Халықаралық табиғат қорғау одағының және Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген реликт шағала — өте сирек кездесетін, жойылып бара жатқандықтан қорғауға алынған құстардың бірі. Шағаланың бұл түрін ашқан талантты ғалым, қазақтың тұңғыш орнитологы , жазушы Мұхтар Әуезовтың ұлы Ернар Әуезов екенін біреу білсе, біреу біле білмейді. Ернар Әуезов ұшқан құс пен жүгірген аңның шығу тегін зерттей отырып, аман сақтап қалудың жолын іздеп, шарқ ұрған жан болған екен.
Ұлы жазушы Мұхтар Әуезов 1923 жылы Ленинград мемлекеттік университетінің филология факультетіне оқуға түскенде Валентина Николаевна Кузьминамен танысып үйленеді. Бұл некесінен 1929 жылы Лейла есімді қыз, 1935 жылы Ернар есімді ұл дүниеге келеді.
Ернар бала кезінен табиғатқа жақын болған. Баласының осы құштарлығын жете сезінген Мұхтар Омарханұлы әлі мектепке бармаған ұлына бір бөтелке сүт пен бір бөлке нанын беріп, қолына мылтығын ұстатып, алаңқайға жалғыз қалдырып кетеді екен. Табиғатқа тумысынан жақын бала ҚазҰУ-дың биология факультетіне оқуға түскен.Талай жауапты экспедицияларға қатысқан. Оқуын бітірген соң Зоология институтының орнитология бөліміне қызметке орналасады. Осы институтта қызмет істей жүріп ашқан үлкен жаңалығы – реликт шағаласы болатын.
Сирек кездесетін құс түрін Ернар Мұхтарұлы қалай тапты:
1968 жылы ҚР Ғылым академиясы зоология институтының ғылыми қызметкері Ернар Мұхтарұлы Әуезов Алакөлде су құстарына сақина салып жүрген кезде, сыртқы пішіні қара басты өгіз шағалаға ұқсас ересек құстардың тобын кездестіреді. Жас ғалым оларды бірнеше күн бойы бақылағанда көз ұяшығының алдын дөңгелек ақ шеңбер қоршаған, қара мойынды құстардың өгіз шағалаға мүлде ұқсамайтынын байқап, жас ғалым болжамын нақтылау үшін институт лабораториясында зерттеу жүргізеді.
Ол келер жылы тағы да Алакөлге барып, ғайыптан пайда болған құстың тегін зерттей түседі.Басқа шағалаларға қарағанда көлемі екі есеге жуық кіші құстың сәл нәрседен дүр етіп ұша жөнелетін секемшілдігі де жас ғалымның назарынан тыс қалмайды..
Алакөл – еліміз үшін маңызы ерекше аймақ. Ұлы Қытай елімен шекаралас. Аумағынан Ұлы Жібек жолы өтеді. Реликті шағала осы көлдің жағалауында мекендейді.
Алакөлдегі жан-жануарлар табиғи қорығын құрудағы еңбегі Ернар Әуезовтың есімін әлемге танытты. Ал Экология және биоресурстар министрлігінде жұмыс істеп жүргенде еліміздің жан-жануарлар әлемі туралы заң жобалары мен нормативтік актілерін әзірлеуге белсене қатысып, көптеген орнитологиялық конференциялар мен симпозиумдарда баяндама жасаған ол өмірінің соңына дейін ғылымнан қол үзбеген. АҚШ-тың жоғары оқу орындары шақыртып, бір жылдары Оксфорд университетінде дәріс те оқыған.
Ернармен араласқан адамдар оны көп сөйлемейтінін, әкесінің беделін ортаға салмайтын жан болатын деп еске алады. 1995 жылы кенеттен жүрек дертінен қайтыс болған Ернар жарты ғасырлық ғұмырында қазақ орнитология ғылымын талай ғасырларға жылжытып, қазақ ғылымына ерекше үлес қосқан жан.
Ернар Әуезов үш рет отау құрған. Үшеуі де орыс ұлтының өкілі. Алғашқысынан – Асқар, екіншіден Лола есімді қызы бар.
