«Мен үшін көпұлтты Қазақстан деген жай сөз емес» дейді қоғам белсендісі Сұлтан Картоев. Мереке қарсаңында «Невада-Семей» антиядролық қозғалысының вице-президенті, шешен-ингуш мәдени орталығының төрағасы, Семейдегі коммерциялық емес ұйымдар ассоциациясының президенті Сұлтан Омарұлымен әңгімелесіп қайттық.
— Сұлтан Омарұлы, 1 мамыр мерекесі сіз үшін несімен ерекше?
— 1 мамыр көп ұлтты Қазақстан халқы үшін айрықша мереке. Біздің елде 130-дан астам ұлт пен ұлыс өкілдері өмір сүреді. Барлығымыз ашық аспан астында достық пен келісімде ғұмыр кешудеміз. Бұл — барлық мемлекеттің негізгі іргетасы.
Ұлтты ортақ мақсат біріктіреді. Халық бірге, бірлікте болғанда ғана көп нәрсеге қол жеткізе алады. Қазақстанда осы уақыт аралығында бізді ұлтқа бөліп-жарған жоқ. Адал еңбекпен, маңдай термен жұмыс істеп, табысқа жетсең Қазақстан халқының қолдауы мен құрметіне ие боласың. Мен бұған өзім анық көз жеткіздім. Мен үшін «көпұлтты Қазақстан» деген жай сөз емес.
Менен ұлтыңыз кім деп сұраса, «ингуш ұлтынан шыққан қазақстандықпын» деп жауап беремін. Себебі мен «Қазақстан» дейтін елде тұрамын. Мен еліміздің Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың, қазіргі президентіміз Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың және әлемнің көптеген елдерінің басшылары мен қоғам қайраткерлерінің қатысуымен өткен халықаралық, азаматтық форумдарда болдым, сөз сөйледім. Сонда, әлемнің түкпір-түкпірінен келген тұлғалардың қазақ халқына және елдегі тұрақтылыққа деген шынайы ризашылығын, сүйіспеншілігін өз көзіммен көрдім, жүрегіммен сезіндім.
Қазақстан халқының бірлігінің арқасында Семей ядролық сынақ полигонын тоқтатып, жабу мүмкіндігі туды. Бұл бүкіл әлем атап өткен зор жетістік. АҚШ, Франция, Ұлыбритания, Германия, Ресей, Венгрия, Польша секілді әлемнің жетекші елдерінен өкілдерімен кездескенде, олардың халқымызға қандай құрметпен қарайтын көрдім. Біз бұған бірліктің арқасында ғана қол жеткіздік. Себебі бөлінген халық діттігеніне жете алмайды. Халықтардың бірігуі – үлкен жетістік.
— Отбасыңызда бұл мереке қалай аталып өтеді?
— Менің және ұлымның отбасым — интернационалдық отбасы. Жақын туыстарымда қазақ, татар, орыс, украин секілді 10 түрлі ұлттың қаны бар. Сондықтан 1 мамыр — бұл менің отбасымның мерекесі. Мен өзім қазақ тілін тұрмыстық деңгейде білемін. Ал ұлым еркін сөйлейді. Біз қазақ тілі мемлекеттік тіл, ал орыс тілі ұлтаралық қатынас тілі екенін жақсы білеміз. Сондықтан менің отбасым қазір қазақ тілін үйреніп жүр.
Мен Павлодар қаласында өмірге келдім. 1974 жылы институтты бітірген соң жолдамамен Семейге келдім. Көкпекті, Үржар, ЖаңаСемей аудандарында, Шүлбі кентінде еңбек еттім, түрлі ұлт өкілдерімен бірге жұмыс істедім. Көп ұлттан құралған 5 мың адамға дейінгі ірі еңбек ұжымын басқардым. Сол аралықта ұлттар арасында ешқандай алауыздықты көрген емеспін. Бәріміз бір үйдің адамдарындай болдық.
Әлемде болып жатқан оқиғаларға көз салсақ, мемлекеттер арасында дау-жанжал, қақтығыстар мен шиеленістер, соғыстар көп. Ал біз өз ішімізде және әлем елдерімен ынтымақтастықты қарым-қатынасты сақтап қала алдық.
1944 жылы ұйғыр, шешен, ингуш халықтары Қазақстанға жер аударылды. Репрессия, қоныс аудару жылдары менің ата-анамды құшақ жая қабылдаған қазақ халқының дархан, қонақжай көңіліне шексіз алғыс айтамын. Менің ана-анам қазақ жерінде өзінің екінші Отанын тапты. Ал мен Қазақстанда дүнеге келдім, қалыптастым. Сондықтан қазақ жері — менің туған Отаным.
Маған басқа елге, басқа қалаға көшу туралы көп ұсыныс жасалды, бірақ мен бас тарттым. Себебі мен мұнда әр үйді, әр көшені, әр ағашты, әр адамды танимын. Бұл маған рухани тыныштық сыйлайды.
Мен 2020 жылы Ресейде болдым. Маған И. Тургенев атындағы Орлов мемлекеттік университетінің «Құрметті профессоры» атағы берілді. Бір аптадай аялдадым, бірақ үйіме қайтқанша асықтым. Өзімді туған қаламда ғана жайлы сезінемін. Менің туған-туыстарым, достарым – бәрі осында.
Сондықтан 1 мамыр — менің жанымның, туған-туыстарымның мерекесі. Қазақстан халқы осы береке-бірлігін сақтап қалады деп сенемін. Біз сонда ғана Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың біздің алдымызға қойған тапсырмасын орындай аламыз.
— Өмір жолыңыз туралы қысқаша айтып беріңізші?
— Жоғарыда айтып кеткенімдей, мен Павлодар қаласында дүниеге келдім. 1974 жылы Павлодар техникалық институтын бітірген соң мені жолдамамен Семейге жіберді. Семейден Көкпектіге, Көкпектіден Үржарға, Үржардан ЖаңаСемейге ауыстырды. 1984 жылы жұмыс бабымен Шүлбіге қоныс аударып, мұнда 2000 жылға дейін «Шүлбі» су электр станциясында қызмет еттім.
Мен өмірімнің ширек ғасырын энергетика саласына арнадым. «ТМД-ның еңбек сіңірген энергетигі», «Қазақстанның Еңбек сіңірген энергетигі», «Атом саласының еңбек сіңірген қызметкері» сынды атақтарға да ие болдым. 2011 жылы өткен VII қысқы Азия ойындарында Роза Рымбаевалармен бірге Ту көтергенім де бар.
2000 жылдан бері қоғамдық жұмыстармен айналысамын. «Невада-Семей» антиядролық қозғалысының өкілдігін басқардым, бірнеше уақыттан соң вице-министрі болдым. 2001 жылы коммерциялы емес ұйымдардың ассоциациясын құрдым. Азаматтық қоғамды дамытқан жақсы, бірақ өзім шыққан халықтың мәдениетін дамытуға міндетті екенімді түсініп, 2013 жылы шешен-ингуш этномәдени орталығын құрдым.
Қазір қоғамдық жұмыстарға белене араласамын. Дөңгелек үстелдер өткіземін, оқу орындарында жиі боламын, халықаралық, республикалық және жергілікті дейңгейдегі азаматтық форумдарға қатысамын. Қоғамның дамуына пайдамды тигізу – басты мақсатым.
— Жастарға айтарыңыз бар ма?
— Әр адамның негізі – оның тамыры, шежіресі, ата-анасы, ата-бабасы. Жастардың өткенін құрметтеп, бүгінімен мақтанғанын қалаймын. Мен қарапайым жұмысшы отбасында өстім. Әкем еңбек адамы, анам тазалықшы болды. Мен білімнің арқасында ғана табысқа жеттім. Сондықтан жастарға айтарым, оқыңдар, ізденіңдер, бір күнді де бос өткізбеңдер. Кітап оқыңдар, пайдалы фильм көріңдер. Ақыл-ой қабілеттеріңді дамытыңдар. Азаматтық қоғамды қалыптастыруға белсенді үлес қосыңдар.
— Сұхбатыңызға рақмет!
Сұхбаттасқан Жадыра ТӨЛЕГЕНҚЫЗЫ
