Өткен аптада Семей қаласына еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Тамара Дүйсенова мен ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау комитетінің төрағасы Төлеген Оспанқұлов жұмыс сапарымен келіп, қоғамдық бірлестіктер өкілдерімен, зейнеткерлермен, мүмкіндігі шектеулі жандармен кездесу өткізді.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі комитетінің төрағасы Төлеген Оспанқұлов жиналғандарды осы саладағы жаңашылдықтармен таныстырып өтті. Комитет төрағасы Әлеуметтік кодекстің жобасы әзірленгенін хабарлады.
— Әлеуметтік кодекстің жобасын әзірлеу барысында сарапшылар мен азаматтық қоғамдастық тарапынан 1000-нан астам ұсыныс түсті, 50-ден астам заң мен 200 заңға тәуелді актілер жан-жақты зерделенді. Әлеуметтік кодекстің қабылдануына орай, 80-нен астам заңға өзгерістер енгізілетін болады, сондай-ақ 10 заң өзінің күшін жояды, – деді Оспанқұлов.
Комитет төрағасы Әлеуметтік кодексті іске асыру барысында осы жылдың 1 қыркүйегінен бастап пилоттық режимде Отбасының цифрлық картасы іске қосылғанын атап өтті. Отбасының цифрлық картасы арқылы азаматтар мемлекеттік органдарға жүгінбей-ақ проактивті форматта көмек ала алады. Осы күнге дейін өтінішсіз жәрдемақы немесе төлем алу мүмкіндігін 7 мыңнан астам адам пайдаланған.
Кездесу барысында Еңбек және әлеуметтік қорғау комитетінің төрағасы қазақстандықтарды зейнетақымен қамсыздандыру мәселелеріне ерекше назар аударды.
— 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап базалық зейнетақының ең төменгі және ең жоғары мөлшерлемелерін кезең-кезеңімен арттыру басталады. Бұл ретте жыл сайынғы өсім шамамен 13%-ды құрайды және барлық 2,2 млн зейнеткерге қатысты болады. Сонымен қатар ынтымақты зейнетақыны есептеу үшін ең жоғары табыс мөлшері 46-дан 55 АЕК-ке дейін ұлғайтылатын болады, бұл зейнетақы мөлшеріне де әсер етеді. Жалпы, жаңа шаралар пакеті 2025 жылға қарай жиынтық зейнетақыны орта есеппен 27%-ға арттыруға мүмкіндік береді, – деді Төлеген Оспанқұлов.
Азаматтардың зейнетақысын арттырудың тағы бір шарасы жұмыс берушілердің міндетті зейнетақы жарналары есебінен шартты-жинақтаушы компонентті енгізу болып табылады. Оларды енгізу 2024 жылдан бастап бес жыл ішінде кезең-кезеңімен жүзеге асырылатын болады.
Еңбек және әлеуметтік қорғау комитетінің төрағасы сондай-ақ әйелдердің зейнетке шығу жасы 61 жас деңгейінде бес жыл бойы қалатынын хабарлады. Бұл ретте ол қазіргі уақытта республика бойынша 50-ден 60 жасқа дейінгі 325 мыңға жуық әйелдің табысы жоқ екенін атап өтті.
— Еңбек өтілі жоқ және жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатыспаған әйелдер болашақта жұмыс істейтін әйелдерге қарағанда аз мөлшерде зейнетақы алатын болады.
Зейнеткерлік жасқа жақындаған және табыс көзі жоқ әйелдер үшін мемлекет тарапынан қосымша қолдау шаралары әзірленді. Мәселен, «Күміс жас» жобасын трансформациялау шеңберінде зейнетақы жүйесіне қатысу кезеңін ұлғайту мақсатында 50 жастан бастап әйелдерді әлеуметтік жобаларға тарту көзделген. Олар жеке көмекші, күтім көрсететін әлеуметтік қызметкер, әлеуметтік жұмыс жөніндегі кеңесші және жас қызметкерлерге тәлімгер болып жұмыс істей алады, – деді Оспанқұлов.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Т.Дүйсенова биылғы 10 айда Абай облысында 12 184 адам жұмысқа орналастырылғанын, оның ішінде жұмыспен қамту орталықтары арқылы бос орындарға – 3 527 адам, ұлттық жобаларды іске асыру шеңберінде – 4 999 адам, жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларымен – 3 658 адам қамтылғанын атап өтті.
— Жұмыс орындарымен қамту мониторингін жүргізу тәртібіне сәйкес азаматтардың жұмысқа орналасуы міндетті зейнетақы аударымдарымен расталатынына назар аударғым келеді. Абай облысында бұл көрсеткіш 76%-ды құрайды,- деп атап өтті Т.Дүйсенова.
Кездесу соңында ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Тамара Дүйсенова қоғамдық бірлестік өкілдерінің, зейнеткерлердің, мүмкіндігі шектеулі жандардың және олардың қамқоршыларының қойған сауалдарына жауап берді.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі жұмыс сапарының екінші күнінде БАҚ өкілдерімен кездесіп, журналистерді толғандырған сұрақтарға жауап берді. Сондай-ақ №2 Семей арнаулы әлеуметтік қызмет көрсету орталығында болып, әлеуметтік қызметкерлермен кездесті.
БАҚ өкілдеріне арналған брифинг Alikhan Bokeikhan University қабырғасында өтті. Кездесу барысында журналистер «Ұлттық қор – балаларға» атты жаңа бағдарлама жайында сұрақтар қойды.
— Қазір бізде екі блок жұмыс істейді, біріншісі 18 жасқа дейінгі әрбір баланың шотына аударылатын соманы анықтауға арналған. Бұл біздің Ұлттық қордағы соманың емес, жыл сайынғы инвестициялық табыстың 50 пайызы екенін бірден айтып өткім келеді. Екінші блок – әлеуметтік блок, ол еңбек, білім министрліктерінің жұмысын қамтиды. Біз қазір балалардың санын анықтап, әр балаға арнайы жинақ шотын ашу бойынша жұмыс істеп жатырмыз. Ақпараттық жүйеде барлық мәлімет бар, соның негізінде біз автоматты түрде санақ жүргізе аламыз. Білім алушылар туралы ақпарат білім министрлігінде бар, яғни базада тіркелген. Сондықтан құжат рәсімдеудің қажеті болмайды, — деді Тамара Қасымқызы.
Сонымен қатар, министрдің айтуынша, 2008 жылға дейін туған балалар Әділет министрлігінің электронды жазбасында болмағандықтан, олар туралы ақпаратты нақтылау қажет болуы мүмкін. Жалпы, ақпараттық жүйеде ата-аналарға қандай да бір құжатты ұсынуды қажет етпейтін жоба дайындалуда.
Кездесуде Семей өңірі халқының зейнетке шығу жасына қатысты сұрақ қойылды.
— Қазіргі заң негізінде осы өңірде жарылыс уақытында тұрған азаматтар – әйелдер 45 жаста, ер-азаматтар 50 жаста зейнетке шығып жатыр. Бұл мәселе қолданыстағы заңда қарастырылған, — деді Т.Дүйсенова.
Еңбек және әлеуметтік қорғау министріне Абай облысының зейнеткерлеріне арналған санаторий-курорттық емдеу туралы тағы бір сұрақ қойылды. «Semeyainasy» ақпараттық агенттігінің басшысы Лейла Уразбаева облыс бөлінгенге дейін қаланың қарт адамдары «Уба» санаторийінде тегін демалып келгенін айтты. Қазір біздің облыста тек «Қарағайлы» шипажайы қалды, онда орын аз және сауықтырудың көптеген түрі қамтылмаған.
Тамара Дүйсенова зейнеткерлер еліміздің кез келген санаторийінде тегін ем алуға құқылы екенін айтты. Тек бір адамға берілетін жолдама құны 175 мың теңгеден аспауы тиіс, сонда оны мемлекет өтейді. Зейнеткерлер Қазақстан аумағындағы кез келген санаторийді таңдай алуы үшін әлеуметтік қызметтер порталы құрылды.
БАҚ өкілдерімен кездесу барысында Әлеуметтік кодекстің артықшылықтары туралы да сөз етілді.
— Бізде бұрын 18 заң болатын. Мысалы, зейнеткерлерді зейнетақымен қамсыздандыру заңында тек қана зейнеткерлердің құқықтары, зейнетақы мөлшері сынды мәселелер қарастырылды. Мүмкіндігі шектеулі жандарды әлеуметтік қорғау туралы екінші заңда тек қана мүмкіндігі шектеулі жандар, олардың құқықтары мен берілетін жәрдемақы, әлеуметтік қолдау шараларын қамтылды. Үшіншісі — Балалы отбасыларға берілетін мемлекеттік жәрдемақылар туралы заң. Бұл үш түрлі заң болғанымен, аталған мәселелер бір отбасында болуы мүмкін. Сондықтан Әлеуметтік кодексте осы 18 заңның барлығын біріктіріп, жүйеледік. Яғни азаматтардың жекелеген әлеуметтік осал санаттарын қолдаудан қазақстандық отбасыларды нығайту мен дамыту үшін базалық жағдайлар жасауға көшуді көздеп отырмыз, − деп атап өтті министр.
Кездесуден соң Еңбек және әлеуметтік қорғау министрі №2 Семей арнаулы әлеуметтік қызмет көрсету орталығына барды. Тамара Дүйсенова Отбасының цифрлық картасын енгізу бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстардан хабардар етіп, жаңа Әлеуметтік кодекстің жобасында көзделген арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсету жүйесін жаңғырту туралы айтып берді.
— Қазір мемлекеттік қолдау алу үшін материалдық жағдай төмен болуы керек деген түсінік қалыптасқан. Сіздің мәртебеңізді Цифрлық карта анықтайды. Сіздің жолдасыңыз да, өзіңіз де жұмыс істеуіңіз мүмкін. Алайда, егер сіздің отбасыңызда дамуында ерекшелігі бар бала болса, ол жәрдемақы алуы керек. Ол мемлекет кепілдік беретін қызметтердің барлығын алуға құқылы. Егер сіз аз қамтылған отбасы болсаңыз, онда қосымша атаулы әлеуметтік көмек алуыңыз керек, — деді Тамара Қасымқызы.
Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерінің деректері негізінде Цифрлық картада 6,3 млн отбасы және олардың 19,5 млн мүшесі туралы ақпарат жинақталған. 1 қыркүйектен бастап өздеріне тиесілі көмекті алмаған азаматтарға оларға тиісті мемлекеттік кепілдіктер көрсетілген SMS-хабарламалар жіберілген.
Қазіргі уақытта Отбасының цифрлық картасы аясында проактивті форматта жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдердің 9 түрі бойынша қызмет көрсетіледі. 2023 жылдан бастап әлеуметтік қорғау саласындағы қызметтер тізбесі кеңейтілетін болады. 2025 жылға қарай Цифрлық картамен әлеуметтік салада, денсаулық сақтау және білім беру салаларында мемлекеттік кепілдіктердің барлық түрлері қамтылатын болады.
Мүгедектігі бар адамдарға оңалтудың техникалық құралдары мен қызметтерін, сондай-ақ оларды жеткізушілерді өз бетінше таңдауға мүмкіндік беретін Әлеуметтік қызметтер порталы енгізілген. Әлеуметтік қызмет алуға мұқтаж адамдарға, арнаулы тауарлар мен қызметтерді, қызмет көрсету ұйымдарын таңдаумен қатар, оларға қызмет көрсететін әлеуметтік қызметкерлерді таңдау мүмкіндігі де беріледі.
— Әлеуметтік қызметкерлер тіркелімі қалыптастырылады, онда олардың біліктілігі, көрсетілетін қызметтердің түрлері мен сапасы, жұмыс нәтижелері туралы ақпарат қамтылатын болады. Әлеуметтік қызметкерлер үшін жұмыс берушілердің дайындалып жатқан кадрлардың білім деңгейіне, дағдылары мен біліктіліктеріне қойылатын талаптарын көрсететін кәсіби стандарттар әзірленеді. Ұсынылатын қызметтердің біліктілік деңгейін, санаты мен ерекшелігін ескеретін еңбекақы төлеудің жаңа жүйесі әзірленетін болады, — деп түйіндеді сөзін Тамара Дүйсенова.
Жадыра ТӨЛЕГЕНҚЫЗЫ,
Дана ТАЛҒАТБЕК,
«Семей таңы»
