Әйгерім Асанова – «Тарбағатай ауданының №2 орталық ауруханасына қарасты Тұғыл дәрігерлк амбулаториясының» дәрігер-педиатр маманы. Тарбағатай ауданы, Тұғыл ауылының тумасы. 1993-2006 жылдар аралығында Т.Рысқұлов атындағы орта мектепті тамамдап, Семей мемлекеттік медицина университетіне оқуға түседі. 2013 жылы жоғарғы оқу орнын аяқтаған жас маман бірден туған ауылына педиатр мамандығы бойынша жұмысқа орналасады. Бүгінде Әйгерім жұмысымен отбасылық өмірді қатар алып жүрген аяулы ана, бақытты жар. Жолдасымен бірге екі қыз бен бір ұлды тәрбиелеп отыр. Біз өз кезегімізде балалар арасында жиі кездесетін аурулардың алдын алу мен Тарбағатай ауданында балаларға қандай жағдай жасалғанын білу мақсатында педиатр маманымен сұхбаттасқан едік.
–Әйгерім Маратқызы, бүгінде балалар арасында қандай аурулар жиі кездеседі?
–Балалар арасында тыныс жолдарының қабынуы жиі кездеседі. Яғни, тамақ аурулары, мұрыннан су ағу. Оған ең бірінші қоздырғыш – ауа тамшысы арқылы тарайтын вирустар себеп болады. Ол баланың тыныс жолдары арқылы организмге еніп көбейеді. Егер де баланың мұрны таза, жұмысын жақсы атқарып тұрса, мұрын ішіндегі түктер вирусты ұстап қалып, шығарып жібере алады. Ал егер баланың тыныс жолы толып тұрса қоздырғыш бірден ауызға кіріп, жұтқыншақ пен бадамша безде көбейе бастайды. Ондай кезде кішкентай сәбилердің немесе бүлшіндердің мұрыны мен тамағын халық арасында кең тараған емдік шараның бірі тұзды сумен шаюға болады. Немесе бір жасқа дейінгі балаға жылы суды көбірек беру қажет. Осындай ем-домнан кейін бала тезірек жазылады.
Егер баланың тамағы ауырып жүріп, аяғына суық тиіп қалса немесе салқын сусындарды ішіп қойса, иммунды жүйесі әлсіреп, вирус жұтқыншақтан ары қарай құлаққа, көмейге, өкпеге барып шоғырланады. Кейде бүйрекке, бауыр, асқазан, ішекке қарай өтіп қабыну үрдісін қалыптастыруы әбден мүмкін. Сондай-ақ бүлдіршендер көп жағдайда, ауруды бала-бақшадан жұқтырып алып жатады. Сондықтан баланың аузын тұзды сумен шайып, сұйықтықты көп ішкізу қажет. Күз бен көктем айларында ауырмаған болса қалың киіндірмей суыққа үйреткен абзал. Ал жаңа туған сәбиді таза ауаға шығарып тұрған дұрыс.
Кейде ата-аналар баланы тым қорғаштап, стирильді түрде ұстап жатады. Ондай кезде бала қоршаған ортаға төзімсіз болып өседі. Ешқайда шығармай, бірден бала-бақшаға апарған кезде бүлдіршіннің иммунитеті вирусқа қарсы тұра алмай, бала әлсіреп, ауыра береді. Сонымен қатар, жиі кездесетін тамақ ауруы мен тұмаудан сақтану үшін екпені уақытылы алып тұрған дұрыс.
– Жүкті әйелдерді көбіне қандай ауру түрлері мазалайды?
–Көбінесе жүкті әйелдерде қан аздық, бүйрек ауруы, қан қысымының жоғарылауы және кесір тілігінің арасы өте жиі болғандықтан жатырдың жыртылуы жиі кездеседі.
– Әйел тексерілуге келген кезде одан бала кезде немен ауырғанын сұрайды. Бұл нені білдіреді? Олар сәбиде де қайталануы мүмкін бе?
– Баланың әке-шешесінде тұқым қуалайтын аурулар – бүйрек ауруы, қан қысымының жоғарылауы, қант диабеті, обыр ауруы, көздің алыстан көрмеушілігі және қазіргі таңда көп кездесетін – ол аллергия. Бұл аурулар балаға гендік ақпарат арқылы берілуі мүмкін. Егер балаңызға аталған аурулар берілмесін десеңіз, алдын алу шараларын жүргізу қажет. Мысалы тұқымыңызда қант диабеті болса, бала қантқа әуес болмауы тиіс. Жалпы, жылына бір рет қант мөлшерін қадағалап отырған жөн.
–Көбінесе дүниеге дені сау сәби әкелу анаға байланысты деп жатады. Ал болашақ әкенің денсаулығының мықты болуы қаншалықты маңызды?
– Қазіргі таңда инстаграм желісінде ауыратын балалар туралы ақпараттарды жиі көзіміз шалып қалып жатады. Осының барлығы жеп отырған тамақтың да табиғи болмауымен де байланысты деп ойлаймын. Сондықтан жүктілік кезінде дұрыс тамақтану қажет. Мысалы, газдалған сусындар, қораптағы тағамдар, шоколад, түрлі қоспалар, сонымен қатар ішімдік, темекі тек химиялық заттардан тұрады. Оның құрамында ешқандай табиғи өнім жоқ. Дүкен сөрелерінде тұрған конфеттердің жасалу мерзімін де таба алмайсың. Онымен қоса, құрамы белгісіз белсенді қоспаларды да ішудің зияны орасан. Бұл тұрғыда әйелмен бірге оның күйеуінің де денсаулығы маңызды. Жас жұбайлардың денсаулықтарында кінарат болса, бірге қаралып, витаминдер қабылдау – баланың аман-есен дені сау болып туылуына кепіл бола алады. Сондықтан, сәбилі болу кезінде ананың ғана емес, әкенің де денсаулығының үлкен рөл атқарады.
–Ауданда бала денсаулығын нығайту, олардың түрлі ауруларға шалдығуының алдын алу мақсатында қандай жұмыстар атқарылуда?
–Тарбағатай ауданына қарасты барлық ауылда бала денсаулығын нығайту мақсатында 5 жасқа дейінгі балаларда кездесетін ауруларды емдеу бағдарламалары бойынша тиісті жұмыстар жүргізілуде. Мұндай жұмыстар аясында біз әйелдерді алдын ала профилатикалық тексерулерге шақырамыз, осылайша созылмалы аурулардың алдын алып, жүктілікті жоспарлауға үйретеміз. Жүктілік кезінде анаға дұрыс тамақтануды түсіндіріп, күнделікті қандай тағамдарды аз немесе көп жеп жүргенін бақылаймыз, сонымен қатар баланы емізу техникасын үйретеміз. Жаңа босанған жас аналармен жеке қабылдау өткіземіз.
Балаға алты айға дейін тамақты дұрыс беру мақсатында ресурстық бөлме ашылған. Ол жерде аналарды шақырып, сәбиді қалай тамақтандыру керектігі жөнінде сабақтар өтеді. Онымен қоса, биыл Балалар жылы болып жарияланғандықтан, көп балалы және аз қамтылған отбасыларға сыйлықтар таратылуда.
–Жас аналарға қандай кеңес айтар едіңіз?
–Баланың иммунитетін көтеретін дәрі болмайды. Ауырып қалса, балаға бірден антибиотик бермей, денсаулығын 3 күн бақылау керек. Антибиотик инфекциямен қатар, иммунитетті, яғни сау клеткаларды да өлтіреді, сосын ауырып қалған жағдайда антибиотиксіз жазылмайтын болады. Әрине, кей жағдайларда антибиотиктің көмегі бар. Дегенмен оны ауырған сайын үнемі беріп отырудың қажеті жоқ. Жалпы, қандай бала болмасын, 3 күн ауырады, ал 4-ші күні жақсара бастайды. Адам ағзасы солай қалыптасқан. Дегенмен ауырғанда тәбет жоғалады, ал инфекциямен күресу үшін күш керек, асқазан толып тұрса, иммунитеттің бәрі тамақты қорыту үшін күш жұмсайды. Мұрынға инфекция түскенде, ағза су бөліп, мұрыннанан су ағады да, инфекцияны сыртқа шығарады. Дене қызуы жоғарылағанда, инфекцияны өлтіреді, өлген инфекция қақырыққа айналады, оны шығару үшін бала жөтеледі, асқазанға инфекция барғанда құсып, іші өтіп шығарып тастайды. Ал біз осы табиғи құбылысқа кедергі жасаймыз, ыстығын тез түсіріп тастаймыз, жөтелге қарсы дәрі беріп, мұрнындағы суды тоқтатып, құсқанын, іші өткенін басатын дәрі береміз, «тамақты же» деп аузына нығыздаймыз. Мұны бәрі дұрыс емес. Баланың иммунитеті қалыптасуы үшін 5 жасқа дейін ауыруы керек. Қазіргі кезде дәріханада дәрінің түрлері көп, жыл сайын жаңарып отырады. Олар қымбаттап барады, әртүрлі фирмалар бір дәрінің атын өзгертіп шығара береді, бірінен бірі қалыспайды, алатын дәрінің алдымен құрамын білу керек, кейде қымбат тұратын дәрі негізінде тиын ғана тұратын болып шығады. Бала дәрінің барлық түрін ішіп көрсе, кейін ештеңе көмектеспей қояды. Қымбат дәрі алғанша, комплексті витамин, езбелер алған дұрыс.
Әңгімеңізге рақмет!
Әңгімелескен Талшын Қалиасқар,
«Семей таңы»
