіне тағайындалса, төлем алу құқығы күтім жасау жағдайымен байланысты болады. Осыған байланысты мұндай жағдайда жұмысқа орналасу немесе өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам ретінде қызметті бастау төлем алу құқығының сақталуына әсер етуі мүмкін.
Төлемді тоқтатудың нақты негіздері Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексінде белгіленген.
Маңызды: өзін-өзі жұмыспен қамту немесе ресми жұмысқа орналасу төлемді автоматты түрде сақтап қалуға немесе автоматты түрде тоқтатуға әкелмейді. Әрбір жағдайда алушының мәртебесі және төлемді тағайындау негізі ескеріледі.
Кейс:
Жағдай: Ольга асыраушысынан айырылу бойынша әлеуметтік төлем алып жүр. Ол ресми жұмысқа орналасқысы келеді немесе өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам ретінде қызметін бастағысы келеді.
Шешімі: Ольга ең алдымен өзі алып жүрген төлемнің түрін және оның қандай негізде тағайындалғанын анықтауы қажет.
Егер төлем оның кәмелетке толмаған бала ретіндегі мәртебесіне немесе заңда көзделген күндізгі оқу нысанында білім алуына байланысты тағайындалған болса, жұмысқа орналасу төлемнің сақталуына міндетті түрде кедергі келтірмейді.
Ал егер төлем 3 жасқа толмаған балаға күтім жасауына байланысты тағайындалған болса, жұмысқа орналасқан немесе өзін-өзі жұмыспен қамтыған жағдайда төлем алу үшін заңда белгіленген талаптардың сақталуы тексеріледі.
Іс-әрекет алгоритмі:
Алып жүрген төлемнің түрін анықтау.
Төлемнің қандай негізде тағайындалғанын нақтылау.
Жұмысқа орналасу немесе өзін-өзі жұмыспен қамту жоспарланған жағдайда, төлемнің сақталу мәселесі бойынша «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясына жүгіну.
Қажет болған жағдайда төлемді сақтап қалу мүмкіндігі туралы ресми түсіндірме алу.
Төлем алушының мәртебесі өзгерген жағдайда уәкілетті органға тиісті ақпарат беру.
Қорытынды:
Асыраушысынан айырылу бойынша төлем алып жүрген азаматтың жұмысқа орналасуы төлемді автоматты түрде тоқтатпайды. Төлемнің сақталуы азаматтың санатына және төлемнің тағайындалу негізіне байланысты анықталады.
