Қазіргі таңда облысымыздағы бірқатар ірі шаруа қожалықтары, фермерлер ауыл шаруашылығы жануарларының генофондын жақсарту бағытында белсенді жұмыстар жүргізуде. Әсіресе асыл тұқымды түліктерді импорттау мен экспорттауға, сонымен қатар селекциялық жұмыстарға айрықша басымдық беріп отыр. Нәтижесі көңіл қуантарлықтай.
Мәселен, өткен айда Ақмола облысы Ақкөл ауданына қарасты Еңбек ауылында «Jana Dala/Green Day-2024» атты ауыл шаруашылығы көрмесі болып өткен еді. Қазақстаннан бөлек, алыс-жақын шетелдің 20 елінен 200-ден астам компания өкілдері қатысқан осынау көрмеде 500-ден астам түрлі ауыл шаруашылығы техникасы мен құрал-жабдықтар, асыл тұқымды малдар әкелінді.
Агробизнесте заманауи ауыл шаруашылығы технологиялары мен жоғары өнімді техниканың мүмкіндіктерін, мал шаруашылығы мен селекция саласындағы жетістіктерді, сондай-ақ ветеринария, өсімдіктерді қорғау және органикалық егіншілік саласындағы инновациялық әзірлемелерді көрсететін дәстүрлі іс-шаралар қатарындағы бұл көрме еліміздегі ең ірі демонстрациялық алаң болып табылады.
Етті бағыттағы асыл тұқымды түліктердің көрмесінде 18 айға дейінгі және 24 айға дейінгі екі стандарттағы асыл тұқымды бұқалар, оның ішінде қазақтың ақбас тұқымы, герофорд, қалмақ, Әулиекөл мен ангус тұқымды бұқалар ұсынылған.
Абай облысынан аталған көрмеге «Дәурен» шаруа қожалығы қатысқан болатын. Нәтижесінде 34 қазақтың ақбас тұқымды бұқалары арасынан «Үздік бұқа» номинациясы бойынша осы қожалық апарған Шомбал атты қазақтың ақбас тұқымды бұқасы абсолютті жеңімпаз атанды. Бұқаның жасы 16 ай, салмағы 598 келіні құрады. Ол өз жасындағы өзге бұқалармен салыстырғанда анағұрлым етті, салмақты.
Сонымен қатар өткен жылы Жетісу облысы Алакөл ауданының Лепсі ауылында өткен «Lepsy-2023» ауыл шаруашылығы көрмесінде аталған шаруа қожалығы апарған Гаврюша атты бұқа да «Үздік бұқа» номинациясының жеңімпазы атанды. Бұл жетістік облысымыздағы селекциялық жұмыстардың нәтижесін айғақтаса керек. Жалпы, селекциялық асылдандыру іс-шаралары өңірде өсіріліп жатқан ірі қара мал тұқымдарын аздырмай, олардан алынатын өнім көлемін де арттыруға елеулі ықпал етуде.
Ауыл шаруашылығы өнімінің көлемін екі есеге дейін ұлғайту жөніндегі Жол картасының басым бағыттарының бірі аналық мал басын көбейту болып табылады. Абай облысында, ағымдағы жылдың шілде айындағы жағдай бойынша, мал басын асылдандыруға 92,4 мың аналық ірі қара және 3 425 асыл тұқымды бұқа қатысуда. Аталған Жол картасы аясында облыстың көптеген шаруа қожалықтары жұмыс жүргізуде. Мысалы, Жарма ауданындағы «Кезеңсу» АШӨК жетекшісі Манап Шыңғысұлы мал басын асылдандыру жұмысын 2020 жылы бастаған болатын. Бүгінде кооперативте 1 529 бас аналық мал бар.
Соңғы жылдары етті бағыттағы асыл тұқымды бұқаларды пайдалану арқылы тұқымдық түрлендіру жұмыстары жүргізуде. Мал басын асылдандыру жұмыстарының нәтижесінде алынған төлдердің салмақ үлесі 15-20 келіге дейін ұлғаюда. Аталған қожалық мемлекет тарапынан да қолдау көріп отыр.
Облысымызда «Шалабай» ЖШС базасында асыл тұқымды бұқалардың ұрығын алу, консервациялау және қолдан ұрықтандыру зертханасын ашу жоспарланған. Тың жоба сәтімен жүзеге асырылар болса, жылына 220 000 доза асыл тұқымды мал ұрығы алынатын болады.
Тұқымдық түрлендіру жұмыстарының арқасында асыл тұқымды мал басы көбейіп, мал шаруашылығы өнімінің көлемі де артуда. Асыл тұқымды мал басын көбейтуге ден қойған шаруаларға мемлекет тарапынан қолдау көрсетілуде.
Жыл басынан бері облыстың шаруа қожалықтары 533 бас етті, сүтті және сүтті-етті бағыттағы асыл тұқымды ірі қара малды импорттады. Оның ішінде АӨК саласындағы инвестициялық жобаларды кредиттеу бағдарламасы шеңберінде Германия мен Ресей Федерациясынан сүт бағытындағы 441 бас симментал тұқымды және 33 бас голштино-фриз тұқымды сиырлар сатып алынды.
Абай облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы таратқан мәліметтерге сүйенсек, биылғы жылғы 2 тамыздағы жағдай бойынша, симментал тұқымды 62 бас ірі қара карантинге қойылған. Бұл түліктер «Қалиханұлы» шаруа қожалығына тиесілі. Сонымен қатар алдағы уақыттарда облысымызға тағы да 132 бас симментал тұқымы сиырлар жеткізіледі деп күтілуде.
Жалпы, асылдандыру жұмыстары алдағы уақыттарда жандана түспек. Соның аясында облысымыздың екі сүт-тауарлы фермалары кеңейтілмек. Олар Бесқарағай ауданындағы «Қалиханұлы» шаруа қожалығы мен Көкпекті ауданындағы «Өрнек» ЖШС. Осы екі шаруа қожалығына 2 млрд теңге көлемінде мемлекеттен несие беріліп, шет елдерден түліктер жеткізілмек. Соның ішінде әлем бойынша асыл тұқымды мал өсіруде алда келе жатқан Германия, Австрия, Чехия және Ресей Федерациясынан барлығы 606 бас симментал, Голштино-фриз тұқымды жасы 18 айдан асқан құнажындар, техника мен құрал-жабдықтар сатып алынбақ.
Бұл жобалар алдағы күз айларында толықтай іске асырылмақ.
Тағы бір айта кетер жайт, отандық ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің экспортын жандандыру және өңірлердегі мал басын асылдандыруды реттеу мақсатында биылғы жылғы ақпан айынан бастап Қазақстан Республикасынан 12 айдан асқан бұқашықтар мен 6 айдан асқан қошқарларды әкетуге салынған шектеулер күшіне енген еді. Бұл шаралар іргелі қожалықтарда қолға алынған жобаларды сапалы жүзеге асыруға ықпал етуде.
Әлібек КЕМЕЛХАН, «Semei tany»
